W ostatnich 6 latach urzędy celno-skarbowe w Polsce przeprowadziły ponad 6 000 kontroli postimportowych a ponad połowa z nich wykazała nieprawidłowości. Kontrolowane podmioty zostały zobowiązane do uregulowania dodatkowych należności w łącznej kwocie przekraczającej 800 milionów złotych. Wyraźnie widoczne są trendy wzrostowe – w 2018 roku pokontrolne doszacowania wyniosły blisko 30 milionów złotych, zaś w ostatnim roku – blisko 560 milionów złotych. Średnia kwota domiaru w pojedynczej kontroli wykazującej nieprawidłowości w ostatnim roku wyniosła ponad 500 tys. złotych. Według ekspertów PwC Polska, przy utrzymaniu tendencji wzrostowej, łączna kwota domiaru celno-podatkowego w ramach kontroli może wkrótce przekroczyć 1 miliard złotych rocznie – wynika z raportu “Trendy w postępowaniach z obszaru cła – analiza kontroli celno-skarbowych oraz orzecznictwa polskich sądów administracyjnych w sprawach celnych” opracowanego przez PwC Polska.
Z analizowanych danych wynika, że łączna liczba przeprowadzonych kontroli to 6223. Najwyższą aktywnością wykazał się Lubelski UCS, który przeprowadził aż 3106 kontroli, zaś najmniej kontroli wykonał UCS w Zielonej Górze (62). Średnia dla wszystkich urzędów w latach 2018-2023 wyniosła 389 kontroli per urząd. Na przestrzeni badanych sześciu lat najwyższą kwotę doszacowań należności celno-skarbowych osiągnął Opolski UCS – kwota ta wyniosła ponad 407 mln zł. Co za tym idzie, średnia kwota domiaru przypadającą na jedną kontrolę to ponad 3 mln zł. Dodatkowo corocznie wzrasta liczba kontroli w obszarze klasyfikacji celnej – między rokiem 2018 a ostatnim zwiększyła się ośmiokrotnie. W ostatnim roku obserwujemy wyraźne wzrosty w zakresie kontroli w obszarze wartości celnej oraz pochodzenia. Stała tendencja wzrostowa w obszarze klasyfikacji przekłada się na najwyższy udział w kwocie doszacowań należności celno-skarbowych w analizowanych urzędach wynoszący około 80%.
“Obok dotychczasowych obowiązków celnych pojawiają się także dodatkowe obszary, które importerzy oraz eksporterzy muszą brać pod uwagę dokonując transakcji, takie jak szereg dodatkowych obowiązków wynikających z regulacji środowiskowych, środków ochrony rynku związanych z postępowaniami antydumpingowymi/antysubsydyjnymi, czy kwestia przepisów ograniczających handel w związku z sytuacją geopolityczną na świecie, takich jak sankcje. Wszystko to sprawia, że obszar celny staje się coraz bardziej istotny zarówno dla przedsiębiorców jak i organów celno-podatkowych. Stąd też rosnąca liczba kontroli oraz sporów pomiędzy podatnikami a organami w obszarze obowiązków celnych, których finał niejednokrotnie znajduje miejsce w sądzie” – mówi Tomasz Kassel, partner zarządzający działem Tax, Legal and People w PwC Polska.
Pesymistyczne wnioski dla przedsiębiorców płyną również z analizy orzeczeń sądowych w sprawach celnych przeprowadzonej przez zespół PwC Polska. Eksperci PwC wzięli pod lupę blisko 5 000 rozstrzygnięć dotyczących kwestii celnych, które zapadły przed polskimi sądami administracyjnymi w latach 2018-2023. Około 88% spraw zakończyło się negatywnie dla podatnika. Tylko co 8 rozstrzygnięcie przyniosło pozytywny dla niego rezultat tj. uchyliło niekorzystną decyzję lub orzeczenie. W roku 2020 odnotowano najmniejszą ilość orzeczeń korzystnych dla podatnika – jedynie co 20 sprawa zakończyła się pozytywnie. Rok 2018 oraz 2022 to lata, w których zapadło najwięcej orzeczeń korzystnych dla podatników – taki charakter miało 19% z nich. W całym analizowanym okresie średnio jedynie 13% postępowań zakończyło się korzystnie dla podatnika.
“Obserwujemy tendencję wzrostową zarówno w liczbie kontroli postimportowych, ilości wykrytych nieprawidłowości, jak i związanych z tym kwot doszacowań. Najczęściej kontrolowanymi obszarami celnymi były zarazem te najbardziej złożone, tj. klasyfikacja taryfowa, pochodzenie celne oraz wartość celna towarów. Choć w ujęciu globalnym obserwujemy trendy wzrostowe, to aktywność poszczególnych UCS w zakresie kontroli nie jest jednolita. W konsekwencji w niektórych obszarach właściwości kontrole mogą zdarzyć się częściej niż w innych. Znacząca większość postępowań w sprawach celnych przed polskimi sądami administracyjnymi kończy się niekorzystnie dla podatników, tj. pozostają utrzymane w mocy negatywne dla nich decyzje administracyjne i orzeczenia sądów niższej instancji” – dodaje Andrzej Zubik, partner PwC Polska, lider praktyki sporów podatkowych PwC Polska (Tax Controversy & Dispute Resolution).
W ciągu ostatnich kilku lat obserwujemy stały wzrost wpływów finansowych z tytułu cła – o ile w roku 2018 wpływy te stanowiły 4 mld złotych, o tyle w roku 2023 przekroczyły kwotę 6 mld złotych. Widoczny wzrost wpływów z tytułu cła ma miejsce pomimo wzrostu świadomości przedsiębiorstw, a także pomimo kolejnych umów o wolnym handlu z krajami trzecimi, podpisywanych przez Unię Europejską. Importerzy powinni zwrócić szczególną uwagę na prawidłowość swoich operacji celnych. Narzędziem ułatwiającym kontrolę nad przebiegiem tych operacji mogą być np. wewnętrzne regulaminy i procedury. W celu ograniczenia ryzyk warto także okresowo dokonywać weryfikacji swojej działalności importowej pod kątem jej zgodności z przepisami celnymi oraz innymi regulacjami, które mogą wpływać na wysokość należności celno-podatkowych.
“W przypadku wystąpienia kontroli celno-skarbowej, od samego początku należy potraktować temat z należytą uwagą i dokładnie przeanalizować zakres postępowania. Warto zaangażować profesjonalnego pełnomocnika znającego nie tylko specyfikę postępowania celno-podatkowego, ale również sprawnie poruszającego się w skomplikowanych zagadnieniach z zakresu prawa celnego. Pomocne może się również okazać posiadanie wewnętrznych procedur określających postępowanie na wypadek kontroli” – dodaje Jakub Matusiak, partner PwC Polska, lider praktyki Customs and International Trade.
Ponieważ dług celny przedawnia się co do zasady dopiero po upływie 3 lat kontrole celno-skarbowe skutkują ryzykiem wykazania skumulowanych wielomilionowych należności, na które składa się należne cło, odsetki od cła i odsetki od vat, a w części przypadków – dodatkowe kary.
