Jak zadbać o jakość stanowionego w Polsce prawa?

0

Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) oraz Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE) opracowały program gospodarczy dla Polski, który zabezpiecza zarówno transfery socjalne, jak i wpływy do budżetu państwa. W ramach rekomendacji upubliczniono także raport 7 rekomendacji na rzecz dobrego prawa. Jednym z jego postulatów jest ograniczenie zmian wprowadzanych w  prawie – chociaż ta zasada jest od wielu lat postulowana, to jej przekucie na praktykę nadal stanowi problem. Tymczasem powinna to być naczelna zasada w procesie stanowienia prawa.

System stanowienia prawa w Polsce nie bez powodu od wielu lat jest przedmiotem krytykiBadania ekonomiczne i gospodarcze pokazują, że jedną z największych barier rozwoju działalności gospodarczej w naszym kraju jest właśnie jego niepewność. Federacja Przedsiębiorców Polskich przygotowała raport, w którym przedstawia siedem rekomendacji, które w jej ocenie znacząco zwiększą szanse na to, że prawo będzie stabilne, a ustanowione już rozsądne regulacje nie będą wymagały kolejnych zmian już po krótkim okresie.

Grzegorz Lang, ekspert Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP) 
Grzegorz Lang, ekspert Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP)

– Rekomendacje oparte są  o wieloletnie doświadczenie i postulaty środowiska naukowego. Ich wprowadzenie może znacząco poprawić jakość stanowionego w Polsce prawa oraz zapobiegać jego nadprodukcji – powiedział serwisowi eNewsroom Grzegorz Lang, wiceprzewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP) – Warto zwrócić uwagę na dwie kwestie pożądane w systemie prawnym. Wszystkie uchwalane przepisy powinny być co kilka lat poddawane przeglądowi. Należy sprawdzić, czy działają i spełniają zakładane cele. Oprócz tego konieczna jest znacząca poprawa jakości dokumentów, które towarzyszą aktowi prawnemu. Chodzi w szczególności o ocenę skutków regulacji, a także uzasadnienie. Niedopuszczalną, choć bardzo częstą praktyką jest to, że powtarza ono brzmienie przepisu. Tym samym nie sposób się z nich dowiedzieć, jaka intencja przyświecała prawodawcy. FPP zaprasza do lektury raportu – podkreślił Lang.

FPP i CALPE proponują pięć kryteriów, które powinny dyktować decyzję, czy podjąć interwencję legislacyjną:

1. Pilność podjęcia działań przez władze publiczne
2. Niezbędność interwencji legislacyjnej – jest niezbędna, gdy nie może być zastąpiona innymi narzędziami
3. Przyczyna i cel – racjonalna motywacja podjęcia prac normatywnych wynika z dwóch okoliczności: dostrzeżenia wadliwości obowiązujących przepisów regulujących obecne zjawiska i zdefiniowane potrzeby lub powstania nowych zjawisk albo potrzeb, które wymagają interwencji władz publicznych
4. Waga przedmiotu regulacji – sięgnięcie po regulację, w szczególności rygorystyczną, jest celowe i uzasadnione w sprawach najważniejszych i najdonioślejszych
5. Liczebność adresatów – jeżeli projektowana interwencja jest adresowana do znacznej liczby podmiotów, jej skuteczność może wręcz zależeć od przyjęcia jednolitych ram prawnych

Czytaj również:  Innowacje w administracji będą koncentrować się na ułatwianiu pracy urzędników. Jedna z nich pomoże walczyć z przemytem na granicach
Marek Kowalski, przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP)
Marek Kowalski, przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP)

„Należy odrzucić przyzwyczajenia skutkujące pochopnymi pracami legislacyjnymi, z których bardzo trudno się wycofać. Ustandaryzowanie sposobu oceny potrzeb regulacyjnych ułatwi weryfikację ich trafności – wprowadzi zupełnie nową wartość do procesu legislacyjnego  wyraźnie zwiększy szansę na podniesienie jakości stanowionego prawa. W przypadku przepisów pilnych, które ze względu na czas nie mogą być dogłębnie zbadane na etapie przygotowania, należy wprowadzić czasowy charakter ich obowiązywania, nie przekraczający dwóch lat – mówi Marek Kowalski, przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich, prezes Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).

„Obecne od kilku lat w procesie legislacyjnym tzw. zgłoszenie do wykazu prac Rządu jest daleko niewystarczające i koncentruje się na treści zgłaszanego aktu. Potrzebny jest dokument przekonujący, że decyzja o regulowaniu danego przedmiotu jest faktycznie uzasadniona i konieczna. Należy przyjąć uporządkowany sposób decydowania, który zostanie odzwierciedlony w dokumencie poprzedzającym podjęcie prac legislacyjnych. Taki akt wskaże na potrzebę interwencji legislacyjnej, a w szczególności wyczerpująco i szczegółowo opisze powody odrzucenia działań pozalegislacyjnych” – wskazuje Grzegorz Lang, ekspert Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).

Raport wskazujący na 7 rekomendacji na rzecz dobrego prawa obejmuje postulaty: ograniczenia zmian prawa, podniesienia efektywności nowych regulacji, prowadzenia regularnych przeglądów obowiązującego prawa, zwiększenia znaczenia oceny skutków regulacji (OSR), eksperckiej oceny projektów aktów prawnych, ograniczenia i kumulowania nowelizacji – wreszcie stanowienia prostych i zrozumiałych aktów prawnych oraz stworzenia przyjaznego systemu dostępu i wyszukiwania obowiązujących regulacji.

Wśród głównych wad przyjmowanego prawa, które mają swoje źródło w obecnym procesie i strukturach jego stanowienia, należy wymienić:

  • nadmierną zmienność przepisów, w tym notorycznie zbyt krótkie okresy na przygotowanie się adresatów do nowych przepisów (vacatio legis)
  • zbyt pobieżne uzasadnienia (w tym ustosunkowywanie się do uwag partnerów społecznych oceny skutków społeczno-gospodarczych
  • często trudne do jasnego określenia relacje między regulacjami różnych aktów prawnych
  • niedostateczną jakość językową i nadmierne skomplikowanie brzmienia nowych przepisów
  • zastępowanie, bez wyraźnego powodu, dotychczasowych przepisów nowymi, o tej samej wartościnormatywnej