Jak wynika z raportu PwC (dawniej PricewaterhouseCoopers) „Power Deals 2012” na rynku zachodzi ważna zmiana – kończy się sześć lat dominacji Europy w transakcjach fuzji i przejęć w branży energetycznej. Ponadto, kryzys strefy euro z jednej strony ogranicza dostęp do finansowania, z drugiej jednak może zapoczątkować nową falę prywatyzacji w miarę, jak rządy będą wyzbywać się aktywów energetycznych w ramach prowadzonych programów oszczędnościowych. W Polsce rok 2012 może oznaczać mniejszą liczbę transakcji w energetyce, ze względu na fakt, że część projektów znajduje się dopiero w fazie przygotowania, a także z uwagi na sytuację na rynkach finansowych. Kolejne lata przyniosą jednak dalsze zmiany własnościowe w polskiej energetyce.
Sytuacja w Europie i na rynkach światowych
W 2011 r. Europa odnotowała najniższy udział (23%) w światowych transakcjach w branży energetycznej od 1999 r. (czyli od czasu kiedy PwC przygotowuje raporty o fuzjach i przejęciach). Łączna wartość transakcji w Europie spadła o 43 proc. do poziomu 39,8 mld USD w 2011 r. (z 70,3 mld USD rok wcześniej). Malejące wartości transakcji w Europie w 2011 r. zostały jednak z nawiązką skompensowane przez wzrost o 58,5 mld USD w Ameryce Północnej, do poziomu 107,5 mln USD.
Za największą liczbą transakcji w 2011 r. stali kupujący i sprzedający z regionu Azji i Pacyfiku. Utrzymywanie się w Europie warunków makroekonomicznych sprzyjających niższym wycenom przedsiębiorstw, prawdopodobnie dodatkowo zwiększy zainteresowanie tych inwestorów transakcjami na europejskim rynku, podobnie jak korzystny stosunek jena i renminbi (oficjalna nazwa waluty Chin – Yuana) do euro.
Rok 2012 może stać pod znakiem dalszych dezinwestycji na tych rynkach, które postrzegane są przez największe europejskie koncerny energetyczne (m. in. E-On i RWE) jako coraz bardziej poboczne dla działalności biznesowej. Przedsiębiorstwa te będą dążyć do wzmocnienia swojej kondycji finansowej, aby zgromadzić kapitał na duże inwestycje na kluczowych rynkach, a przy tym zachować elastyczność niezbędną do rozwoju na rynkach wzrostowych.
Będzie to tym trudniejsze, że rynek długu jest obecnie bardziej ograniczony, a wybór dostępnych opcji finansowania mniejszy. Po stronie długu, emisje zmniejszyły się z 75,6 mld euro w 2009 r. do 14,6 mld euro w 2011 r. W 2011 r. w europejskim sektorze przedsiębiorstw użyteczności publicznej 15 grup doświadczyło już obniżki ratingu, a 30 % stoi przed takim zagrożeniem.
Rynek polskich fuzji i przejęć w sektorze energetycznym w 2011 r.
Sytuacja w Europie odbiła się także na rynku transakcji w Polsce – ogółem łączna wartość fuzji i przejęć w sektorze energetycznym w 2011 r. szacowana jest na poziomie ok. 11,5 mld PLN, wobec 12 mld PLN uzyskanych w roku 2010 (nie uwzględniając transakcji przejęcia ENERGA przez PGE zablokowanej przez UOKiK).Po stronie kupujących zdecydowanie dominowały podmioty kontrolowane przez Skarb Państwa. Największą transakcją w 2011 r. było nabycie przez Tauron Polska Energia S.A. pakietu 99,98% akcji Górnośląskiego Zakładu Energetycznego S.A. od koncernu Vattenfall, o wartości przekraczającej 3,6 mld PLN. Drugą pod względem wartości transakcją był zakup 99,98% akcji Vattenfall Heat Poland S.A. przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. od koncernu Vattenfall za kwotę blisko 3 mld PLN. (zamknięcie transakcji nastąpiło już 11 stycznia 2012 r.) Natomiast, trzecia największa transakcja ostatniego roku to nabycie w procesie prywatyzacyjnym pakietu 85% akcji SPEC S.A. przez Dalkia Polska S.A. od Miasta Stołecznego Warszawa. Wartość transakcji przekroczyła 1,4 mld PLN.
Wartość trzech największych transakcji w sektorze stanowiła blisko 70% ich łącznej wartości. Kupującymi byli gracze branżowi konsolidujący rynek lub, tak jak w przypadku PGNiG, realizujący strategię rozwoju opartą na wykorzystaniu synergii pomiędzy swoją dotychczasową działalnością a sektorem energetycznym.
Perspektywy na 2012 r. w polskiej energetyce
Skarb Państwa w dalszym ciągu posiada znaczące udziały w niesprywatyzowanych lub częściowo sprywatyzowanych spółkach sektora energetycznego, m. in. ENEA, ENERGA, ZE PAK oraz PKP Energetyka. Zgodnie z deklaracjami Ministerstwa Skarbu Państwa (MSP) planowane jest sukcesywne obniżanie zaangażowania kapitałowego Skarbu Państwa w tych spółkach poprzez sprzedaż inwestorowi branżowemu lub w drodze publicznej oferty akcji na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie.
Już rok 2011 potwierdził rosnące zainteresowanie energetyką ze strony polskich firm surowcowych. Do podmiotów tradycyjnie związanym z tym sektorem energetyki w Polsce, dołączyło w 2011 r. PGNiG, kupując w sierpniu 2011 r. aktywa ciepłownicze Vattenfalla w Warszawie. Budowę elektrowni węglowej we współpracy z partnerem potwierdziła Kompania Węglowa, zatwierdzając w grudniu strategię do roku 2015. KGHM zwiększył udziały w akcjach Taurona do 10,39%. PKN Orlen w pierwszym kwartale 2012 r. deklaruje wybór wykonawcy elektrowni we Włocławku.
„Należy oczekiwać, że wobec znacznej niepewności związanej z sytuacją makroekonomiczną to przede wszystkim duże podmioty kontrolowane przez Skarb Państwa będą mogły pozwolić sobie na większą elastyczność na rynku fuzji i przejęć. Charakterystyczny jest nowy trend w postaci inwestowania także w wytwarzanie energii przez podmioty dostarczające surowce energetyczne, jak PGNiG czy Kompania Węglowa. Należy oczekiwać, że będzie on kontynuowany” – powiedział Piotr Łuba, partner, lider Grupy Energetycznej PwC w Polsce.
Na dynamikę procesów fuzji i przejęć w sektorze energetyki w kolejnych latach wpływać będą z jednej strony regulacje prawne, przekładające się na opłacalność biznesu – jak tzw. trójpak energetyczny, z drugiej dostępność kapitału i realizacja strategii porządkowania portfeli aktywów przez głównych graczy branżowych.
„Potrzeby inwestycyjne krajowego sektora są pilne i bardzo duże. Jednocześnie inwestorzy działają na rynku obarczonym przez regulatora dużą dozą niepewności legislacyjnej, która może zniechęcać do inwestowania. Dlatego tylko podmioty silne kapitałowo i realizujące strategię konsolidacji rynkowej mogą w najbliższym czasie odegrać znaczącą rolę na rynku fuzji i przejęć. Biorąc pod uwagę cykl przebiegu transakcji, a także sytuację na rynkach finansowych, można oczekiwać, że w roku 2012 aktywność transakcyjna inwestorów będzie mniejsza w porównaniu z latami 2010-2011. Z kolei następne lata przyniosą dalsze zmiany własnościowe w polskiej energetyce” – dodał Piotr Łuba.
