Pojęcie umowy o pracę jest obecnie przeciwstawiane tak zwanej umowie śmieciowej. Pod pojęciem tym kryją się umowa o dzieło i umowa zlecenie. Skąd się wzięło takie postrzeganie umów cywilnoprawnych? Nie chronią one praw pracowniczych osób zatrudnionych na ich podstawie i nie zapewniają im ochrony zatrudnienia i płac ani urlopu. Powoduje to niepewność zatrudnienia u pracownika i utrudnia mu w pewien sposób funkcjonowanie w społeczeństwie – taki pracownik, jeśli nie opłaca dodatkowych składek na ubezpieczenie chorobowe, nie może otrzymać zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego. Natomiast banki niechętnie udzielają kredytu osobom zatrudnionym w oparciu o umowę cywilnoprawną. Dla pracodawców natomiast umowa o dzieło lub umowa zlecenie stanowią środki do ograniczania kosztów, związanych z zatrudnianiem pracowników – przy takim samym nakładzie pieniędzy pracownik dostanie o wiele wyższą pensję, niż w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
Umowa o pracę i umowa cywilnoprawna – ubezpieczenia
Umowa o pracę jest gwarantem objęcia pracownika wszelkimi ubezpieczeniami ZUS, co nie jest takie oczywiste w przypadku umów cywilnoprawnych. Ubezpieczenie w ZUS zleceniobiorcy jest uzależnione od posiadanego tytułu.
Przykład 1.
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem postanawia przyjąć dodatkowe zlecenie u innego pracodawcy. Z uwagi na to, że z tytułu umowy o pracę są odprowadzane składki ZUS od minimalnego wynagrodzenia za pracę, taka osoba z tytułu zawartej umowy zlecenia zostanie objęta obowiązkowo tylko ubezpieczeniem zdrowotnym.
| Ważne!
Szczególnie korzystne jest dla pracodawcy zatrudnienie na podstawie umowy cywilnoprawnej studenta lub ucznia do chwili ukończenia przez niego 26 roku życia. Przepisy zwalniają w takiej sytuacji pracodawcę z obowiązku objęcia go ubezpieczeniami ZUS. |
Jeszcze inaczej jest w przypadku umowy o dzieło – w żadnym wypadku nie powoduje ona obowiązku objęcia wykonawcy dzieła ubezpieczeniem. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, w której umowa o dzieło zawarta jest z osobą, z którą pracodawcę łączy już stosunek pracy, lub praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy.
| Rodzaj umowy/ Składka ZUS | Umowa o pracę | Umowa zlecenie
(jedyny tytuł do ubezpieczeń) |
Umowa o dzieło |
| Emerytalna | TAK | TAK | Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy |
| Rentowa | TAK | TAK | Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy |
| Wypadkowa | TAK | TAK, jeżeli umowa jest wykonywana w siedzibie zleceniodawcy | NIE |
| Chorobowa | TAK | DOBROWOLNA | NIE |
| Zdrowotna | TAK | TAK | Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy |
Umowa zlecenie i zasiłek
Pracownik, który jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenie, może w niektórych przypadkach otrzymać zasiłek chorobowy. Warunków jest kilka:
- musi podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej umowy,
- musi przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
- musi posiadać tzw. okres wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego (90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu).
Zleceniobiorca może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na swój wniosek i być nim objęty aż do dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony.
| Ważne!
Kluczową kwestią, jeśli chodzi o zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jest posiadanie obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. |
Od pierwszego dnia niezdolności od pracy zleceniobiorca otrzyma natomiast zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego, pod warunkiem jednak, że podlega ubezpieczeniu wypadkowemu z tytułu umowy zlecenia, a niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Objęcie ubezpieczeniem wypadkowym jest obowiązkowe, jeśli zleceniobiorca wykonuje pracę w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności przez zleceniodawcę i podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
Umowa o dzieło i zasiłek
Pracownik, zatrudniony na podstawie umowy o dzieło, nie podlega ubezpieczeniom, nie ma więc prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego czy z ubezpieczenia wypadkowego.
Umowa o pracę, umowa zlecenie i umowa o dzieło – wady i zalety
| UMOWA O PRACĘ | UMOWA ZLECENIE | UMOWA O DZIEŁO | |
| Prawo do urlopu | TAK | NIE | NIE |
| Podleganie ubezpieczeniom | TAK | Uzależnione od posiadanych tytułów zabezpieczeń | NIE |
| Praca pod kierownictwem | TAK | NIE | NIE |
| Ochrona zatrudnienia | TAK | NIE | NIE |
| Ochrona wynagrodzenia | TAK | NIE | NIE |
| Możliwość powierzenia pracy innej osobie | NIE | Tak, jeśli umowa przewiduje taką możliwość | Tak, jeśli umowa przewiduje taką możliwość |
| Określone miejsce i czas wykonywania umowy | TAK | NIE | NIE |
| Zaliczenie okresu wykonywania umowy do stażu pracy | TAK | NIE | NIE |
| Rozstrzyganie roszczeń przez Sąd Pracy | TAK | NIE | NIE |
Umowa o pracę – koszty
Umowy cywilnoprawne i umowę o pracę różni także wysokość wynagrodzenia. Przy tej samej kwocie, płaconej przez pracodawcę, do osoby pracującej na podstawie umowy o pracę trafi o wiele mniejsza suma. Dzieje się tak, ponieważ w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę składki ZUS są potrącane z wynagrodzenia pracownika, jak również ze środków pracodawcy. Oprócz tego przedsiębiorca ponosi o wiele więcej kosztów – poza wynagrodzeniem brutto musi odprowadzić także ok. 20% wynagrodzenia brutto.
Jeśli więc pracodawca zatrudnia pracownika na podstawie umowy o pracę, a budżet, który przeznaczył na jego zatrudnienie to 4500 zł, do pracownika trafi mniej więcej 60% tej sumy – ok. 2700 zł.
Reszta, czyli 40%, przeznaczona jest na:
- składki ZUS – 1230 zł,
- ubezpieczenie zdrowotne (NFZ) – 300 zł,
- zaliczkę na podatek dochodowy – 270 zł.
Umowa o dzieło – koszty
Jeżeli pracodawca zatrudnia pracownika na podstawie umowy o dzieło, nie opłaca składek ZUS – jego obowiązkiem jest jedynie opłacenie zaliczki na podatek dochodowy za wykonawcę dzieła. Analogicznie do przykładu z akapitu o umowie o pracę, jeżeli przeznaczy na zatrudnienie pracownika 4500 zł i zamówi u niego wykonanie dzieła, wykonawca otrzyma 85% tej sumy – ok. 3850 zł. W pozostałych 15%, czyli ok. 650 zł, zawiera się podatek dochodowy (przy jego wyliczeniu stosuje się koszty uzyskania przychodów w wysokości 20%).
