Sztuczna inteligencja może ograniczyć nieplanowane przestoje w fabrykach o 30–50% i zwiększyć produktywność o 20–30%. Jednak ponad trzy czwarte pilotażowych projektów AI nie przeszło do spójnych wdrożeń obejmujących wiele zakładów i linii produkcyjnych. Z raportu Everest Group przygotowanego przy współpracy z Capgemini wynika, że największą barierą nie jest brak technologii, lecz trudność w połączeniu danych, maszyn i systemów zarządzania produkcją.
Przemysł od lat inwestuje w automatykę, robotykę i analitykę. Mimo to wiele fabryk nadal podejmuje decyzje na podstawie danych historycznych, a informacje o zakłóceniach produkcji trafiają do właściwych osób z opóźnieniem. Adaptacyjne systemy AI mogą przewidywać awarie, korygować parametry procesów i reagować na zmiany popytu.
Raport Operationalizing Adaptive AI across the Manufacturing Shop Floor, opublikowany przez Everest Group w kwietniu 2026 r., wskazuje jednak na dużą rozbieżność między możliwościami technologii a stopniem jej wdrożenia. Ponad 80% producentów zgłasza trudności w skalowaniu AI poza projekty pilotażowe, a ponad 60% badanych nie ma środowiska danych wystarczająco przygotowanego do zastosowań sztucznej inteligencji.
Dużo eksperymentów, niewiele wdrożeń w całych koncernach
Przedsiębiorstwa potrafią dziś budować systemy wykrywania wad produktów, prognozowania awarii i optymalizacji harmonogramów. Problem zaczyna się wtedy, gdy rozwiązanie sprawdzające się na jednej linii trzeba wdrożyć w kilkunastu fabrykach korzystających z różnych urządzeń i oprogramowania.
Według Everest Group ponad 75% pilotaży nie przeszło do spójnego wykorzystania w wielu zakładach, liniach i podstawowych procesach operacyjnych. Nie należy utożsamiać tego wskaźnika z odsetkiem projektów, które zakończyły się techniczną porażką: część może działać lokalnie, nie dając jednak efektu w skali całego przedsiębiorstwa.
Dlaczego AI nie osiąga pełnej skali?
Odsetki producentów lub projektów wskazane w raporcie Everest Group 2026
Raport identyfikuje cztery grupy barier: sztywne procesy decyzyjne, przestarzałą technologię, rozproszone dane oraz niedobór kompetencji. Zakłady korzystają często z oddzielnych systemów utrzymania ruchu, kontroli jakości i planowania. Informacje o awariach, stratach materiałowych i zamówieniach nie są automatycznie łączone.
Szczególnie trudna jest integracja IT, czyli systemów informatycznych i analitycznych, z OT – maszynami, sterownikami i automatyką przemysłową. Prawie połowa producentów zgłasza problemy z łączeniem tych środowisk między zakładami. W starszych fabrykach modernizację trzeba dodatkowo przeprowadzać bez zatrzymywania produkcji.
„Samo gromadzenie danych nie sprawia jeszcze, że fabryka staje się inteligentna. Informacje pochodzące z maszyn, systemów produkcyjnych i aplikacji biznesowych muszą być dostępne w odpowiednim czasie, właściwie opisane i powiązane z konkretnymi urządzeniami oraz procesami” – komentuje Rafał Kurman, Lead Connectivity & Network Engineer w Capgemini Polska.
AI może ograniczyć przestoje o 30–50%
Największy potencjał ekonomiczny adaptacyjnej produkcji dotyczy kosztów przestojów, wad jakościowych i nieefektywnego wykorzystania zasobów. Everest Group szacuje, że tego typu systemy mogą ograniczyć nieplanowane przestoje o 30–50%, zwiększyć produktywność o 20–30% oraz poprawić o 25–35% wskaźnik Right First Time, określający udział produktów wykonanych poprawnie za pierwszym razem.
Potencjalna poprawa wyników produkcji
Zakres korzyści szacowanych przez Everest Group
Mniejsza liczba przestojów to nie tylko mniej napraw, ale również bardziej przewidywalne terminy realizacji zamówień, stabilniejsze wykorzystanie urządzeń i rzadsza potrzeba organizowania dodatkowych zmian. Poprawa jakości pozwala ograniczyć koszt poprawek, odrzutów i ponownej kontroli.
Raport wskazuje także możliwość przyspieszenia przejścia od decyzji do działania od trzech do pięciu razy. Jest to ważne zwłaszcza w zakładach produkujących krótkie serie i często zmieniających konfigurację linii.
Od decyzji do działania: nawet pięciokrotnie szybciej
Model porównawczy: tradycyjny czas reakcji = 100 jednostek
Przedstawione wielkości są potencjalnymi korzyściami, a nie gwarantowanymi oszczędnościami. Raport nie podaje jednolitego kosztu wdrożenia ani okresu zwrotu z inwestycji dla przemysłu. Wynik ekonomiczny zależy od wartości przestojów, skali produkcji, jakości danych i kosztów integracji.
Fabryka ma reagować przed wystąpieniem awarii
Tradycyjna automatyka działa przede wszystkim według wcześniej ustalonych reguł. System alarmuje na przykład wtedy, gdy temperatura maszyny przekroczy dopuszczalny próg. Model AI może natomiast analizować kombinację temperatury, drgań, obciążenia i historii serwisowej, by wcześniej wykrywać ryzyko awarii.
Taką informację można wykorzystać do przygotowania części zamiennych, zaplanowania przeglądu lub zmiany kolejności zleceń produkcyjnych. Bardziej zaawansowany system może sam uruchomić dozwolone działania, pozostawiając operatorowi decyzje o większym ryzyku.
Kluczowa jest zamknięta pętla decyzyjna: rozpoznanie zdarzenia, ocena jego znaczenia, podjęcie lub rekomendowanie decyzji, wykonanie działania i sprawdzenie wyniku. Samo generowanie prognoz nie wystarczy, jeżeli nie są one połączone z codziennym zarządzaniem produkcją.
Fabryka Siemensa w Erlangen pokazuje możliwości AI
Everest Group wskazuje zakład Siemensa w Erlangen produkujący płytki drukowane. Systemy robotyczne wspierane przez AI potrafią tam rozpoznawać nieuporządkowane komponenty, określać ich orientację i przygotowywać do montażu bez konieczności zaprogramowania każdej możliwej konfiguracji.
W zakładzie wykorzystywany jest również cyfrowy bliźniak, umożliwiający symulowanie procesów oraz trenowanie i sprawdzanie modeli AI z użyciem danych syntetycznych. Takie środowisko ogranicza ryzyko eksperymentowania bezpośrednio na pracującej linii, choć nie zastępuje testów w rzeczywistych warunkach.
Przykład Erlangen pokazuje dostępne możliwości technologiczne, ale nie odzwierciedla przeciętnego poziomu cyfryzacji przemysłu. Większość zakładów nadal musi poradzić sobie z połączeniem już istniejących systemów.
Dane z maszyn muszą trafić do systemów zarządzania
Architektura adaptacyjnej fabryki obejmuje urządzenia i czujniki, systemy sterowania, platformy produkcyjne oraz oprogramowanie biznesowe. Wymiana danych między tymi poziomami musi być szybka i oparta na spójnym opisie maszyn, partii produktów i procesów.
Raport wskazuje na technologie takie jak OPC UA, MQTT oraz Unified Namespace, pozwalające organizować komunikację pomiędzy IT a OT. Dla koordynacji wielu zakładów mogą być potrzebne także dodatkowe mechanizmy strumieniowania zdarzeń.
Część analiz powinna działać lokalnie, blisko maszyn, gdzie opóźnienie ma bezpośredni wpływ na produkcję. Chmura może służyć do trenowania modeli, analizowania informacji z wielu zakładów i tworzenia prognoz długoterminowych. Przedsiębiorstwa muszą przy tym zadbać o niezawodność, cyberbezpieczeństwo oraz możliwość pracy podczas przerw w łączności.
Autonomia AI wymaga kontroli i odpowiedzialności
Fabryka adaptacyjna nie oznacza zakładu bez pracowników. Wprowadzenie agentów AI wymaga ustalenia, które decyzje mogą podejmować samodzielnie, a które muszą zostać zatwierdzone przez operatora. Konieczne są rejestrowanie działań, kontrola uprawnień, monitorowanie jakości modeli i procedury wycofania błędnych zmian.
Potrzebne są także zespoły łączące kompetencje inżynierów produkcji, automatyków, specjalistów IT, analityków danych i ekspertów od bezpieczeństwa. Model poprawnie wykrywający zależności statystyczne może okazać się nieprzydatny, jeśli nie uwzględnia fizycznych ograniczeń urządzenia lub wymagań jakościowych.
„Największym wyzwaniem nie jest uruchomienie pojedynczego modelu AI, lecz jego bezpieczne połączenie z maszynami, systemami produkcyjnymi i procesami decyzyjnymi, a następnie skalowanie rozwiązania między liniami i zakładami” – podkreśla Rafał Kurman z Capgemini Polska.
O przewadze zdecyduje możliwość powielania wdrożeń
Z perspektywy dużych grup przemysłowych ważne jest nie tylko zwiększenie wydajności pojedynczej linii, ale możliwość ponownego wykorzystania rozwiązania w różnych lokalizacjach. Wspólne modele danych, standardy komunikacji i zasady nadzoru mogą ograniczyć koszty kolejnych wdrożeń, choć nadal trzeba uwzględniać specyfikę poszczególnych fabryk.
Everest Group podkreśla rolę współpracy dostawców automatyki, firm technologicznych, platform chmurowych i integratorów. Przedsiębiorstwa muszą oceniać nie tylko wyniki pilotaży, lecz również koszt utrzymania rozwiązań, ich niezawodność i możliwość pracy w wielu zakładach.
Źródło: Everest Group, Operationalizing Adaptive AI across the Manufacturing Shop Floor, kwiecień 2026, raport licencjonowany Capgemini i częściowo przez nią finansowany. Komentarze Rafała Kurmana pochodzą z materiału przekazanego redakcji.


