Obowiązująca w polskim systemie prawa od 15 lipca 2016 roku klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania została od 1 stycznia 2019 roku tak zmodyfikowana, że daje organom podatkowym jeszcze większe pole do działania przy ocenie czy dana czynność była sztuczna, a jej głównym lub jednym z głównych celów było osiągnięcie korzyści podatkowej. Najczęstszym przykładem zastosowania przepisów klauzuli przez organy podatkowe jest wydawanie postanowień o odmowie wydania interpretacji indywidualnej prawa podatkowego, przy czym wystarczy uzasadnione podejrzenie organu, że przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej elementy zdarzenia przyszłego lub stanu faktycznego stanowią unikanie opodatkowania.
Zmiany w prawie podatkowym, zwłaszcza w zakresie transgranicznych struktur organizacyjnych, z którymi przedsiębiorcy będący polskimi rezydentami podatkowymi musieli się zmierzyć w ostatnich latach, niosą ze sobą konieczność weryfikacji posiadanych rozwiązań optymalizacyjnych. Największe obostrzenia przepisów, a zatem i zagrożenia sankcjami przewidziano dla przedsiębiorców posiadających zagraniczne spółki, fundacje prywatne, czy trusty, a także zagraniczne rachunki bankowe. Aktualnie mamy do czynienia nie tylko z przepisami o CFC („Controlled Foreign Company”) i CRS („Common Reporting Standard”), ale także przepisami Konwencji MLI („Multilateral Instrument to Modify Bilateral Tax Treaties”) oraz regulacjami dotyczącymi raportowania MDR („Mandatory Disclosure Rules”). Ponadto polskie spółki są zobligowane do ujawniania danych swoich beneficjentów ostatecznych – tzw. UBO („Ultimate Beneficial Owner”) w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych.
Uszczelnienie systemu podatkowego nastąpiło poprzez zobowiązanie instytucji finansowych do zbierania danych osobowych beneficjentów rzeczywistych rachunków bankowych (założonych zarówno przez osoby fizyczne jak i prawnych) i ujawniania ich innym państwom – właściwym pod względem rezydencji podatkowej osób fizycznych, bezpośrednio lub pośrednio sprawującej kontrolę nad daną strukturą, które ostatecznie partycypują przy dystrybucji środków/majątku danego podmiotu zagranicznego. A pondto poprzez rozszerzenie definicji CFC tj. kryteriów uznania za zagraniczną spółkę kontrolowaną nie tylko podmiotów posiadających siedzibę w egzotycznych destynacjach ale także takich, które są założone na terenie UE lub EOG jeśli są pasywne lub pomimo prowadzenia operacyjnej działalności ich udziały są posiadane przez jednego UBO lub kilku, powiązanych koneksjami rodzinnymi etc.
Polskie spółki mają od zeszłego roku także obowiązek ujawniania w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych, osób fizycznych pozostających na szczycie nawet najbardziej skomplikowanej struktury korporacyjnej, również z udziałem podmiotów zagranicznych.
Należy również pamiętać, że zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku do innego państwa, to cel wielostronnej Konwencji MLI, która objęła polskich rezydentów podatkowych, osiągających dochody w innym kraku.
Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że przedsiębiorcy przenoszący za granicę aktywa o wartości przekraczającej 4 mln zł, muszą zapłacić 19-procentowy podatek od tej nadwyżki tj. tzw zwany „Exit Tax”, będący konsekwencją implementacji dyrektywy unijnej, przy czym Polska wprowadziła te regulacje jako pierwsza w UE i w zakresie odnoszącym się nie tylko do osób prawnych, ale także fizycznych.
Nierozłącznym tematem związanym z optymalizacją podatkową jest obecnie także obowiązek raportowania schematów podatkowych, zwanym raportowaniem MDR. Schematy podatkowe, to uzgodnienia, instrukcje działania, zespół czynności, w których udział bierze podatnik, a które mogą mieć wpływ na wysokość jego zobowiązania podatkowego. Taki schemat wyróżnia np. występowanie w nim trudnego do ustalenia beneficjenta rzeczywistego, lub gdy jego głównym celem jest korzyść podatkowa. I choć obowiązek raportowania spoczywa na podmiotach profesjonalnych, takich jak: adwokaci, radcy prawni, doradcy podatkowi, notariusze, główni księgowi, pracownicy banków i instytucji finansowych, to obowiązujące przepisy przewidują również sytuacje, gdy obowiązek raportowania do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej spadnie na przedsiębiorcę, podatnika, któremu schemat podatkowy został udostępniony i który wystąpi w roli tzw. korzystającego.
Mając na uwadze powyższe regulacje, struktury korporacyjne z elementem zagranicznym, ale także inne rozwiązania optymalizacyjne jak umowy powiernicze, licencje na znaki towarowe, operacje wewnątrz spółek, zastosowane wiele, lub kilka lat temu, a z których nadal korzystają polscy podatnicy, lub z których zamierzają skorzystać, są dziś pod szczególną obserwacją organów skarbowych. Częste i liczne zmiany przepisów utrudniają prowadzenie działalności i prowadzą niejednokrotnie przedsiębiorców do rezygnacji z transgranicznych rozwiązań optymalizacyjnych związanych obecnie z dużym poziomem ryzyka gospodarczego. Zwłaszcza, że prowadzenie działalności z elementem międzynarodowym na pewno wiąże się w dzisiejszych czasach z koniecznością posiadania rzeczywistej substancji ekonomicznej w miejscu jej wykonywania, którą urzędy skarbowe weryfikują w pierwszej kolejności.
Z całą pewnością tzw. „międzynarodowa optymalizacja podatkowa” nie zdaje już egzaminu w obecnych realiach i może przynieść podmiotowi posiadjącemu w Polsce nieograniczony obowiązek podatkowy, więcej problemów niż korzyści. Przedsiębiorcy, wychodząc naprzeciw nowym, skomplikowanym regulacjom powinni skłaniać się raczej ku racjonalizacji biznesu i przemodelowaniu posiadanych struktur polskich zgodnie z obowiązującymi przepisami. Mamy lokalnie w tym zakresie szereg możliwości związanych z rozdzieleniem działalności operacacyjnej od sfery majątkowej, która powinna być objęta szczególną ochroną. Ponadto każdy przedsiębiorca powinien zacząć „przebudowę” biznesu od analizy czy, aby na pewno działa w najlepszej możliwej formie prawnej ze względu na prowadzoną działalność i wyznaczone cele ekonomiczne. Bardzo istotne znaczenie dla każdego przedsiębiorcy ma także możliwość inwestycji lub reinwestycji zysków w danej strukturze, która powinna być dokonywana za pomocą podmiotu, kreującego jak najmniejsze obciążenia fiskalne w ramach wyznaczonych przez prawo.
Aneta Czarnecka-Teuchmann
Radca Prawny z Działu Prawa Handlowego i Obrotu Międzynarodowego Kancelarii Sadkowski i Wspólnicy.
