Polska poprawiła ocenę systemu emerytalnego, ale spadła na 38. miejsce na świecie

Polski system emerytalny zdobył 58,4 pkt w Marsh CFA Institute Global Pension Index 2026, wobec 57 pkt rok wcześniej. Mimo poprawy wyniku Polska spadła z 36. na 38. miejsce w zestawieniu 55 systemów. Najsłabiej wypadła pod względem długoterminowej stabilności finansowania emerytur.

Polska utrzymała ocenę C w tegorocznym rankingu przygotowanym przez Marsh i CFA Institute. Wyprzedziła m.in. Japonię, Włochy i Austrię, ale pozostała za Chorwacją, Niemcami czy Francją. Do prowadzącej Holandii, która uzyskała 85,8 pkt, zabrakło jej 27,4 pkt.

Wynik Polski wzrósł o 1,4 pkt. Niższa pozycja w tabeli nie oznacza więc pogorszenia oceny systemu. Tegoroczne zestawienie rozszerzono o Dominikanę, Kenię i Katar. Dwa z tych państw — Dominikana i Katar — znalazły się przed Polską.

Najsłabszym punktem pozostaje stabilność systemu

Ranking ocenia systemy emerytalne w trzech obszarach: adekwatności świadczeń, długoterminowej stabilności oraz integralności, czyli jakości zasad i mechanizmów budujących zaufanie do systemu. Kategorie te odpowiadają za odpowiednio 40 proc., 35 proc. i 25 proc. końcowego wyniku.

Największa słabość dotyczy zatem zdolności systemu do zapewniania świadczeń w długim okresie. W tej kategorii Polska straciła do Danii, lidera zestawienia, 39,2 pkt.

Wyraźnie lepiej oceniono integralność polskiego systemu. Wynik 73,3 pkt był jednak niższy niż w przypadku Chorwacji, Niemiec czy Austrii. Polska wyprzedziła te ostatnie dwa państwa pod względem stabilności, ale uzyskała słabszą ocenę adekwatności świadczeń.

Poprawa oceny nie oznacza poprawy finansowania

Porównanie wyników z 2025 i 2026 r. pokazuje, skąd wziął się wzrost polskiej oceny. Najbardziej poprawił się wskaźnik integralności: z 68,6 do 73,3 pkt. Adekwatność świadczeń wzrosła z 59,5 do 60,2 pkt. Jednocześnie ocena długoterminowej stabilności spadła z 45,9 do 45,6 pkt.

Źródło: Marsh CFA Institute Global Pension Index 2026, zestawienie zmian względem 2025 r.

Po uwzględnieniu wag poprawa integralności dała około 1,18 pkt do wyniku łącznego, a poprawa adekwatności około 0,28 pkt. Spadek stabilności odjął około 0,11 pkt. To obliczenie na podstawie zaokrąglonych wyników z raportu: pokazuje, że za większość wzrostu odpowiada lepsza ocena regulacji, zarządzania i ochrony uczestników.

Polska poniżej średniej w każdym z trzech obszarów

Średni wynik 55 badanych systemów wyniósł 65,3 pkt. Polska znalazła się 6,9 pkt poniżej tej wartości. W adekwatności średnia sięgnęła 66,5 pkt, w stabilności 55,4 pkt, a w integralności 77,2 pkt. Różnica między Polską a średnią była więc największa w stabilności: wyniosła 9,8 pkt.

Oceny literowe poszczególnych obszarów także pokazują nierówny obraz polskiego systemu. Adekwatność otrzymała C+, stabilność D, a integralność B. Łączna nota C oznacza w metodologii autorów system mający dobre elementy, ale również poważne ryzyka lub braki wymagające zmian.

Przykłady europejskie pokazują, dlaczego sama wysokość świadczeń nie przesądza o miejscu w rankingu. Francja uzyskała 85 pkt za adekwatność, ale 49,3 pkt za stabilność. Hiszpania zdobyła odpowiednio 83 i 33 pkt, a Włochy 70,9 i 27 pkt. System może więc dobrze wypadać pod względem świadczeń, a jednocześnie znacznie słabiej pod względem ich finansowania w przyszłości.

Autorzy zalecają szerszy dostęp do oszczędzania na emeryturę

W zaleceniach przekrojowych raport wskazuje na potrzebę obejmowania prywatnymi programami emerytalnymi większej liczby pracowników, w tym osób pracujących w niestandardowych formach zatrudnienia oraz samozatrudnionych. Autorzy zwracają uwagę, że bez obowiązku uczestnictwa lub automatycznego zapisu część osób nie będzie odkładać na przyszłość.

Rekomendują również ograniczanie wypłat oszczędności przed emeryturą, aby środki gromadzone z pomocą ulg podatkowych służyły późniejszym świadczeniom. Wskazują na potrzebę przejrzystego zarządzania prywatnymi planami, zwiększania oszczędności oraz zmniejszania różnic emerytalnych między kobietami a mężczyznami. Są to zalecenia dla badanych systemów, a nie osobna lista reform przygotowana wyłącznie dla Polski.

Wiek emerytalny to tylko część problemu

Autorzy postulują dostosowywanie wieku przechodzenia na emeryturę do wydłużania życia w zdrowiu i wspieranie aktywności zawodowej starszych osób. W rozdziale poświęconym demografii podkreślają jednak, że samo podniesienie ustawowego wieku nie rozwiązuje wszystkich trudności. Pracownik fizyczny może mieć inne możliwości kontynuowania pracy niż osoba zatrudniona w biurze.

Raport opisuje rozwiązania pozwalające stopniowo ograniczać pracę i elastyczniej korzystać z kapitału emerytalnego. Wskazuje też możliwość czasowego zawieszania wypłat z produktów emerytalnych po powrocie do pracy, a następnie wznawiania ich na wyższym poziomie. Wprowadzenie takich rozwiązań wymaga odpowiedniego projektowania produktów i uwzględnienia ryzyka długowieczności.

Polska pojawia się również jako przykład znaczenia ciągłości reform. Autorzy przywołują reformę z końca lat 90., później w dużej części odwróconą, w rozważaniach o zaufaniu do systemu. Ich zdaniem jasno określone cele poszczególnych filarów pomagają oceniać kolejne zmiany i ograniczać ryzyko destabilizacji.

Małe różnice punktowe trzeba czytać ostrożnie

Indeks wykorzystuje ponad 50 wskaźników. W ocenie adekwatności uwzględnia nie tylko świadczenia, lecz także m.in. oszczędności i własność mieszkań. Stabilność obejmuje m.in. demografię, aktywa emerytalne, zasięg programów, wydatki publiczne i zadłużenie państwa. Integralność dotyczy regulacji, zarządzania, ochrony uczestników, komunikacji i kosztów działania.

Autorzy przestrzegają przed jednoznacznym uznawaniem jednego systemu za lepszy, gdy wyniki dzielą mniej niż dwa–trzy punkty. Polska wyprzedziła Japonię o 0,4 pkt, a Włochy o 1 pkt. Tak niewielkie różnice nie dają podstaw do daleko idących ocen. Według raportu przewaga co najmniej pięciu punktów pozwala już z większą pewnością mówić o sprawniej działającym systemie.

PPK pomogły, ale nie wystarczą do awansu

Krzysztof Nowak, prezes Marsh People & Investments, zwraca uwagę, że ocena adekwatności świadczeń w Polsce wzrosła o 0,7 pkt przed zastosowaniem wag. To obszar, który ma największy wpływ na końcowy wynik.

Ekspert wskazuje również na zmiany po uruchomieniu Pracowniczych Planów Kapitałowych. W ciągu ostatnich 16 lat wynik Polski poprawiał się w sześciu edycjach badania. Pięć z tych wzrostów przypadło na okres po 2019 r., kiedy wystartowały PPK.

W ocenie Nowaka potwierdza to pozytywne znaczenie programu dla polskiego systemu. Samo utrzymanie dotychczasowych rozwiązań nie wystarczy jednak do wyraźnego przesunięcia się w rankingu.

Bez kolejnych zmian, Polska nie przesunie się istotnie w rankingu.

Krzysztof Nowak, prezes Marsh People & Investments

Holandia na czele. Australia dołączyła do najlepszych

Najwyższą ocenę A otrzymało sześć systemów emerytalnych. Do Holandii, Danii, Islandii, Singapuru i Izraela dołączyła Australia.

Źródło: Marsh CFA Institute Global Pension Index 2026. Wybrane systemy emerytalne.

Liderzy poszczególnych kategorii nie są identyczni. Najwyżej pod względem adekwatności świadczeń oceniono Kuwejt. W stabilności prowadzi Dania, a w integralności — Finlandia.

43 z 55 systemów mierzy się z dzietnością poniżej zastępowalności

Osobny rozdział raportu pokazuje, dlaczego nawet dobrze oceniane systemy emerytalne będą musiały się zmieniać. W 43 z 55 badanych systemów dzietność jest niższa niż 2,1 dziecka na kobietę, czyli poziom przyjęty przez autorów jako próg zastępowalności pokoleń. W 23 systemach nie sięga nawet 1,5.

W bardziej rozwiniętych regionach według klasyfikacji ONZ dzietność spadła poniżej 2,1 już w 1974 r. W danych za 2023 r. przytoczonych w raporcie wynosiła po 0,72 w Hongkongu i Korei Południowej, wobec 3,0 w Kazachstanie oraz 3,2 w Namibii i Kenii.

Mniejsze roczniki urodzeń z czasem oznaczają mniej osób wchodzących na rynek pracy. Autorzy wskazują, że ogranicza to możliwości wzrostu gospodarczego, jeśli ubytku nie zrównoważą wyższa produktywność, dłuższa aktywność zawodowa lub imigracja. W systemach finansowanych z bieżących składek i podatków rośnie presja na dochody potrzebne do wypłaty świadczeń.

65-latek ma przed sobą średnio jeszcze 20 lat życia

Dla finansowania emerytur szczególnie istotne jest dalsze trwanie życia w wieku przechodzenia na świadczenie. W bardziej rozwiniętych regionach osoba w wieku 65 lat ma przed sobą przeciętnie około 20 lat życia. To o 50,9 proc. więcej niż w 1950 r. Osoba, która dożyła 80 lat, może oczekiwać kolejnych około 10 lat, co oznacza wzrost o 68,8 proc.

Nie oznacza to, że każdy emeryt będzie pobierał świadczenie przez taki sam okres. Raport podkreśla, że zabezpieczenie dochodów musi uwzględniać także emerytury trwające 30 czy 40 lat. Z tego powodu ocena adekwatności w indeksie uwzględnia dochód zarówno na początku emerytury, jak i w wieku 80 lat. Liczy się więc również to, czy świadczenie zapewnia ochronę w późnej starości.

Coraz mniej osób w wieku produkcyjnym na jednego seniora

Autorzy analizują także relację liczby osób w wieku co najmniej 70 lat do populacji w wieku 20–69 lat. W bardziej rozwiniętych regionach ma ona wzrosnąć w opisywanym w raporcie horyzoncie około 30 lat z 23 do 37 seniorów na 100 osób z młodszej grupy. Odwrotnie licząc, oznacza to spadek z około 4,3 do 2,7 osoby w wieku 20–69 lat na jedną osobę 70+.

To wskaźnik demograficzny. Nie mierzy liczby rzeczywistych płatników składek ani liczby pobierających emeryturę. Wśród osób w wieku 20–69 lat są także ludzie nieaktywni zawodowo, a część osób po siedemdziesiątce nadal pracuje.

Imigracja może łagodzić skutki starzenia się ludności w krajach przyjmujących pracowników. Raport wskazuje jednak, że jej skala zależy od polityki i wydarzeń geopolitycznych. Nie jest też rozwiązaniem dla całego świata: globalnie migracja jedynie zmienia miejsce zamieszkania ludności.

Aktywność zawodowa rośnie, ale po 65. roku życia znacznie wolniej

W zestawieniu obejmującym ponad 30 systemów średni współczynnik aktywności zawodowej osób w wieku 55–64 lata wzrósł między 2003 a 2023 r. z 53 do 68 proc., czyli o 15 pkt proc. W grupie 65+ zwiększył się z 13 do 17 proc., a więc o 4 pkt proc. Do wzrostu w młodszej z tych grup przyczyniła się większa aktywność kobiet.

Możliwość kontynuowania pracy zależy jednak od zdrowia, rodzaju zawodu i warunków zatrudnienia. Autorzy odwołują się do oczekiwanej długości życia w zdrowiu, a nie tylko do liczby przeżytych lat. To uzasadnia opisane wcześniej rozwiązania pozwalające stopniowo zmniejszać wymiar pracy i elastycznie przechodzić na emeryturę.

Budżety zapłacą więcej także za zdrowie i opiekę

Od 2000 r. publiczne wydatki na świadczenia z tytułu starości i renty rodzinne wzrosły średnio o 1,5 pkt proc. PKB w grupie 27 państw OECD objętych indeksem. W pięciu z nich — Australii, Chile, Niemczech, Irlandii i Wielkiej Brytanii — relacja tych wydatków do PKB spadła.

Przytoczone w raporcie prognozy OECD dla innej grupy, obejmującej 23 państwa uwzględnione w indeksie, wskazują na średni wzrost publicznych wydatków emerytalnych o 0,7 pkt proc. PKB w ciągu około 20 lat. Spadek prognozowany jest jedynie dla sześciu: Australii, Austrii, Danii, Finlandii, Francji i Szwecji. Tych wartości nie należy traktować jako prognozy dla Polski.

Wzrost kosztów emerytur będzie towarzyszył większym wydatkom na ochronę zdrowia i opiekę nad osobami starszymi. Autorzy ostrzegają, że stopniowy charakter zmian może opóźniać reakcję rządów. Odkładanie reform zwiększa jednak ryzyko konieczności bardziej gwałtownych zmian w przyszłości i przenoszenia kosztów na młodsze pokolenia.

Starzenie się uczestników zmienia też inwestowanie oszczędności

Presja demograficzna dotyczy również systemów kapitałowych. Gdy uczestnicy funduszy są coraz starsi, wypłaty świadczeń mogą przewyższać nowe wpłaty. Fundusze muszą wtedy zapewnić płynność potrzebną do wypłat oraz uwzględniać ryzyko sprzedaży aktywów w niekorzystnym momencie.

Raport wskazuje na możliwe stopniowe ograniczanie udziału bardziej ryzykownych aktywów i rozwój produktów chroniących przed ryzykiem wyczerpania oszczędności przy długim życiu. Nie oznacza to wycofania wszystkich środków z inwestycji na początku emerytury: strategie dostosowywane do wieku mogą działać również w okresie pobierania świadczeń. Skala ma znaczenie dla rynków finansowych — według raportu prywatne fundusze emerytalne inwestują około 70 bln dolarów.

Opracowanie na podstawie rozdziału „The impact of aging populations on pension systems”, s. 16–23 raportu Marsh CFA Institute Global Pension Index 2026. Wykresy przedstawiają dane i prognozy przytoczone przez autorów, bez odtwarzania brakujących punktów rocznych.

Tegoroczna, 18. edycja indeksu obejmuje systemy działające w państwach zamieszkanych przez 66 proc. światowej populacji. Badanie ocenia konstrukcję całych systemów emerytalnych.