Złożenie wniosku o upadłość przedsiębiorcy nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem ustawowym, którego niedopełnienie może wywoływać konsekwencje m.in. podatkowe, czy te skutkujące zakazem prowadzenia działalności gospodarczej. Co więcej, ustawodawca przewidział określony termin na złożenie wniosku o ogłoszenie tzw. upadłości gospodarczej, który wynosi 30 dni od momentu zaistnienia ku temu podstawy.
Niewypłacalność przedsiębiorstwa podstawą złożenia wniosku o upadłość
Podstawową przesłanką do złożenia wspomnianego wniosku jest wystąpienie stanu niewypłacalności. Nie ma bowiem możliwości ogłoszenia upadłości wobec podmiotu, który jest wypłacalny i nie reguluje powstałych zobowiązań, bo przykładowo je kwestionuje. Badanie niewypłacalności jest podstawowym zadaniem sądu przy rozpoznawaniu złożonego wniosku.
Definicja niewypłacalności została ujęta w ustawie Prawo upadłościowe i zostały wyróżnione jej dwa rodzaje. Występuje bowiem niewypłacalność polegająca na utracie płynności finansowej, jak i występująca w postaci nadmiernego zadłużenia.
Niewypłacalność powstała na skutek utracenia płynności finansowej polega na tym, że dłużnik nie posiada już zdolności do regulowania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Poprzez utratę zdolności należy z kolei rozumieć faktyczną okoliczność, która powoduje brak możliwości zapłaty na rzecz wierzyciela. Okoliczność ta winna być podparta rzetelną i obiektywną oceną obecnej oraz przyszłej sytuacji przedsiębiorstwa. Pewnym ułatwieniem w ocenie wystąpienia przesłanki do złożenia wniosku o upadłość firmy może być skorzystanie z domniemania. Zgodnie z art. 11 ust. 1a Prawa upadłościowego, domniemywa się, że dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli opóźnienie w regulowaniu płatności przekracza trzy miesiące.
Co istotne, niewypłacalność powinna być weryfikowana w kontekście kluczowych z punktu widzenia prowadzonej działalności wierzycieli. Kierując się zdrowym rozsądkiem trudno jest uznać za niewypłacalne przedsiębiorstwo, które na bieżąco reguluje zobowiązania na kwotę 2 mln zł., pomijając płatności na rzecz dwóch kontrahentów w łącznej kwocie 2 tys. zł.
Druga definicja niewypłacalności, wynikająca z nadmiernego zadłużenia, odnosi się jedynie do osób prawnych i tzw. ułomnych osób prawnych. Dłużnik jest nadmiernie zadłużony, jeśli wartość jego majątku jest niższa niż wartość zobowiązań, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące. W kontekście tejże definicji występuje jednak pewne ograniczenie podmiotowe, ponieważ wykorzystuje się ją wobec:
- osób prawnych;
- jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną.
Inne warunki ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy
O ile niewypłacalność jest podstawowym kryterium decydującym o tym, czy należy złożyć wniosek o upadłość przedsiębiorstwa, o tyle są też inne warunki konieczne do spełnienia. Po pierwsze, firma powinna posiadać majątek, który wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego (m.in. wynagrodzenia syndyka), a także częściowo pozwoli zaspokoić wierzycieli. Jeśli dłużnik takiego majątku nie posiada, to sąd z pewnością oddali wniosek o upadłość. Nie zwalnia to jednak dłużnika z wykonania obowiązku w postaci złożenia wniosku. Po drugie, powinna występować tzw. wielość wierzycieli. Postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorcy można prowadzić wtedy, gdy występuje co najmniej dwóch wierzycieli.
