Z najnowszych danych Ministerstwa Sprawiedliwości, mimo iż są to dane wstępne i jeszcze podlegające weryfikacji, wynika że w 2022 roku podpisano łącznie 16 451 nowych umów o dożywocie.[1] To niewielki wzrost względem roku 2021, w którym podobnych umów zawarto 16 426. Warto przypomnieć, że statystyki prowadzone przez resort sprawiedliwości dotyczą głównie kontraktów zawieranych przez osoby indywidualne np. seniora i jego sąsiada. Niewielki wzrost liczby umów dożywocia w 2022 roku może być spowodowany nasyceniem takimi umowami względem liczby emerytów, a także poprawą sytuacji finansowej gospodarstw emeryckich.
Ministerstwo Sprawiedliwości gromadzi dane dotyczące liczby podpisywanych umów o dożywocie (mowa zarówno o nieruchomościach rolnych, jak i nierolniczych) od ponad 30 lat. Gdy porównamy umowy podpisane w roku 2020 oraz 2021 możemy zauważyć dynamikę wzrostu na poziomie 21,8 proc. W 2020 roku zawarto bowiem łącznie ponad 13 tys. nowych umów o dożywocie (w wyniku których przeniesiono prawo własności nieruchomości w zamian za świadczenia pieniężne lub opiekę), a w 2021 roku było ich już ponad 16 tys. Trend rosnący, można było obserwować – z różnymi perturbacjami – od ponad dekady. Dlaczego teraz liczba podpisywanych umów wyhamowała?
– Moim zdaniem to wypłaszczenie krzywej, którą widzieliśmy na wcześniejszych wykresach, może wynikać ze specyficznego nasycenia rynku, ale równie dobrze może być też wynikiem poprawy sytuacji finansowej gospodarstw emeryckich. Z danych GUS wynika, że 53,8 proc. przedstawicieli gospodarstw emeryckich z miast, w roku 2018 oceniało swoją sytuację finansową dobrze lub bardzo dobrze. W roku 2021, po wprowadzeniu czternastej emerytury, ten wskaźnik urósł do 62,7 proc. Warto podkreślić,że gospodarstwa emeryckie to grupa, w której sytuacja finansowa poprawiła się najbardziej w stosunku do innych grup społecznych – mówi Robert Majkowski, Prezes Funduszu Hipotecznego DOM.
Umowy o dożywocie. Bez dużych wzrostów
Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w latach 2000-2010 zawarto łącznie 43 tys. umów dożywocia, ale w następnym dziesięcioleciu nastąpiło ożywienie i podobnych kontraktów było już 98 tys. W kolejnych latach też można było obserwować tendencję wzrostową, o coraz większej dynamice. Ta dynamika przyrostu w 2021 roku sięgnęła 21,8 proc. (względem roku poprzedniego). Warto też przyjrzeć się danym dotyczącym nieruchomości rolnych oraz nierolniczych. Okazuje się, że znacznie większa liczba zawieranych kontraktów dotyczyła nieruchomości nierolniczych. W 2021 było ich ponad 14 tys., podczas gdy umów dotyczących nieruchomości rolnych było (w analogicznym okresie) nieco ponad 2 tys.
Oferta ewoluuje, ale tylko w profesjonalnych instytucjach
Profesjonalna branża zrzeszona w Związku Przedsiębiorstw Finansowych nieraz postulowała, by seniorzy analizowali każdą umowę renty dożywotniej zawieraną z osobą indywidualną. Mimo ostrzeżeń, że takie kontrakty mogą być ciężko egzekwowane (m.in. w sytuacji, w której świadczeniodawca przestanie wypłacać seniorowi rentę dożywotnią) liczba umów indywidualnych stanowiła ok. 99 proc. wszystkich umów, a liczba kontraktów zawieranych z funduszami hipotecznymi jedynie 1 proc.
– Profesjonalna branża hipoteki odwróconej ewoluuje, podobnie jak oferta. Kiedyś na rentę dożywotnią decydowały się głównie osoby po 70 roku życia, dziś zapytania przychodzą od osób przed sześćdziesiątką, a nawet pięćdziesięciolatków. Seniorzy są coraz bardziej świadomi swoich praw i mają większą wiedzę na temat renty dożywotniej, co jest dużym plusem. Sama oferta zmienia się i jest dopasowana do potrzeb seniorów. Niedawno wprowadziliśmy jednorazowe duże wypłaty na start rzędu kilkudziesięciu a nawet kilkuset tysięcy złotych. Dostrzegamy, że emeryci potrzebują tych większych pieniędzy, by spłacić zadłużenie, pomóc dzieciom albo dać wnuczkowi na wkład własny pod kredyt hipoteczny – podsumowuje Robert Majkowski.
[1] Dane Ministerstwa Sprawiedliwości, odpowiedź na wniosek Funduszu Hipotecznego DOM o udzielenie informacji publicznej z dnia 12 września 2023 r.
