Dnia 1 stycznia 2016 roku wchodzi w życie ustawa o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów.
Cel ustawy
Celem nowych przepisów jest przede wszystkim wzrost ilości spraw gospodarczych kierowanych do mediacji, ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce poprzez zmniejszenie finansowych obciążeń związanych z postępowaniem sądowym, skrócenie czasu rozstrzygania sporów, zwiększenie kultury prawnej oraz wprowadzanie i promocja najwyższych standardów w biznesie. Takie rozwiązanie umożliwia zakończenie konfliktu w tańszy, szybszy i mniej sformalizowany sposób. Co nowego zaproponował ustawodawca?
Nowe rozwiązania
Zmiany dotyczą trzech wymiarów: proceduralnego, ekonomicznego oraz podatkowego. Wprowadzone są również regulacje dotyczące kwalifikacji mediatorów stałych. Niezwykle ważny dla biznesu jest fakt, iż wśród nowych rozwiązań są także zachęty podatkowe. Ustawa wprowadza także szereg zmian w procedurze cywilnej, w tym w zakresie kosztów sądowych i pozwala na zaliczenie kosztów mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd do wydatków sądowych. Zmianie ulegają także niektóre opłaty sądowe związane z prowadzeniem postępowania mediacyjnego. Wszystkie rozwiązania zaproponowane w ustawie mają przede wszystkim skłaniać strony do podejmowania prób polubownego rozwiązywania sporu zamiast kierowania sprawy do sądu.
Zmiany proceduralne
- Wprowadzenie obowiązku poinformowania w pierwszym piśmie procesowym, tj. w pozwie, czy strony podjęły próbę mediacji lub innej alternatywnej metody rozwiązania sporu lub informowanie o przyczynach ich niepodjęcia.
- Zachęcanie przez sąd stron do mediacji i pouczanie
o możliwości ugodowego rozwiązania sporu a także skierowanie na spotkanie informacyjne. - Koordynatorzy ds. mediacji działający w sądach okręgowych.
- Dokonywanie na każdym etapie procesu przez sędziego oceny czy sprawa może zostać zakończona polubownie i nakłanianie stron do mediacji.
- Skierowanie przez sąd do mediacji na okres do 3 miesięcy.
- Niewliczanie czasu trwania mediacji do czasu trwania postępowania.
- Utworzenie list stałych mediatorów prowadzonych przez Prezesa Sądu Okręgowego. A także określenie wymogów niezbędnych do wpisu na listę stałych mediatorów.
- Zobowiązanie mediatora do niezwłocznego ujawniania stron okoliczności, które mogą wzbudzić wątpliwości co do jego bezstronności.
- Umożliwienie mediatorowi zapoznania się z aktami sprawy, chyba że strona się temu sprzeciwi.
- Skrócenia terminu na wniesienie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego z trzech do dwóch miesięcy.
Zmiany ekonomiczne
- Uwolnienie od opłaty sądowej wniosku o zatwierdzenie ugody pozasądowej zawartej przed mediatorem.
- Uwzględnianie przez sąd przy ustalaniu kosztów procesu nakładu pracy profesjonalnego pełnomocnika w dążeniu do polubownego rozwiązania sporu.
- Możliwość zwolnienia od kosztów mediacji sądowej osób ubogich.
- Rezygnacja z pobierania opłaty od wniosku o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie umowy o mediację.
- Możliwość obciążenia strony kosztami powstałymi wskutek oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji wywołanymi jej niewłaściwym i niesumiennym zachowaniem.
- Wyprowadzenie opłaty stałej (40 zł) od wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu wynosi mniej niż 100 000 zł.
- Wprowadzenie opłaty stałej (300 zł) od wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach w sprawach niemajątkowych oraz
w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 100 000 zł.
Zmiany podatkowe
- Ustawa wprowadza możliwość rozliczania faktury korygującej i innych dokumentów korygujących w zakresie korekty przychodu oraz kosztów uzyskania przychodów (korekta podstawy opodatkowania w PIT i CIT) w bieżącym okresie rozliczeniowym, co zmniejszy uciążliwości w stosunku do dzisiejszego obowiązku dokonywania korekty wstecz.
Ustawa wprowadza także zmiany w zakresie arbitrażu. Tutaj nowe rozwiązania dotyczą m.in. wprowadzenia jednoinstancyjności prowadzonych w sądach powszechnych spraw o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroków krajowych sądów polubownych oraz postępowań ze skarg o uchylenie wyroku sądu polubownego (tzw. postępowania postarbitrażowe),
Komentarz
Dr Ewelina Stobiecka, radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Taylor Wessing w Warszawie podsumowuje:
„Warto zauważyć, że problem przewlekłych i kosztownych procesów gospodarczych dotyka wszystkich przedsiębiorców w Polsce, w tym także inwestorów. Tego rodzaju sprawy to niejednokrotnie złożone, kompleksowe procesy, rujnujące współpracę pomiędzy stronami i paraliżujące ich aktywność biznesową. Rozwiązanie sporu w drodze polubownej ułatwi przedsiębiorcom prowadzenie działalności i pozwoli kontynuować współpracę pomiędzy firmami, co z reguły nie jest możliwe po długotrwałym i kosztownym procesie sądowym.”
