Na początku października zapadnie wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczący kredytów we frankach szwajcarskich. Polskie sądy wiele razy przyznały rację pozywającym banki klientom, spodziewamy się więc pozytywnego dla poszkodowanych kredytobiorców wyroku TSUE. Zawarte w umowach kredytowych zapisy o waloryzacji i denominacji rat kredytów zostały uznane jako niezgodne z prawem, sądy usuwały więc z umów klauzule, które ich dotyczyły. Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości przyzna rację polskim sądom, banki będą musiały rozliczyć się ze swoimi klientami na podstawie pozostałych, zgodnych z prawem części umów. Oznacza to, że dług „frankowiczów” zostanie na nowo policzony – tym razem z ominięciem nielegalnych klauzul o waloryzacji walutowej kredytu.

– Kredytobiorca będzie musiał zwrócić bankowi to, co mu pożyczono, a także odsetki i zawarte w umowie prowizje. Natomiast nie będzie obciążony kosztami wynikającymi z umocnienia się szwajcarskiej waluty – powiedział serwisowi eNewsroom profesor Witold Modzelewski, prezes Instytutu Studiów Podatkowych. – Zostaną na nowo ustalone zasady spłacania pozostałej kwoty kredytu. Kwota już zapłacona bankowi będzie podzielona na część, która się bankowi należała i na część, która nie powinna do niego trafić – bo wynikała z zastosowania klauzul niezgodnych z prawem. Ta kwota powinna zostać klientom zwrócona. Czym później ta restrukturyzacja kredytów zostanie zrealizowana, tym będzie to dla banków bardziej kosztowne. Okazuje się, że odkładanie tej sprawy w czasie, które miało miejsce przez ostatnie dziesięć lat, było ogromnym błędem strategicznym bankowców – wyjaśnia Modzelewski.

Badania UBS pokazują, że Monachium jest rynkiem mieszkaniowym, na którym obowiązują najbardziej zawyżone ceny na świecie, a niskie stawki zwiększają ryzyko związane z wystąpieniem bańki spekulacyjnej w strefie euro.

• W ramach UBS Global Real Estate Bubble Index 2019 analizujemy ceny nieruchomości mieszkaniowych w 24 dużych miastach na całym świecie.
• Londyn opuszcza terytorium zagrożone wystąpieniem bańki spekulacyjnej, za to Paryż i Frankfurt po raz pierwszy wchodzą do strefy ryzyka.
• Ceny domów w popularnych dzielnicach Vancouver i Sydney gwałtownie spadły.

Zurych, 30 września 2019 roku – UBS Global Real Estate Bubble Index 2019, coroczna analiza prowadzone przez Chief Investment Office firmy UBS Global Wealth Management, wskazuje na ryzyko wystąpienia bańki spekulacyjnej lub znacznego przeszacowania na rynkach mieszkaniowych w połowie wszystkich ocenianych miast.

Ryzyko związane z wystąpieniem bańki spekulacyjnej wydaje się największe w Monachium, a następnie w Toronto, Hongkongu i Amsterdamie. Frankfurt, Vancouver i Paryż znajdują się również na terytorium ryzyka związanego z bańką spekulacyjną, podczas gdy zachwianie równowagi charakteryzuje Zurych, Londyn, San Francisco, Tokio i Sztokholm. Wyceny są przesadzone w Los Angeles, Sydney, Genewie i Nowym Jorku. Z kolei rynki nieruchomości w Singapurze, Bostonie i Mediolanie wydają się być wyceniane według wartości godziwej, podczas gdy Chicago pozostaje niedoceniane.

Madryt, Moskwa i Tel Awiw, po raz pierwszy uwzględnione w tegorocznej edycji badania, charakteryzują zawyżone ceny, a nieruchomości w Dubaju są godziwie wyceniane.

W ciągu ostatnich czterech kwartałów, poziom nierównowagi uległ gwałtownemu wzrostowi, szczególnie w strefie euro; Frankfurt i Paryż to dwa najbardziej znaczące nowe miasta dążące do strefy ryzyka związanego z możliwością wystąpienia bańki spekulacyjnej w porównaniu z rokiem ubiegłym. Natomiast ceny mieszkań w Vancouver, San Francisco, Sztokholmie i Sydney gwałtownie spadły. Londyński rynek nieruchomości znacznie się uspokoił, po raz pierwszy od czterech lat centrum finansowe wyszło z obszaru ryzyka związanego z bańką spekulacyjną. Z drugiej strony, wyniki indeksu w Nowym Jorku i Los Angeles są nieco niższe niż w ubiegłym roku, podczas gdy wyniki w Tokio i Singapurze pozostają prawie niezmienione.

Mark Haefele, Chief Investment Officer, UBS Global Wealth Management/Dyrektor ds. Inwestycji, UBS Global Wealth Management, mówi: „Na poziomie globalnym, niepewność gospodarcza posiada większe znaczenie od skutków spadku stóp procentowych związanych z popytem na mieszkania w mieście. Jednak w niektórych częściach strefy euro niskie stopy procentowe nadal pomagają we wprowadzaniu wycen nieruchomości na obszar ryzyka bańki spekulacyjnej.”

W analizowanych miastach wzrost cen skorygowany o inflację praktycznie zatrzymał się w ostatnich czterech kwartałach. Nieruchomości mieszkalne zostały docenione jedynie w Moskwie, Bostonie i miastach strefy euro. Frankfurt był jedynym miastem, które odnotowało dwucyfrowe wzrosty cen, powszechne na całym świecie w poprzednich latach. Z kolei w Sydney, Vancouver i Dubaju korekty wyniosły ponad 5 procent w porównaniu z poprzednim rokiem.

Claudio Saputelli, Head of Real Estate, UBS Global Wealth Management/ Dyrektor ds. Nieruchomości, UBS Global Wealth Management, mówi: „Ogólnoświatowe załamanie stóp procentowych nie przyniesie ratunku dla rynków mieszkaniowych. Oprocentowanie kredytów hipotecznych w wielu miastach nie jest już głównym wyzwaniem dla kupujących domy. Wiele gospodarstw domowych po prostu nie dysponuje środkami potrzebnymi do spełnienia kryteriów finansowania banków, co naszym zdaniem stanowi jedno z największych zagrożeń dla wartości nieruchomości w centrach miast.”

Matthias Holzhey, główny autor badania i szef Swiss Real Estate Investments w UBS Global Wealth Management, mówi: „Inwestorzy powinni zachować ostrożność, rozważając inwestycje w rynki mieszkaniowe na terytorium zagrożonym wystąpieniem bańki spekulacyjnej. Środki regulacyjne mające na celu ograniczenie dalszego wzrostu spowodowały już korekty na niektórych najbardziej przegrzanych rynkach. Przykładowo, spadły ceny realne we wszystkich czterech najważniejszych miastach z edycji 2016 UBS Global Real Estate Bubble Index. Średnio spadły one o 10% w stosunku do swoich maksymalnych wartości; nie widzimy szans, aby trend miał się odwrócić.”

Posiadanie nieruchomości mieszkaniowych w największych miastach świata było pewną drogą do akumulacji bogactwa. Jednak brak opłacalności ekonomicznej prowadzi do pogorszenia atrakcyjności wielu miast i sprzyja przeniesieniu miejsc pracy na przedmieścia. Czynniki sprzyjające nieruchomościom zlokalizowanym w miastach, w tym urbanizacja, rewolucja cyfrowa i ograniczenia sztucznej podaży, nadal utrzymują swoją dobrą pozycję, niemniej prawdziwa aprecjacja cen nie może być dłużej traktowana jako coś oczywistego.

Perspektywy regionalne

Zasadnicze stopy ujemne w Szwajcarii

W Zurychu wyjątkowo niskie i wciąż spadające koszty finansowania przyczyniły się do wzrostu popytu, podobnie jak silny wzrost gospodarczy w tym regionie. Ceny mieszkań odbiegały od poziomu średniej krajowej, ale silna lokalna gospodarka łagodziła zwiększenie nierównowagi. Niemniej jednak rynek znajduje się na bardzo zawyżonym cenowo terytorium, a Zurych wykazuje najniższą rentowność najmu spośród wszystkich miast analizowanych w ramach niniejszego raportu. Z tego też względu, ujemne stopy procentowe są kluczem do utrzymania gotowości nabywców do płacenia za nieruchomości na obecnym poziomie.

Zurych wyprzedził Genewę zarówno pod względem ceny, jak i wyniku indeksu. Po wysokiej jednocyfrowej korekcie między 2013 a 2016 rokiem, rzeczywiste ceny w Genewie uległy stagnacji i pozostają poniżej szczytowych cen z końca 2012 roku. Rynek nieruchomości w Genewie jest przeszacowany, ale ponieważ jest on nienasycony, wysoki poziom cen jest uzasadniony w średnim okresie. Miasto nadal czerpie korzyści ze swojego międzynarodowego statusu i stabilności w świetle wzmożonych napięć politycznych na całym świecie.

Europa

Wyniki indeksu wzrosły we wszystkich miastach w strefie euro, jako skutek niskich stóp procentowych. Paryż i Frankfurt znajdują się obecnie na terytorium z możliwością wystąpienia ryzyka związanego z bańką spekulacyjną. W Madrycie i Mediolanie rynek mieszkaniowy odzyskuje siły, ale nadal wydaje się znajdować na wcześniejszych etapach cyklu. W przeciwieństwie do odpowiedników w strefie euro, wyniki indeksu dla Londynu i Sztokholmu spadły w ciągu ostatniego roku. Londyński rynek mieszkaniowy opuścił obszar ryzyka spekulacyjnego, ponieważ ceny uwzględniające poziom inflacji wykazują tendencję spadkową od szczytu z połowy 2016 roku.

USA

W przeprowadzonej przez nas analizie, wyniki indeksu nie wzrosły dla żadnego z amerykańskich miast po raz pierwszy od 2011 roku. Zmiany w przepisach i kwestie związane z przystępnością spowodowały, że ceny domów w Nowym Jorku były niższe od średniej krajowej. Podobnie problemy z przystępnością cenową, napięcia w handlu i malejący popyt zagraniczny na chwilę obecną ograniczyły wzrost cen mieszkań w San Francisco i Los Angeles. Boston nadal znajduje się na terytorium wartości godziwej i korzysta z atrakcyjności regionu dla biznesu i osób o wysokich dochodach. Chicago jest niedoceniane, ale nadal pozostaje daleko w tyle ze względu na rosnące wyzwania fiskalne.

Bliski Wschód

W ciągu ostatnich 30 lat w Tel Awiwie odnotowano najwyższy wzrost cen wśród miast, które omawiamy w tym raporcie. Ceny rosły prawie stale między 2003 a 2017 rokiem. Wzrost oprocentowania kredytów hipotecznych spowodował korektę. Ostatnio ceny w większości ustabilizowały się, ale miasto wciąż znajduje się na przeszacowanym terytorium. Ceny domów w Dubaju są bardzo zmienne. Od ostatniego szczytu w 2014 roku ceny zmalały o prawie 35%, a wartość indeksu gwałtownie spadła. Ceny powinny wkrótce znaleźć się na dolnym pułapie. Rynek znajduje się na obszarze wartości godziwej.

APAC

Dynamika rozpalonego rynku nieruchomości w Hongkongu utknęła w martwym punkcie. Słabsze perspektywy gospodarcze spowodowały ostudzenie nastrojów nabywców nieruchomości mieszkalnych. Jednakże rynek pozostaje na terytorium związanym z ryzykiem wystąpienia bańki spekulacyjnej. Do końca pierwszego kwartału 2019 roku ceny w Sydney były o 15% niższe niż w szczytowym momencie, a wzrost kredytów mieszkaniowych osiągnął rekordowo niski poziom. Krótki boom mieszkaniowy w Singapurze, trwający od połowy 2017 roku do połowy 2018 roku, dobiegł końca. Środki regulacyjne ograniczają oczekiwania dotyczące wzrostu cen i utrzymują rynek na terytorium o godziwej wartości.

Podczas spotkania w październiku, Rada Polityki Pieniężnej podjęła decyzję o utrzymaniu stóp procentowych na niezmienionym poziomie ze stopą referencyjną w wysokości 1,5%.

Podobnie jak w przypadku spotkania we wrześniu, wydźwięk komunikatu po spotkaniu RPP był dwojaki. Odzwierciedla on ogromną nierówność między informacjami z zewnątrz (które w większości są negatywne), a tymi z kraju, które pokazują, że sytuacja gospodarcza Polski cały czas jest dobra.

Podczas konferencji prasowej po spotkaniu, prezes RPP oraz towarzyszący mu członkowie Rady obecni na konferencji (prof. Ancyparowicz oraz prof. Żyżyński) nie sugerowali, żeby w najbliższym czasie miały nas czekać zmiany stóp procentowych.

Inflacja i stopy procentowe w Polsce (2009-2019)

Dość dużym zainteresowaniem dziennikarzy podczas konferencji prasowej po spotkaniu RPP cieszyła się kwestia wyroku TSUE ws. frankowiczów, którego ogłoszenie ma odbyć się jutro w godzinach porannych. Prezes Glapiński uspokajał rynek, sugerując, że nie spodziewa się istotnych, negatywnych konsekwencji z tym związanych. Prezes NBP zwracał uwagę na dobrą kondycję banków, a także na fakt, iż wyrok będzie dotyczył jedynie kredytów indeksowanych (czyli istotnej, ale jednak części grupy kredytów frankowych) oraz na to, że jego konsekwencje nie będą automatyczne, a rozłożone w czasie (będzie on stanowił sugestię, jak działać mają polskie sądy – to one jednak nadal będą wydawały faktyczne wyroki ws. frankowiczów).

Wygląda na to, że retoryka prezesa Glapińskiego ws. TSUE oraz względnie jastrzębi ton (brak sugestii, że mogą czekać nas obniżki stóp procentowych) miały pozytywny wpływ na rynek. W trakcie konferencji prasowej (po 16) doszło bowiem do zauważalnego umocnienia polskiej waluty w relacji do euro – kurs EUR/PLN spadł poniżej poziomu 4,36 i znalazł się na najniższym poziomie od 20 września, kiedy to krajowa waluta gwałtownie osłabiła się w związku z informacją o planowanej dacie ogłoszenia wyroku TSUE.

Kurs EUR/PLN (02/10/2019)

Autor: Roman Ziruk, Ebury Polska

Izba Domów Maklerskich wprowadza dla krajowych domów maklerskich, swoich członków, jednolity standard weryfikacji wiedzy klienta doświadczonego na rynku CFD. Dla zwiększenia ochrony interesów klientów krajowych firm inwestycyjnych, Izba postuluje o przestrzeganie takich zasad przez wszystkie podmioty działające na rynku CFD w Polsce. W sierpniu br. Komisja Nadzoru Finansowego przychyliła się do postulatów Izby i uwzględniając specyfikę polskiego rynku, wprowadziła w ramach krajowej interwencji status klienta doświadczonego, który umożliwi inwestowanie na rynku CFD z wykorzystaniem dźwigni 1:100, przy zachowaniu ochrony właściwej klientowi detalicznemu.

Uznając potrzebę propagowania dobrych standardów działalności na rynku, jak również zwiększenia ochrony klientów, Izba Domów Maklerskich wprowadziła dla swoich członków standard jednolitej weryfikacji wiedzy klienta dotyczącej rynku instrumentów CFD. Członkowie IDM zobowiązani są do przeprowadzenia szkoleń dla klienta ubiegającego się o status klienta doświadczonego, według określonego przez Izbę zakresu wiedzy podzielonego na pięć bloków tematycznych oraz przeprowadzenia testu egzaminacyjnego kończącego szkolenie według opisanych w standardzie zasad. Taki proces, zakończony pozytywnym wynikiem tekstu, to element weryfikacji klienta przy zmianie jego statusu na klienta doświadczonego.

Rozwiązanie to ma na celu ochronę klientów detalicznych przy zachowaniu konkurencyjności krajowej branży maklerskiej. Standard został przygotowany przez ekspertów IDM i zatwierdzony przez Radę Domów Maklerskich. Izba przekazała również dokument do wiadomości Komisji Nadzoru Finansowego.

Interwencja krajowa na rynku CFD dla konkurencyjności branży maklerskiej i zwiększenia ochrony klienta detalicznego

Ostatnie rozwiązania wprowadzone na krajowym rynku CFD odpowiadają na potrzeby ochrony inwestorów indywidualnych i wyzwania rodzimej branży. Mamy nadzieję, że przede wszystkim zwiększy to bezpieczeństwo klientów i ich zaufanie do krajowych domów maklerskich pod nadzorem KNF, a także ograniczy odpływ klientów do firm spoza Unii Europejskiej i poprawi konkurencyjność krajowej branży domów maklerskich, mówi Waldemar Markiewicz, Prezes Izby Domów Maklerskich.

W sierpniu br. Komisja Nadzoru Finansowego przychyliła się do postulatów Izby i, uwzględniając specyfikę polskiego rynku, wprowadziła w ramach krajowej interwencji status klienta doświadczonego, którego uzyskanie umożliwia klientom detalicznym inwestycje na rynku CFD z wykorzystaniem dźwigni 1:100. Decyzja Komisji ma zapobiec odpływowi klientów krajowych do zagranicznych firm nieregulowanych lub niepodlegających przepisom ESMA.

Według badań Izby przeprowadzonych wraz ze środowiskami inwestorów w 2018 roku, połowa aktywnych i doświadczonych krajowych traderów, po wprowadzeniu interwencji produktowej ESMA, zdecydowała o przeniesieniu swojego rachunku maklerskiego do kraju spoza UE. Z krajowego rynku uciekali najbardziej aktywni klienci – inwestorzy doświadczeni, akceptujący wysokie ryzyko i chcący świadomie skorzystać z wysokiej dźwigni. Negatywne konsekwencje interwencji produktowej były w Polsce odczuwane również poprzez znaczący spadek obrotów krajowych firm inwestycyjnych. Członkowie IDM raportowali do UKNF, że obroty na instrumentach CFD spadły średnio o 50% w pierwszych miesiącach obowiązywania interwencji.

IDM za jednolitym standardem dla wszystkich podmiotów działających na rynku CFD w Polsce

Po wdrożeniu interwencji ESMA, Izba Domów Maklerskich zwracała uwagę wielokrotnie, że na polskim rynku pojawiły się już zagraniczne podmioty maklerskie, także spoza Unii Europejskiej, oferujące krajowym klientom detalicznym konkurencyjne warunki transakcyjne na rynku forex. Podmioty te często nie stosują się do regulacji unijnych, w tym interwencji ESMA, i pojawiają się wątpliwości dotyczące ich działań w świetle krajowych regulacji, co niesie ryzyko dla klientów detalicznych.

Mając na względzie wyzwania związane z nowymi rozwiązaniami wdrożonymi interwencją krajową, IDM uważa, że wszystkie podmioty działające na rynku CFD w Polsce powinny stosować jednolity standard przy weryfikacji klienta doświadczonego. W związku z tym, Izba przygotowała zakres merytoryczny testu weryfikacyjnego wraz z pytaniami oraz zobowiązała swoich członków do stosowania takiej samej procedury weryfikacyjnej. Dla dobra krajowych klientów, Izba postuluje o wdrożenie takiego ujednoliconego standardu na rynku CFD dla wszystkich działających w Polsce firm.

Dla ochrony klientów i zwiększania zaufania do rynku i polskich domów maklerskich, Izba zdecydowała się na wdrożenie wśród swoich członków jednolitego standardu weryfikacji doświadczenia klienta detalicznego. Chcemy, żeby inne podmioty oferujące polskim klientom usługi na rynku CFD również stosowały się do norm Izby, tak aby klient detaliczny miał jak najlepszą ochronę, dodaje Prezes Markiewicz.

Podczas dzisiejszego spotkania Rada Polityki Pieniężnej utrzymała stopy procentowe na niezmienionym poziomie.

• stopa referencyjna 1,50% w skali rocznej;
• stopa lombardowa 2,50% w skali rocznej;
• stopa depozytowa 0,50% w skali rocznej;
• stopa redyskonta weksli 1,75% w skali rocznej;

Rynek liczy, że za rok możliwa jest obniżka stóp procentowych

Ostatnie dni przyniosły osłabienie polskiego złotego, jednak za ową słabość w największej części obwinia się negatywny sentyment do aktywów ryzykownych oraz – w ostatnim czasie – niepokój związany z konsekwencjami jutrzejszego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Niemniej, to, w jaki sposób rynek zapatruje się na działania Narodowego Banku Polskiego również nie pozostaje bez wpływu na zachowanie krajowej waluty. Dobrym przykładem tej zależności jest sytuacja z sierpnia, kiedy to wraz z tym, jak rynek zaczął w pełni wyceniać obniżkę stóp procentowych w Polsce za rok, zwiększyła się negatywna presja na polską walutę.

Stawki kontraktów FRA 12×15 w PLN pokazują, że obecnie rynek spodziewa się spadku stóp procentowych o ok. 12 punktów bazowych w horyzoncie rocznym. Biorąc pod uwagę, że RPP historycznie nie podejmowała decyzji o cięciach w skali mniejszej niż 25 pb. rynkowa wycena może sugerować, że rynek szacuje, że jest ok. 50% szans na obniżkę stóp procentowych w Polsce za rok.

Stawki kontraktów FRA 12×15 w PLN (październik ‘18-październik ‘19)

Źródło: Bloomberg Data: 02/10/19

Zmiany retoryki RPP mogą wpłynąć na zmiany oczekiwań inwestorów względem kształtowania się stóp w przyszłości, a to będzie oddziaływać na kurs złotego. Z tego też względu warto obserwować spotkania decyzyjne RPP i konferencje prasowe po spotkaniach. W polskiej gospodarce obecnie nie dzieje się nic nadmiernie niepokojącego, niemniej narastające zagrożenia zewnętrzne oraz ostatni spadek inflacji mogą wzmocnić gołębie skrzydło Rady.

SPOJRZENIE NA GŁÓWNE WALUTY

EUR

Kurs EUR/PLN we wtorek wzrósł o 0,3%, wahając się w widełkach 4,37-4,38. Para EUR/USD zakończyła wczorajszy dzień na plusie, zyskując po publikacji rozczarowujących danych z USA. Co tyczy się wieści ze strefy euro – wczorajsze, wstępne dane o inflacji we wrześniu pokazały spadek dynamiki cen. Inflacja CPI we wrześniu wyniosła 0,9%, tym samym znalazła się na najniższym poziomie od listopada 2016 roku. Inflacja bazowa wzrosła natomiast z poziomu 0,9% do 1%, od kilku dobrych lat nie oddalając się istotnie od poziomu 1%. Oba kluczowe indeksy dynamiki cen w strefie euro znajdują się obecnie w znacznej odległości od celu inflacyjnego EBC (poziom w okolicy, ale poniżej 2%) i nic nie wskazuje, żeby sytuacja w najbliższym czasie miała ulec istotnej zmianie. Sugeruje to utrzymanie luźnej polityki pieniężnej w strefie euro, co nie jest dobrą informacją dla euro.

GBP

Kurs GBP/PLN we wtorek spadł o 0,1%, wahając się w widełkach 4,90-4,95. Wczorajsze dane PMI opisujące aktywność biznesową w brytyjskim przemyśle zaskoczyły na plus. Indeks wzrósł we wrześniu do poziomu 48,3 wobec oczekiwanego przez konsensus poziomu 47.

Dzisiejsze dane natomiast rozczarowały. Indeks PMI dla budownictwa odnotował wyraźny i niespodziewany spadek do poziomu 43,3, który pozostaje w niewielkiej odległości od minimum notowanego w czerwcu i przypomina poziomy, które obserwowaliśmy w 2009 roku. Informacja ta negatywnie przekłada się na zachowanie funta, jednak – z uwagi na ograniczone znaczenie sektora – uwaga rynku niedługo powinna przenieść się na jutrzejszą publikację odczytu aktywności w sektorze usług, który odpowiada za około 80% brytyjskiego PKB.

USD

Kurs USD/PLN we wtorek zakończył dzień na niemal niezmienionym poziomie, wahając się w widełkach 4,00-4,02. Amerykańska waluta najpewniej umocniłaby się w parze z polskim złotym, gdyby nie popołudniowy odczyt bardzo słabych danych z USA.

Wczorajsza publikacja indeksu ISM dla amerykańskiego przemysłu pokazała zaskakujący i bardzo głęboki spadek wskaźnika aktywności w sektorze do najniższego poziomu od dekady. Tak słaby odczyt, którego zdecydowanie nie spodziewał się konsensus sugeruje, że niepokój w globalnym handlu przekłada się na sytuację przemysłu również w USA.

Indeks ISM dla przemysłu USA (prawa oś) i produkcja przemysłowa w USA (lewa oś) w latach 2011-2019

Źródło: Bloomberg Data: 01/10/19

Po nałożeniu wykresu produkcji przemysłowej w USA (ang. industrial production) i wspomnianego wykresu manufacturing ISM można wysnuć wniosek, że amerykański przemysł wpada w recesję. Niemniej, w tym miejscu należy zauważyć, że sygnały dotyczące skali słabości sektora nie są jednoznaczne – indeks PMI dla sektora zdaje się rysować dużo lepszy obraz sytuacji w amerykańskim przemyśle, a sama korelacja nie jest rzeczą niezmienną w czasie. Na potwierdzenie słabych informacji przyjdzie nam poczekać do 17 października, kiedy to poznamy dane o produkcji przemysłowej w USA we wrześniu.

KLUCZOWE WYDARZENIA

• 16:00 – konferencja prasowa po spotkaniu RPP
• 16:50 – przemawia John Williams z FOMC

Autor: Roman Ziruk, Ebury Polska

​Zgodnie z założeniami strategii Grupa ORLEN rozwija swoją sieć stacji pod kątem dostępności paliw alternatywnych. Na niemieckich stacjach Koncernu zlokalizowanych w Berlinie działają już dwie szybkie ładowarki o mocy 100 kW, a kolejne dwie zostaną uruchomione w najbliższych tygodniach w Hamburgu i Lubece. Tym samym Niemcy dołączają do Polski i Czech, w których funkcjonują już 43 szybkie stacje ładowania samochodów elektrycznych.

W zaktualizowanej w ubiegłym roku strategii zapowiadaliśmy przygotowanie naszej sieci do sprzedaży paliw alternatywnych. Pomimo, że w najbliższych dekadach podstawowym źródłem energii w transporcie będą paliwa kopalne, jako największa sieć w regionie, musimy być przygotowani na wzrost udziału innych źródeł napędu. Niemcy są dojrzałym rynkiem w kontekście elektromobliności, dlatego doświadczenia zebrane w tym kraju będą cenne na dalszym etapie rozwoju projektu zarówno w naszej polskiej, jak i czeskiej sieci – powiedział Jarosław Dybowski, Dyrektor Wykonawczy ds. Energetyki PKN ORLEN.

Na polskich stacjach Koncernu funkcjonuje obecnie 26 stacji szybkiego ładowania o mocy 50 i 100 kW, a kolejne są w fazie realizacji. Do końca tego roku stacje ładowania zostaną włączone do systemu informatycznego, natomiast w pierwszym półroczu 2020 zostanie przedstawiona komercyjna oferta ładowania samochodów. Na rynku czeskim, gdzie infrastruktura powstaje we współpracy z Grupą CEZ i E.ON, ładowarki działają obecnie na 17 stacjach Benzina. Ładowarki zainstalowane na stacjach Grupy ORLEN wyposażone są w złącza CHAdeMO, CCS a także Typ 2, obsługujące wszystkie typy samochodów elektrycznych dostępnych w Europie. Ponadto, w Polsce, Niemczech i Czechach działa sześć stacji ładowania obsługujących wyłącznie samochody Tesla, zrealizowanych we współpracy z amerykańskim producentem.

Na stacjach wchodzących w skład Grupy ORLEN dostępne są również inne paliwa alternatywne. Na niemieckich stajach Koncernu działają dwa punkty dla aut zasilanych wodorem, natomiast na 43 obiektach w Czechach można także tankować CNG.

Value Media, jako pierwszy dom mediowy w Polsce, wykorzystuje innowacyjny format reklamowy Hybrid Broadcast Broadband TV. Po raz pierwszy komercyjnie użyto go w kampanii marki Almette w stacji TVN.

Telewizja hybrydowa, inaczej HbbTV, to nowatorskie narzędzie, które pozwala na wyświetlanie takich samych treści jak na stronach www, bezpośrednio na ekranie telewizora. W Polsce mogą z niej już korzystać wszyscy użytkownicy naziemnej telewizji cyfrowej MUX, posiadający telewizory z opcją Smart TV i podłączeniem do internetu.

To ci widzowie jako pierwsi zobaczą najnowszą kampanię telewizyjną marki Almette (Hochland), wykorzystującą innowacyjny format reklamowy Hybrid Broadcast Broadband TV. Kampania HbbTV pod hasłem “Dom z natury” Almette prowadzona jest wspólnie przez Value Media i TVN. To pierwsza taka kampania w telewizji komercyjnej. Jej skuteczność i opłacalność dla reklamodawców, w ramach współpracy pod jednym dachem Group One, zmierzy natomiast agencja SalesTube.

“Wykorzystanie w tej kampanii nowego formatu, daje nam możliwość analizowania jego efektów, a więc rozwijania Hybrid Broadcast Broadband TV i współtworzenia przyszłości reklamy telewizyjnej w Polsce. Od samego początku w Value Media, stawiamy na innowacje oraz rozwój technologiczny wewnątrz grupy i dlatego już dziś możemy oferować naszym klientom rozwiązania przyszłości, które wkrótce będą dominującym i integrującym telewizję ze światem online trendem” – mówi Kamil Wiszowaty, CEO Group One Media.

„HBB to bardzo obiecująca technologia. Będąc producentem treści korzystamy już z kanałów dystrybucji, które umożliwiają bezpośrednią interakcję z użytkownikiem, ale wprowadzenie takich funkcji w połączeniu z tradycyjnym sygnałem telewizyjnym daje nam ogromne możliwości, również zasięgowe. Bardzo się cieszę, że reklamodawcy doceniają nasze innowacyjne produkty” – mówi Maciej Maciejowski, członek zarządu TVN Discovery Polska odpowiedzialny za obszar digital.

Na każdym etapie kampanii zostaną zrealizowane badania świadomości marki, w których wezmą udział widzowie serwisu HbbTV TVN.  Przed jej startem emitowane było zaproszenie do wypełnienia ankiety na ekranie telewizorów. Druga fala badania będzie przeprowadzana tuż po jej zakończeniu. Dzięki temu będzie można zmierzyć wpływ poszczególnych elementów kampanii na wskaźniki marki takie jak świadomość, wizerunek i chęć zakupu oraz znajomość loterii “Dom z Natury” Almette.

Testowa kampania Almette z wykorzystaniem Hybrid Broadcast Broadband TV jest pierwszą komercyjną kampanią wykorzystująca ten innowacyjny format w Polsce.

“Dla porównania, w Niemczech praktycznie wszystkie stacje telewizyjne mają swoje serwisy HbbTV, a zasięg tej usługi obejmuje 97% odbiorców. W innych krajach europejskich to także coraz powszechniejszy standard. Poza Europą, HbbTV jest obecna w Australii, Nowej Zelandii i w Korei Południowej. To duży krok ku digitalizacji telewizji, która w Polsce też już się dzieje. Technicznie jest to możliwe nie tylko w naziemnej telewizji cyfrowej ale także przesyłanej przez telewizje kablowe i satelitarne. Zasięg HbbTV jest więc możliwy w całym obecnym zasięgu telewizji liniowej, a to daje zupełnie nowe możliwości reklamowe” – dodaje Marcin Wiśniewski, Head of TV Group One Media.

Niezbędnym elementem do korzystania z nowego formatu jest podłączenie Smart TV do internetu. Dzięki temu w HbbTV można nie tylko podejrzeć ramówkę TV danej stacji, ale także transmitować video (zwiastuny filmów, programów i seriali), kupować produkty, uczestniczyć w ankietach i głosowaniach, a nawet oglądać dwa programy jednocześnie. Do obsługi serwisu HbbTV potrzebny jest tylko pilot telewizyjny. Cała treść hybrydowej telewizji jest transmitowana poprzez internet, w sygnale TV jest wysyłany tylko adres internetowy serwisu HbbTV.

Pierwszą telewizją jaka uruchomiła testowo HbbTV w Polsce był TVN (marzec 2012). Wdrożenie jej nastąpiło dopiero kilka miesięcy później w TVP podczas ME 2012. W swoim sprawozdaniu z wykorzystania wpływów abonamentowych za 2018 rok TVP podaje, że liczba  wyemitowanych odsłon wszystkich wersji aplikacji TV hybrydowej wyniosła 2,3 miliarda. Wg badań Gemius Traffic odsłony te zostały wygenerowane przez 2,04 mln unikalnych użytkowników (odbiorników TV), a przyjmując za GUS, że w gospodarstwie domowym znajdują się średnio 3,1 osoby, daje to ponad 6 mln użytkowników w Polsce. W 2012 roku było to 37 tysięcy a w 2015 roku już 1,2 mln odbiorników. Obecnie obok TVP, sygnał TV hybrydowej nadaje także: ESKA TV, Polo TV, VOX TV, Fokus TV i Stopklatka.

Stolica Małopolski nie ma sobie równych pod względem miejsc do pracy elastycznej wśród regionalnych rynków biurowych w Polsce – wynika z raportu CBRE „Rynek biur elastycznych w Polsce 2019”. Jest ich tam aż 3,9 tys., podczas gdy w zajmującym drugie miejsce Wrocławiu – 2,15 tys. Dodatkowo to w Krakowie buduje się najwięcej i już wkrótce przybędzie 1,7 tys. stanowisk. Jak wskazują eksperci CBRE, inwestorzy łakomym okiem patrzą na krakowski rynek, który w ciągu najbliższych lat powinien utrzymać obecne, dwucyfrowe tempo wzrostu.

– Do miast regionalnych trend pracy w coworkingu zaczął przenikać dopiero w 2012 r., ale zaległości są bardzo szybko nadrabiane. Z elastycznych biur wciąż najchętniej korzystają startupy. Wrocław i Kraków to liderzy pod względem liczebności takich firm i skuteczności pozyskiwania funduszy na innowacyjne działalności. Duże znaczenie ma także kapitał ludzki – oba miasta mogą pochwalić się wyjątkowo wysoką jakością edukacji. Na przykład w Krakowie co roku kierunki ścisłe i informatyczne kończy kilkanaście tysięcy studentów, z których część zaczyna inicjować własne, innowacyjne biznesy i potrzebuje dla nich przestrzeni – mówi Konrad Szaruga, ekspert ds. elastycznych powierzchni biurowych, CBRE.

Łączna ilość powierzchni zajmowanej przez biura elastyczne w Krakowie to aż 23,4 tys. mkw., czyli ok. 3,9 tys. stanowisk pracy. Drugie miejsce zajmuje Wrocław, z 16,9 tys. mkw., a trzecie Katowice, niemal ex aequo z Trójmiastem – mają odpowiednio 7,1 tys. mkw. oraz 6,6 tys. mkw. Na tym nie koniec. Trend trafia na podatny grunt również na innych rynkach regionalnych.

Miasta regionalne jeszcze przed boomem

Przestrzenie do elastycznej pracy rosną we wszystkich dużych miastach w Polsce, ale na razie żadne nie może porównywać się z Krakowem. I jeszcze przez pewien czas tak zostanie – wynika z danych CBRE. W stolicy Małopolski w budowie i planach na najbliższe 15 miesięcy jest aż 14,5 tys. mkw. powierzchni coworkingowej. To wynik m.in. intensywnego rozwoju Krakowa i rosnącego zapotrzebowania na miejsca do pracy. Z raportu PwC „Raport stanie polskich metropolii: Kraków”[1] wynika, że kapitał miasta rośnie niemal najszybciej w Polsce. Jak wskazują eksperci firmy, Kraków, obok Warszawy, jest najlepiej rozwiniętą polską metropolią, centrum wiedzy, edukacji i kultury. Rosnąca popularność miasta przejawia się m.in. w coraz wyższych cenach nieruchomości, dlatego więcej firm woli tutaj wynajmować, niż kupować przestrzenie biurowe.

Jednak nie tylko Kraków będzie rozwijał się pod kątem dostępnej przestrzeni do pracy elastycznej. W Poznaniu ma powstać 2,5 tys. mkw., a we Wrocławiu planowane jest kolejne centrum biznesowe na 1,5 tys. mkw.

– Na razie regionalny rynek elastycznych powierzchni biurowych jest zdominowany przez krajowych operatorów niezależnych czy też wspieranych przez deweloperów. Ze względu na ich rosnące znaczenie i potencjał zaczynają stanowić łakomy kąsek dla zagranicznego kapitału, który bacznie obserwuje wszystkie istotne rynki w Polsce – dodaje Konrad Szaruga.

[1] https://www.pwc.pl/pl/pdf/raport-pwc-polskie-metropolie-krakow-2019.pdf

Serdecznie zapraszamy 11 i 12 grudnia 2019 r. do Poznania na XI edycję Certyfikowanego Kongresu dla Szefów Produkcji.

Tematem przewodnim będzie Rola kierownika produkcji w budowaniu synergii między ludźmi a technologią.

Pierwszy dzień to inspirujący Kongres, podczas którego 13 uznanych ekspertów i praktyków podzieli się doświadczeniami i dobrymi praktykami ze swoich hal produkcyjnych, odpowiadając na wiele ważnych pytań, m.in.:

• Jakie dobrać i wdrożyć działania motywacyjne dla różnych grup pracowników na produkcji.
• Jak przekazać pracownikowi negatywny feedback, tak żeby skorygować jego postępowanie, ale jednocześnie nie stracić pracownika.
• Jak przełamać stereotypy i zbudować autorytet lidera w zespole.
• Jak przygotować proces produkcji oraz zespół do wdrożenia nowych technologii w taki sposób, aby uniknąć błędów i zatrzymania produkcji.

Podczas tego spotkania przedstawiciele firmy Toyota Motor Manufacturing Poland Sp. z o.o. opowiedzą o wyzwaniach z jakimi musieli się zmierzyć w związku z produkcją silników do hybryd w Polsce oraz o swoim autorskim procesie rekrutacji, który uprościł selekcję kandydatów i wzmocnił markę pracodawcy.

Na wydarzeniu nie zabraknie również gościa specjalnego – kapitana drużyny Amp Footballu – Przemysława Świercza, który opowie o wpływie kapitana na sukcesy zespołu. Będzie to prawdziwy power speech!

Uzyskanie podczas wydarzenia informacje pozwolą pomyślnie zoptymalizować zarówno procesy produkcyjne w firmie, jak i te związane z zarządzaniem zasobami ludzkimi.

Drugiego dnia zapraszamy na istny tour po produkcji –  warsztaty ze zwiedzaniem hali produkcyjnej fabryki SKF.

Warsztaty poprowadzi Michał Rygiel, który poruszy temat efektywnej współpracy międzydziałowej na produkcji. Zapisani uczestnicy zdobędą wiedzę dotyczącą  zarządzania pracownikami oraz gospodarką magazynową działu UR.

Każdy uczestnik otrzyma prestiżowy Certyfikat poświadczający zdobyte umiejętności.

Spotkajmy się w Poznaniu!

Miejsce: Hotel Novotel |Poznań.
Więcej informacji o wydarzeniu znajdziecie Państwo na oficjalnej:

https://szefowie-produkcji.pl/
http://bit.ly/SzefowieProdukcji_zapisy

Nabyte ponad 20 lat temu po ówczesnych cenach mieszkanie do remontu, przedsiębiorca chciał w 2019 r. wprowadzić do ewidencji środków trwałych działalności polegającej na wynajmie mieszkań i poddać amortyzacji. Nie zachował jednak żadnych faktur i rachunków poświadczających poniesione koszty niezbędne na remont, a zwiększające wartość mieszkania. Wystąpił więc do organu podatkowego z wnioskiem o potwierdzenie, czy ustalenia tej wartości może dokonać w oparciu o aktualną wartość rynkową nieruchomości, a dokładnie na podstawie cen obowiązujących w grudniu roku poprzedniego (interpretacja indywidualna z 26 sierpnia 2019 r., sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.352.2019.1.KS).

Wykup mieszkania zastępczego od miasta

W 1995 r. wnioskodawca nabył od gminy miejskiej lokal mieszkalny położony w budynku wielomieszkaniowym z 1961 r., wraz z udziałem w częściach wspólnych. Następnie z uwagi na jego zły stan techniczny dokonał w nim znaczących remontów, w tym m.in. wymiany instalacji: elektrycznej, gazowej i wodno-kanalizacyjnej, a także okien, drzwi i pokrycia podłóg. Obciążające go remonty objęły także części wspólne budynku, również o charakterze istotnym, jak wymiana pionów wodno-kanalizacyjnych czy naprawa dachu. Nie zgromadził jednak dokumentów, które potwierdziłyby poczynione nakłady konieczne na remont lokalu, a tym samym zwiększające wartość mieszkania, a zapłacona w 1995 r. cena 6 400 zł stanowiła jedynie 70% dokonanej wówczas wyceny mieszkania. Gmina udzieliła bowiem 30% bonifikaty z uwagi na jednorazową zapłatę za wykup.

Mieszkanie amortyzowane jako środek trwały

W 2019 r. przedsiębiorca zamierzał wprowadzić przedmiotowe mieszkanie do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych jako środek trwały użytkowany w działalności gospodarczej z przeznaczeniem na wynajem. Do organu interpretacyjnego wystąpił z zapytaniem, jak we wskazanej sytuacji ustalić wartość początkową tego środka trwałego. Przedsiębiorca stał na stanowisku, że nie będzie nią cena, jaką wyznaczyła gmina w 1995 r., a cena rynkowa, ustalona w oparciu o metodę porównawczą środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedniego. Zgodnie bowiem z art. 22g ust. 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:

„Jeżeli nie można ustalić ceny nabycia środków trwałych lub ich części nabytych przez podatników przed dniem założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu, o których mowa w art. 22n, wartość początkową tych środków przyjmuje się w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej przez podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu oraz stanu i stopnia ich zużycia” (Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350, ze zm.).

W braku dokumentów podatnik może wycenić wartość sam

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w wydanej 26 sierpnia 2019 r. interpretacji indywidualnej przyznał rację przedsiębiorcy, że ustalenia do amortyzacji wartości początkowej środka trwałego będzie mógł dokonać w oparciu o ceny rynkowe tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji środków trwałych lub sporządzenia ich wykazu oraz stanu i stopnia ich zużycia.

„…ustalenie wartości początkowej środka trwałego w drodze wyceny dokonywanej przez podatnika ma charakter wyjątku od ogólnej zasady ustalania tej wartości na podstawie rzeczywistych, udokumentowanych wydatków poniesionych na nabycie środka trwałego. (…) Niemożność ustalenia wartości początkowej środka trwałego winna zatem dotyczyć tych sytuacji, w których podatnik nie posiada, bo nie musiał posiadać stosownych dokumentów stwierdzających wysokość poniesionych przez niego na nabycie i przystosowanie do używania wydatków (dotyczy np. nabycia określonego składnika majątku przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej, czy też przeznaczenia do działalności gospodarczej prywatnego składnika majątku). Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie” (sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.352.2019.1.KS).

Podsumowanie

To korzystna interpretacja nie tylko dla przedsiębiorców trudniących się profesjonalnym najmem mieszkań, ale także dla „zwykłych” podatników. Amortyzacji poddać można bowiem lokal wynajmowany zarówno w ramach działalności gospodarczej, jak i na cele prywatne. Zatem każdy wynajmujący, który nie posiada dokumentów potwierdzających rzeczywiste wydatki poniesione na nabycie środka trwałego, może dokonać korzystnego dla siebie wprowadzenia go do amortyzacji, w oparciu o aktualną cenę rynkową. Z kolei amortyzacji mieszkania wykorzystywanego do wynajmu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej można dokonywać, pod pewnymi warunkami, nawet w czasie, gdy nie jest wynajmowane.

Autor: radca prawny Robert Nogacki, Kancelaria Prawna Skarbiec specjalizuje się w ochronie majątku, doradztwie strategicznym dla przedsiębiorców oraz zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi.

Już trzecią dekadę Niemcy zajmują 1. miejsce w polskim eksporcie i imporcie towarów oraz usług. W 2017 r. popyt odbiorców końcowych w Niemczech generował w Polsce 1,4 mln miejsce pracy – wynika z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Nowe oblicze handlu Polski z Niemcami”. Zagraniczny popyt na niemieckie towary i usługi, w których zawarty jest polski komponent, odpowiedzialny był za blisko 29 proc. polskiego eksportu do Niemiec.

Niemcy są największym partnerem handlowym Polski od początku lat 90. XX wieku. Według danych GUS eksport za Odrę stanowił w 2018 roku 28,2 proc. polskiego eksportu towarów, a import – 22,4 proc. Nadwyżka w obrotach z Niemcami sięgnęła w 2018 r. 13,7 mld EUR. W pierwszych pięciu miesiącach 2019 roku Polska stała się szóstym partnerem handlowym Niemiec pod względem wielkości – komentuje Łukasz Ambroziak, analityk w Zespole Handlu Zagranicznego PIE. Wyprzedziliśmy Wielką Brytanię. Spośród państw unijnych, Niemcy miały większe obroty handlowe tylko z Holandią, Francją i Włochami.

W 2018 r. Polska, pod względem wielkości, była ósmym – po USA, Francji, Chinach, Holandii, Wielkiej Brytanii, Włoszech i Austrii – zagranicznym odbiorcą niemieckich towarów. W niemieckim eksporcie i imporcie usług Polska uplasowała się na dziesiątym miejscu. Popyt odbiorców końcowych w Niemczech kreował około 10 proc. wartości dodanej wytworzonej w Polsce (PKB) oraz ponad 9 proc. zatrudnienia i 8 proc. wynagrodzeń brutto. Z kolei popyt finalny w Polsce odpowiadał za około 1,2-1,3 proc. wartości dodanej, liczby pracujących i wynagrodzeń w Niemczech.

Polska w globalnych łańcuchach dostaw. USA i Chiny na czele niemieckiego eksportu

Niemcy mają duże znaczenie w powiązaniach Polski z globalnymi łańcuchami wartości. Są one największym zagranicznym dostawcą półproduktów i usług dla polskiego eksportu, a także największym zagranicznym eksporterem polskiej wartości dodanej w postaci półproduktów i usług zawartych w niemieckim eksporcie towarów. Różnimy się jednak od pozostałych trzech państw Grupy Wyszehradzkiej. Niemcy eksportują relatywnie więcej polskiej wartości dodanej, niż ma to miejsce w przypadku pozostałych państw Grupy.

Polski eksport do Niemiec zależy w dużym stopniu od zagranicznego popytu na niemieckie towary i usługi, w których zawarty jest polski komponent. Według ostatnich dostępnych danych, popyt ten kreował blisko 29 proc. polskiego eksportu do Niemiec. Były one ważnym eksporterem polskiej wartości dodanej do USA, Chin, Wielkiej Brytanii i Włoch. Zmiany popytu importowego w tych krajach oddziałują zatem pośrednio na polski eksport do Niemiec – mówi Łukasz Ambroziak. Ma to szczególne znaczenie w dobie trwającej obecnie amerykańsko-chińskiej wojny handlowej czy też zbliżającej się daty wyjścia Wielkiej Brytanii z UE.

Szkocka firma inwestycyjna Baillie Gifford, zarządzająca aktywami o łącznej wartości ponad 260 miliardów dolarów, uznała StethoMe za polski startup o największym potencjale ekspansji. W ramach konkursu Baillie Gifford Discovery Competition zrealizowanego wspólnie z korporacyjną fabryką nowych biznesów The Heart oraz kancelarią prawną Bird&Bird, wyłoniono 17 najbardziej obiecujących polskich startupów. Rozwiązanie udostępniające domowy stetoskop, służący do kontroli stanu zdrowia układu oddechowego, otrzymało główną nagrodę w wysokości 10 tys. funtów.

Do konkursu wybrano młode firmy z obszaru fintech, machine learning, cyberbezpieczeństwa czy internetu rzeczy, które zaprezentowały swoje rozwiązania 26 i 27 września w Krakowie i Warszawie. Wśród startupów biorących udział w konkursie znalazły się: Abyss Glass, Airly, Billon Group, Cyberus Labs, Digital Fingerprints, Elmodis, Findair, Husarion, Secfense, Indoorway, Infermedica, Nethone, Placeme, Sentione, Skriware, StethoMe i User.com.

Baillie Gifford to firma zarządzająca aktywami, która inwestowała w takich gigantów jak Amazon, Google, Tesla, Spotify czy Salesforce. Firma otworzyła biuro w Krakowie w maju 2018 r., gdzie zatrudnia 36 programistów współpracujących z zespołem IT firmy w Edynburgu.

– Zorganizowaliśmy ten konkurs wspólnie z The Heart i kancelarią Bird & Bird, aby przyjrzeć się najlepszym spółkom polskiej branży technologicznej i zwiększyć ich bazę klientów. Możemy się sporo uczyć od tych firm, podpatrując, jak wykorzystują najnowsze technologie do rewolucjonizowania rynków i tworzenia zupełnie nowych produktów. Nasz zespół programistów w Krakowie i główny zespół IT w Edynburgu czerpie inspirację z ich dynamiki i wdrożonych procesów, które pozwalają szybko opracowywać i rozwijać produkty – mówi Derek Martin, dyrektor ds. technologii w Baillie Gifford. – Naszą uwagę zwrócił StethoMe, inteligentny stetoskop połączony ze smartfonem, którego rozwiązanie ma ogromny potencjał rozwoju – dodaje.

– Często przy budowie własnych spółek wykorzystujemy rozwiązania polskich startupów. Widzimy ich rosnący potencjał oraz możliwość zagranicznej ekspansji. Zwycięstwo StethoMe w konkursie Baillie Gifford, który wspólnie zorganizowaliśmy, pokazuje jak duży potencjał drzemie w rozwiązaniach medtech. Współpraca z Baillie Gifford to ogromna szansa na rozwój i skalowanie produktu na inne rynki – komentuje Jędrzej Iwaszkiewicz, współzałożyciel The Heart.

Finały konkursu odbyły się w Krakowie 26 września oraz w Warszawie 27 września 2019 r. Do Polski przyjechał kilkunastoosobowy zespół Baillie Gifford, który na co dzień analizuje nowe technologie.

– Z przyjemnością wspieramy ten konkurs. Od 2008 roku, czyli od otwarcia biura w Polsce, wspieramy innowacyjne firmy i pomagamy naszym klientom instytucjonalnym we wdrażaniu nowych technologii. To bardzo inspirujące, że udaje nam się znaleźć aż tyle innowacyjnych start-upów w Polsce – mówi Sławomir Szepietowski, szef warszawskiego biura kancelarii Bird & Bird.

Najszybciej rozwijająca się polska firma technologiczna – TenderHut uzyskała 64. miejsce w prestiżowym rankingu Deloitte Fast 500 EMEA. To najwyższa pozycja spośród 17 polskich firm, które zakwalifikowały się do zestawienia. Wynik TenderHut to skok w górę o 336 miejsc w porównaniu z rokiem ubiegłym.

Ranking Deloitte Fast 500 skupia najszybciej rozwijające się spółki technologiczne z 18 krajów w regionie EMEA (Europa, Bliski Wschód i Afryka). Analiza oparta jest o procentowy wzrost przychodów na przełomie ostatnich czterech lat. Firmy, aby znaleźć się w tym prestiżowym rankingu muszą wykazać się średnim wzrostem przynajmniej o 131%. Grupa Kapitałowa TenderHut uzyskała najlepszy wynik z polskich firm osiągając wzrost przychodów na poziomie 1496%.

W tegorocznym rankingu Deloitte Fast 500 EMEA znalazło się 17 spółek znad Wisły – to aż o 8 mniej niż w poprzednim wydaniu. TenderHut został ujęty także we wcześniejszym rankingu Deloitte Technology Fast 50 Central Europe, zajmując najwyższe miejsce wśród wszystkich firm polskich i 7. w generalnym zestawieniu. Ponadto na początku marca tego roku TenderHut został uznany przez brytyjski dziennik Financial Times za jedną z najszybciej rozwijających się firm w Europie (FT1000). Polski lider rozwiązań IT zajął 23. miejsce, notując skok aż o 224. pozycje względem zeszłorocznego zestawienia. Do rankingu Financial Times zakwalifikowały się zaledwie 22 spółki z Polski, spośród których 1. miejsce należy właśnie do TenderHut.

– Wysokie pozycje w rankingach Deloitte Fast 500 EMEA, Fast 50 CE, a także Financial Times 1000, to wynik konsekwentnie realizowanej przez nas strategii rozwoju. Tempo wzrostu przychodów na poziomie niemal 1500 proc. osiągnęliśmy łącząc zaangażowanie, intensywną pracę i odważną wizję konsekwentnego rozwoju wszystkich spółek Grupy TenderHut. W rankingach Deloitte brano pod uwagę jedynie jednostkowe wyniki spółki TenderHut, a nie wyniki całej grupy. Gdyby analizowano skonsolidowane przychody całej grupy kapitałowej, nasza pozycja w rankingu byłaby jeszcze lepsza – komentuje Robert Strzelecki, prezes zarządu Grupy Kapitałowej TenderHut. – Nie boimy się nowych wyzwań i nie zwalniamy tempa działań! Przed nami kolejne rynki, o które zamierzamy powalczyć, w tym niezwykle wymagający rynek chiński, na którym właśnie rozpoczęliśmy ekspansję – dodaje.

W 2018 roku grupa wypracowała skonsolidowane przychody na poziomie 23,7 mln złotych, a wartość miesięcznego skonsolidowanego przychodu grupy przekracza aktualnie 3 mln złotych. Szacowane skonsolidowane przychody grupy kapitałowej po 9 miesiącach 2019 roku mają wynieść 27 mln zł.  Firma posiada 7 centrów developerskich w największych polskich miastach,  9 zagranicznych przedstawicielstw w kluczowych światowych centrach technologicznych oraz 3 zagraniczne spółki zależne: w USA, Danii i Chinach.

W Ameryce Łacińskiej od kilku tygodni producenci stosują wzmożone środki ochronne przed skażeniem bananowców. I informują, że już teraz koszty produkcji wzrosły o 0,15 USD na kartonie. Według części ekspertów, w tej sytuacji, a także w dłuższej perspektywie zmniejszenie podaży jest realne i może skutkować podwyżkami. Jednak importerzy uspokajają, że obecnie nie ma zagrożenia dla łańcucha dostaw. Niemniej ceny mogą pójść w górę z uwagi na wysoki sezon. Z kolei zdaniem innych obserwatorów rynku, tuż przed świętami w sklepach będzie drożej z powodu samego ryzyka rozprzestrzeniania się chorób. W zależności od tego, jak poradzą sobie plantatorzy, ten wzrost może wynieść nawet do 50%. I to będzie długofalowy problem dla całej Europy.

Grzyb Fusarium Tropical Race 4 (TR4), wykryty niedawno w Kolumbii, poważnie zagraża stabilności globalnego przemysłu bananowego, który jest silnie uzależniony od dostaw z Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Stamtąd pochodzi prawie 92% bananów sprzedawanych na całym świecie w systemie Sprawiedliwego Handlu Fairtrade. Rządzący, plantatorzy, badacze, detaliści i przedstawiciele organizacji międzynarodowych mocno zmobilizowali się do walki o utrzymanie produkcji popularnych owoców.

– Naukowcy jeszcze nie znaleźli skutecznego sposobu na powstrzymanie grzyba, który jest zabójczy dla bananów i doszczętnie niszczy nasze plantacje. Gdy tylko znajdzie się w glebie, nie można go już niczym usunąć. W okolicy występują też inne niebezpieczne choroby dla upraw. Najbardziej rozpowszechniona jest tzw. czarna sigatoka, która nie jest aż tak groźna, jak ww. grzyb. Producenci mogą pozbywać się jej za pomocą agrochemikaliów lub innych praktyk rolniczych – mówi Nicolas Leger z CLAC, sieci producentów dostarczającej na światowy rynek ponad 90% bananów z certyfikatem Fairtrade.

Jak podkreślają plantatorzy, choroba może łatwo się rozprzestrzenić, np. za pomocą cząstek gleby, skażonych narzędzi, butów, odzieży, pojazdów, zwierząt czy wody. Zarodniki grzyba pozostają żywe w ziemi przez dziesięciolecia i nie da się ich zniszczyć. Dlatego władze Kolumbii wdrożyły zaostrzone procedury bezpieczeństwa biologicznego w całym kraju. W regionie La Guajira, gdzie wykryto dwa przypadki, poddano kwarantannie zarażone gospodarstwa i zlikwidowano ponad 150 hektarów upraw. Pod ścisłym nadzorem pozostaje też sąsiednia Magdalena oraz największy obszar produkcji – Urabá.

– W dłuższej perspektywie zmniejszenie podaży bananów na rynku może skutkować podwyżkami, jednak na tym etapie nie sposób oszacować ich skali. Walka z chorobotwórczym grzybem wymaga dodatkowych nakładów finansowych i ciężkiej pracy. Producenci nie powinni być w niej osamotnieni. Nawet bez zagrożenia Fusarium zmagają się z wieloma trudnościami, zwłaszcza z powodującymi lokalne powodzie ulewnymi deszczami – zwraca uwagę Krzysztof Rączkowiak z Fairtrade Polska.

Widmo podwyżek

W Kolumbii, Ekwadorze, Panamie, Peru i Republice Dominikańskiej producenci bardzo poważnie traktują groźbę zarażenia TR4. Wdrożyli środki zapobiegawcze i ochronne, zgodnie z którymi egzekwują systemy dezynfekcji przy wejściach i wyjściach z farm. Plantatorzy wspominają też o każdorazowym odkażaniu pojazdów. Według lokalnych szacunków, koszty zagrożonej produkcji zwiększyły się już o 0,12-0,15 USD na kartonie bananów o wadze 18 kg. A to z pewnością nie koniec.

– Taki koszt za pudełko to już dużo. Oczywiście tej różnicy nie odczujemy z dnia na dzień. To jest ogromny globalny biznes, w którym uczestniczy wielu graczy. Jeżeli łańcuch będzie zagrożony, to dostawcy i odbiorcy zaczną partycypować w rosnących wydatkach. Bez względu na dalszy rozwój sytuacji, banany na pewno zdrożeją w naszych sklepach przed Bożym Narodzeniem. Już samo ryzyko utraty upraw i zamknięcia kolejnych farm mocno oddziałuje na rynek. Podwyżki w Polsce mogą wynieść od kilku do nawet pięćdziesięciu procent, w zależności od tego, jak poradzą sobie plantatorzy – komentuje dr Maria Andrzej Faliński, niezależny ekspert rynku detalicznego.

Zdaniem Andrzeja Hajduka z firmy Artfoods, która importuje owoce z całego świata, obecnie nie ma bezpośredniego zagrożenia dla łańcucha dostaw. Na rynku może być trochę mniej towaru, co podniesie ceny w najbliższych miesiącach, ale nie z powodu choroby panamskiej, tylko z uwagi na zbliżający się wysoki sezon. Tak jest każdej jesieni. Wzrost kosztów produkcji, spowodowany zaostrzeniem środków ochronnych na plantacjach, nie powinien spowodować dodatkowych podwyżek. Mogą je wprowadzić ewentualnie sieci handlowe, np. wykorzystując obecną sytuację i doniesienia medialne.

Tani jak banan

– Producenci znajdują się pod nieustanną presją cenową ze strony kupców. Tanie banany przyciągają do sklepów konsumentów, którzy przy okazji dokonują również innych zakupów. Prowadzi to do tego, że rolnicy ponoszą niewspółmierne środowiskowe, społeczne i finansowe koszty produkcji. Jest to szkodliwe nie tylko dla właścicieli plantacji i pracowników najemnych, ale zagraża również stabilności dostaw. Informacje o fatalnej sytuacji plantatorów docierają do nas bardzo rzadko, bo banany uprawia się w odległych krajach – stwierdza Krzysztof Rączkowiak.

Jak wynika z raportu, opracowanego przez ekspertów z firmy Hiper-Com Poland i aplikacji Zdrowe Zakupy, na polskim rynku od początku 2017 roku do połowy br. średni koszt zakupu bananów w promocji zmniejszył się o nieco ponad 5%. Natomiast minimalne wartości cenowe podniosły się o zaledwie 0,28%. Tylko maksymalne ceny promocyjne bananów znacząco poszły w górę, tj. o blisko 41%.

– Mierzymy się z wieloma wyzwaniami, w tym m.in. ze zmianami klimatycznymi. Susze, powodzie czy huragany wpływają na wydajność i jakość owoców. Dlatego od wielu lat koszty produkcji stale rosną. I to już dawno powinno przełożyć się na ceny bananów w polskich sklepach. Jednak sprzedawcy detaliczni w Europie starają się za wszelką cenę oferować swoim klientom jak najtańsze towary. Dlatego trudno nam przewidywać podwyżki nawet w tak trudnej sytuacji jak obecnie – przyznaje Nicolas Leger.

Jak przewiduje dr Faliński, banany przestaną być tanie, gdy zabójczy dla nich grzyb faktycznie rozprzestrzeni się w Ameryce Łacińskiej. Wówczas być może zaczniemy sprowadzać te owoce na dużą skalę z innych części świata, np. z Azji czy z Maroka, drogą lotniczą. W opinii eksperta, należy brać pod uwagę taki scenariusz. Natomiast nie warto martwić się tym, że banany wyginą. Takie fatalistyczne wizje, które pojawiają się ostatnio w mediach, są mocne przesadzone. Prowokują panikę i bezsensowne podwyżki. Tymczasem plantatorzy szacują, że około 80% bananów uprawianych na całym świecie może być już dotkniętych TR4.

Wzrost cen, zwolnienie części pracowników oraz zatrudnianie „na czarno” to trzy najbardziej prawdopodobne skutki skokowego podniesienia pensji minimalnej wskazywane przez Polaków. Z kolei płacone podatki jako główne źródło pieniędzy na wypłaty w ramach programu „500 plus” to coraz częstsza odpowiedź udzielana przez badanych, choć nadal stosunkowo najrzadziej przez sympatyków Prawa i Sprawiedliwości – tak wynika z badania przeprowadzonego dla serwisu ciekaweliczby.pl na panelu Ariadna.

Uczestnicy badania zostali poproszeni o zaznaczenie trzech najbardziej prawdopodobnych – według nich – zachowań przedsiębiorcy, który zatrudnia w swojej firmie znaczną część pracowników za pensję minimalną i zostanie zmuszony przez Państwo do skokowego podniesienia tej pensji. Badani najczęściej wskazywali odpowiedzi, że przedsiębiorca: podniesie ceny produktów i usług (53%), zwolni część pracowników (44%) oraz zacznie zatrudniać i płacić „na czarno” (35%). W dalszej kolejności wymieniali, że przedsiębiorca zamknie działalność, bo przestanie mu się opłacać (16%), zmniejszy się po prostu jego zysk (14%) oraz że będzie musiał zapłacić pracownikom więcej i to jego problem, skąd weźmie na to pieniądze (10%).

Odpowiedzi wyborców trzech głównych ugrupowań politycznych ujawniły różnice między nimi, ale pokazały też podobieństwa.

Podniesienie cen produktów i usług, zwolnienie części pracowników, zatrudnianie i płacenie „na czarno” znalazły się na podium odpowiedzi wyborców zarówno Prawa i Sprawiedliwości, Koalicji Obywatelskiej, jak i Lewicy, ale w odmiennej kolejności i z inną intensywnością wskazań.

Zdecydowana większość wyborców Koalicji Obywatelskiej (73%) jako główne następstwo skokowego podniesienia pensji minimalnej wskazała podniesienie cen produktów i usług. Wśród wyborców PiS ta odpowiedź również znalazła się na pierwszym miejscu, ale z mniejszą liczbą wskazań (49%). Z kolei elektorat Lewicy jako najbardziej prawdopodobny efekt wskazywał na zwolnienie części pracowników (51%).

Wiedza Polaków na temat ekonomicznych skutków skokowego podniesienia pensji minimalnej idzie w parze ze wzrostem świadomości na temat źródeł finansowania programu „500 plus”.

W porównaniu do analogicznego badania sprzed 2 lat, zmniejszył się odsetek dorosłych Polaków deklarujących brak wiedzy na temat głównego źródła finansowania programu „500 plus” – z 21% do 16% badanych. Jednocześnie z 38% do 44% wzrósł odsetek osób mających świadomość, że program ten jest finansowany z ich podatków. 24% Polaków uważa, że głównym źródłem pieniędzy na wypłaty „500 plus” są podatki płacone przez innych ludzi, 7% – że podatki płacone przez firmy oraz 7% –
że z pieniędzy rządowych (spadek o 5 punktów procentowych).

Wyniki badania pokazują, że w elektoracie Prawa i Sprawiedliwości jest najwięcej osób, które deklarują brak wiedzy na temat źródła finansowania „500 plus” (16%). Wśród wyborców Koalicji Obywatelskiej odsetek takich odpowiedzi wynosi 4%, a wśród Lewicy – 1%. Wyborcy partii opozycyjnych mają świadomość, że „500 plus” jest finansowane głównie z ich podatków (KO – 60%, Lewica – 59%), podczas gdy tę wiedzę posiada jedynie 39% wyborców partii rządzącej. W elektoracie PiS jest też stosunkowo najwięcej osób (15%) błędnie przekonanych, że rząd ma własne pieniądze, z których wypłaca „500 plus”.

„Badanie pokazuje, że świadomość ekonomiczna Polaków nieznacznie wzrosła w ciągu ostatnich dwóch lat. Wynika to między innymi z nagłaśniania przez polityków i media tematów gospodarczych w kampanii wyborczej. Może to sprawić, że ludzie nie będą tak łatwo ulegali populistycznym obietnicom wiedząc, że w konsekwencji to oni będą musieli zapłacić za ich realizację z własnych pieniędzy” – mówi Alicja Defratyka, autorka projektu ciekaweliczby.pl.

————————————————————————————

Nota metodologiczna: Badanie przeprowadzone dla serwisu ciekaweliczby.pl na ogólnopolskim panelu badawczym Ariadna. Próba ogólnopolska N=1040 osoby. Kwoty dobrane wg reprezentacji
w populacji Polaków wieku 18 lat i więcej dla płci, wieku i wielkości miejscowości zamieszkania. Termin realizacji: 24 – 27 września 2019 roku. Metoda CAWI.

Jakie zespoły stworzą sukcesorzy, gdy staną się liderami przedsiębiorstw założonych przez rodziców? Instytut Biznesu Rodzinnego opublikował raport „Pracownicy o firmach rodzinnych. Czy „rodzinność” firmy ma znaczenie?”

Sukcesorzy dorastający pod czujnym okiem rodziców wprowadzają do przedsiębiorstw nowatorskie rozwiązania realizując własne pomysły. Dlatego dla firm rodzinnych sukcesja oznacza niemałe zmiany. Co w procesie zmiany pokoleniowej stanie się z kadrami? Z zespołami? Czy nepotyzm i faworyzowanie kandydatów będących członkami rodziny to mit? Czym różni się praca w firmach rodzinnych oraz nierodzinnych i dlaczego warto pracować w rodzinnym biznesie, sprawdził Instytut Biznesu Rodzinnego. Wyniki badania opublikował w raporcie „Pracownicy o firmach rodzinnych. Czy „rodzinność” firmy ma znaczenie?”

55% badanych uważa, iż stabilność zatrudnienia jest w firmach rodzinnych wyższa niż w nierodzinnych. Wynika to z wielu czynników, głównym z nich jest fakt, iż firmy rodzinne podejmują decyzje w dłuższym horyzoncie czasowym, mając na uwadze nie coroczne czy kwartalne wyniki, a utrzymywanie wartości przez lata i pokolenia. Dlatego również zatrudnienie pracownika postrzegają bardziej długoterminowo. Również kandydaci czują się zdecydowanie bardziej związani z firmami rodzinnymi i rzadziej podejmują decyzje o zmianie pracy.

Co robią sukcesorzy, aby walczyć z mitem szklanych sufitów?

– W firmach rodzinnych pracownicy zatrudnieni są nie po kilka, a kilkanaście lat. Oczywiście to bardzo budująca cecha, ale i wielkie wyzwanie dla sukcesora. Przygotowując się do sukcesji musi zbudować autorytet, udowodnić swoją wiedzą i kompetencjami, że jest w stanie zastąpić rodzica na fotelu prezesa. Z małego Jasia staje się Janem… – mówi dr Adrianna Lewandowska, Prezes Instytutu Biznesu Rodzinnego.

Faworyzowanie członków rodziny to w opinii badanych wciąż istniejący problem. Należy pamiętać, że przyznawanie stanowisk tylko z racji przynależności do rodziny zamiast kierowania się kompetencjami, nie tylko zaniża wydajność pracy, może też negatywnie wpływać na morale pracowników spoza rodziny i ograniczyć dostęp do talentów managerskich z zewnątrz. Jak jest naprawdę? Ankietowani (49%) przyznają, że nepotyzm jest problemem w firmach rodzinnych.

Polityka otwartych drzwi – sukcesorzy muszą być szefami blisko pracowników

Aż 83% respondentów docenia płaską strukturę organizacyjną w firmach rodzinnych. Pracownicy mają poczucie dostępności osób decydujących, cenią możliwość rozmowy z właścicielami firmy. Ponadto, 66% uważa, że w firmach rodzinnych procesy decyzyjne są szybsze niż w firmach nierodzinnych, co jest wielkim walorem w zwiększaniu elastyczności działań. Taką strukturę będą musieli zachować w przyszłości sukcesorzy.

Jednocześnie jednak zdaniem 36% badanych firmy rodzinne nie wyróżniają się stymulowaniem pracowników do kreatywnego działania. Jest to prawdopodobnie wynikiem faktu, iż właściciele firm rodzinnych w Polsce są także w większości założycielami, gdyż historia polskiej przedsiębiorczości rodzinnej jest stosunkowo krótka. Właściciele czują się zobowiązani do wyznaczania nowych pomysłów i kreowania wizji rozwoju, nie zawsze mając świadomość, że zaangażowanie pracowników do procesu tworzenia przyszłości może znacząco wspomóc dynamiczny rozwój firmy. Czy sukcesorzy będą chcieli to zmienić?

– Sukcesorzy wychowani w innej rzeczywistości gospodarczej niż pokolenie nestorów bardziej niż rodzice ufają ekspertom w swoich zespołach. Sami wyznaczają kierunek rozwoju, ale nie chcą decydować o każdym szczególe. Choć zmniejsza to nieco zakres ich kontroli, to jednocześnie wyzwala kreatywność i zaangażowanie zespołów – przekonuje Lewandowska.

Zaledwie 15% badanych uważa, iż firmy rodzinne są bardziej innowacyjne niż pozostałe. Sukcesorzy w najbliższych latach będą więc musieli skupić się na poprawie innowacyjności i będą istotnie zainteresowani rekrutacją doświadczonych managerów, którzy z odwagą wprowadzą potrzebne zmiany. W firmach rodzinnych jest więc przestrzeń do kreowania nowej rzeczywistości dzięki płaskiej strukturze organizacyjnej, szybkim procesom decyzyjnym i polityce otwartych drzwi.

Czym przyciągnąć do firmy rodzinnej najlepsze talenty?

W Polsce coraz częściej kandydaci do pracy patrzą na pracodawcę z perspektywy czegoś więcej niż tylko comiesięcznej pensji na koncie. Badanie IBR sprawdzało najważniejsze czynniki, które wpływają na podjęcie przez kandydatów decyzji o zatrudnieniu u danego pracodawcy. Najistotniejszym czynnikiem jest dla kandydatów możliwość rozwoju, zdecydowanie zgadza się z tym aż 71% ankietowanych. Na drugim miejscu jest atmosfera (51%), a dalej elastyczne godziny pracy i work-life balance oraz łatwy dojazd do pracy. Te czynniki mają większy wpływ niż np. dodatkowe benefity. Zgodne jest to z trendem slow-life, w którym pracownicy, zwłaszcza z pokolenia Y oraz Z, coraz większą wagę przykładają do zdrowego balansu w życiu prywatnym, oszczędności czasu i ograniczania stresu. Dbałość o te miękkie aspekty zatrudnienia może stanowić wyróżnik pracodawcy, definiujący jego przewagę konkurencyjną.

– Sukcesorzy, którzy od lat uczestniczą w wydarzeniach organizowanych przez IBR, np. w Kongresie NextG czy w Akademii Sukcesora, udowadniają, że chcą przygotować się do roli, którą będą pełnić w przyszłości. W tym roku podczas NextG uczestnicy przejdą prawdziwą metamorfozę – agenda w dużej mierze opiera się na kreatywnych warsztatach, networkingu, grywalizacji, psychodramie z elementami coachingu… W 24 godziny uczestnicy przejdą przemianę i wyjadą z Poznania bogatsi o wiedzę, inspiracje i nową wizję przyszłości – swojej i rodzinnego biznesu. To właśnie silni zdecydowani sukcesorzy przekonają do siebie rodziców oraz pracowników – mówi Anna Włodarczyk, Event Manager, Instytut Biznesu Rodzinnego. 

Moonlit Games, krakowski developer gier na komputery osobiste i urządzenia przenośne zaktualizował plan wydawniczy. Projekty studia zostały rozdzielone na dwie linie: PREMIUM, do której należą produkty strategiczne oraz LABS – pozostałe tytuły studia. W przyszłym roku spółka planuje co najmniej 7 premier.

– Plany wydawnicze podzieliliśmy na dwie serie w celu usprawnienia procesów. Projekty z kategorii PREMIUM będą naszymi największymi produkcjami. Chcemy, aby stały się one wizytówkami firmy oraz należały do topowych symulatorów na rynku. – opowiada Michał Gardeła, prezes Moonlit Games.

Do projektów PREMIUM zarząd spółki zalicza następujące projekty: Deadliest Catch: The Game, Baikonur: World in Ashes oraz niedawno ogłoszony Model Builder, czyli symulator składania modeli.

Pozostałe aktywności spółki zostały przesunięte do linii produkcyjnej LABS. Są to projekty, które stanowią dla twórców okazję do przetestowania oryginalnych pomysłów. Do tej serii należą obecnie następujące tytuły: Thief Simulator Mobile, Playerless: One Button Adventure, Crimson Rain, Ignis: Duels of Wizards, Oil Rush oraz TFF: The Final Frontier.

– Wszystkie projekty z serii LABS są całkowicie wyjątkowe. Produkcje z tej serii pozwalają nam na odkrywanie nowych rozwiązań. Świetny przykład mogą stanowić tu produkcje takie jak Thief Simulator Mobile oraz Ignis: Duels of Wizards, które wyróżniają się spośród naszych projektów – pierwsza platformą wydawniczą, natomiast druga – sposobem rozgrywki. – kończy.

Jedynym tytułem zaplanowanym na bieżący rok jest jedna z trzech gier PREMIUM – Deadliest Catch. Produkcja obecnie znajduje się na platformie Kickstarter, gdzie zbierane są dodatkowe fundusze w ramach inicjatywy crowdfundingowej. Gra w ekspresowym tempie zebrała minimum wydawnicze, osiągając w tydzień wynik ponad 12 tysięcy USD. Premiera tytułu będzie miała miejsce 14 listopada.

Plany wydawnicze krakowskiej spółki skupiają się na nadchodzącym roku, w którym będzie aż 6 premier. Poza grą PREMIUM – Model Simulator zostaną wydane następujące tytuły z serii LABS: Thief Simulator Mobile Playerless: One Button Adventure, Crimson Rain, Ignis: Duels of Wizards oraz Oil Rush.

Premiery ostatniego tytułu PREMIUM – Baikonur oraz LABS – TFF: The Final Frontier, planowane są na 2021 rok.

Załamanie indeksu ISM dla przemysłu USA dowodzi, że największa gospodarka świata nie jest niewrażliwa na globalne spowolnienie. Choć ważniejsza dla oceny kondycji gospodarki jest postawa sektora usługowego, już teraz wygląda na to, że wyrażany przez Fed spokój o sytuację wewnętrzną mógł być nietrafiony. Rosną ryzyka dla USD, którego może nie uratować status bezpiecznej przystani.

Indeks ISM dla przemysłu tąpnął we wrześniu do 47,8 z 49,1 w sierpniu, wypadając nie tyle poniżej konsensusu prognoz (50), co nawet najbardziej pesymistycznych szacunków. Szokujący efekt ma też etykieta najgorszego wyniku do 10 lat. Szczegóły były równie słabe: nowe zamówienia dalej się kurczą, a subindeks zatrudnienia wskazał na najszybsze tempo redukcji miejsc pracy od stycznia 2016 r.

W tym miejscu trzeba jednak zaznaczyć, że pogorszenie sytuacji w przemyśle USA wydaje się bardziej jako coś, co prędzej czy później musiało wystąpić. W obliczu wojny handlowej i zapaści przemysłu w ujęciu globalnym, osłabienie zamówień i popytu inwestycyjnego w końcu musiało dotknąć amerykańskie firmy. Ale przemysł odpowiada za trochę ponad 10 proc. PKB USA, za to motorem gospodarki jest sektor usługowy (ok. 80 proc. PKB). Stąd ważniejsze będzie, czy ISM dla usług (publikowany w czwartek) wskaże, że problemy przemysłu przenikają do innych segmentów gospodarki.

Na razie główny wniosek z wczorajszych danych płynie taki, że spokój decydentów Fed z postawy gospodarki krajowej może szybko wyparować i bilans ryzyk przechyli się ku dalszemu łagodzeniu polityki pieniężnej. Od jakiegoś czasu podkreślaliśmy to jako główny czynnik ryzyka dla USD. Dolar ma najwięcej do stracenia na zwrocie w polityce monetarnej, biorąc pod uwagę jak głęboko w gołębim nastawieniu siedzą inne banki centralne. Do tego dochodzi polityczne zamieszanie wokół prezydenta Trumpa, a także jego ataki werbalne na Fed. Nawet w przypadku narastania obaw o globalną recesję wykorzystywanie USD jako bezpiecznej przystani stało się wyjątkowo niewygodne.

Nikt nie spodziewa się niespodzianki po decyzji Rady Polityki Pieniężnej i stopy procentowe powinny pozostać bez zmian. Dyskusja na posiedzeniu może być żywa, gdyż w ostatnich miesiącach ujawniły się skrajne stanowiska jastrzębi (Gatnar) i gołębi (Łon), co skutkowało też zgłoszeniami wniosków za podwyżką (w lipcu) i obniżką (wrzesień). Jednak większość członków popiera stanowisko prezentowane przez prezesa Glapińskiego, który najlepiej nie zmieniałby kosztu pieniądza do końca kadencji. Zagrożenia globalnym spowolnieniem powinny być łagodzone przez ekspansję fiskalną. Z kolei obawy o akcelerację inflacji nie znalazły potwierdzenia we wczorajszych danych – CPI we wrześniu spowolnił do 2,6 proc. r/r z 2,9 proc. Złoty powinien pozostać obojętny na sygnały z RPP z całą uwagą skupioną na jutrzejszym wyroku TSUE ws. kredytów frankowych.

Konrad Białas
Dom Maklerski TMS Brokers S.A.

Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) oraz Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE) opracowały program gospodarczy dla Polski, który zabezpiecza zarówno transfery socjalne, jak i wpływy do budżetu państwa. W ramach rekomendacji upubliczniono także raport 7 rekomendacji na rzecz dobrego prawa. Jednym z jego postulatów jest ograniczenie zmian wprowadzanych w  prawie – chociaż ta zasada jest od wielu lat postulowana, to jej przekucie na praktykę nadal stanowi problem. Tymczasem powinna to być naczelna zasada w procesie stanowienia prawa.

System stanowienia prawa w Polsce nie bez powodu od wielu lat jest przedmiotem krytyki. Badania ekonomiczne i gospodarcze pokazują, że jedną z największych barier rozwoju działalności gospodarczej w naszym kraju jest właśnie jego niepewność. Federacja Przedsiębiorców Polskich przygotowała raport, w którym przedstawia siedem rekomendacji, które w jej ocenie znacząco zwiększą szanse na to, że prawo będzie stabilne, a ustanowione już rozsądne regulacje nie będą wymagały kolejnych zmian już po krótkim okresie.

– Rekomendacje oparte są  o wieloletnie doświadczenie i postulaty środowiska naukowego. Ich wprowadzenie może znacząco poprawić jakość stanowionego w Polsce prawa oraz zapobiegać jego nadprodukcji – powiedział serwisowi eNewsroom Grzegorz Lang, wiceprzewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich (FPP) – Warto zwrócić uwagę na dwie kwestie pożądane w systemie prawnym. Wszystkie uchwalane przepisy powinny być co kilka lat poddawane przeglądowi. Należy sprawdzić, czy działają i spełniają zakładane cele. Oprócz tego konieczna jest znacząca poprawa jakości dokumentów, które towarzyszą aktowi prawnemu. Chodzi w szczególności o ocenę skutków regulacji, a także uzasadnienie. Niedopuszczalną, choć bardzo częstą praktyką jest to, że powtarza ono brzmienie przepisu. Tym samym nie sposób się z nich dowiedzieć, jaka intencja przyświecała prawodawcy. FPP zaprasza do lektury raportu – podkreślił Lang.

FPP i CALPE proponują pięć kryteriów, które powinny dyktować decyzję, czy podjąć interwencję legislacyjną:

1. Pilność podjęcia działań przez władze publiczne
2. Niezbędność interwencji legislacyjnej – jest niezbędna, gdy nie może być zastąpiona innymi narzędziami
3. Przyczyna i cel – racjonalna motywacja podjęcia prac normatywnych wynika z dwóch okoliczności: dostrzeżenia wadliwości obowiązujących przepisów regulujących obecne zjawiska i zdefiniowane potrzeby lub powstania nowych zjawisk albo potrzeb, które wymagają interwencji władz publicznych
4. Waga przedmiotu regulacji – sięgnięcie po regulację, w szczególności rygorystyczną, jest celowe i uzasadnione w sprawach najważniejszych i najdonioślejszych
5. Liczebność adresatów – jeżeli projektowana interwencja jest adresowana do znacznej liczby podmiotów, jej skuteczność może wręcz zależeć od przyjęcia jednolitych ram prawnych

„Należy odrzucić przyzwyczajenia skutkujące pochopnymi pracami legislacyjnymi, z których bardzo trudno się wycofać. Ustandaryzowanie sposobu oceny potrzeb regulacyjnych ułatwi weryfikację ich trafności – wprowadzi zupełnie nową wartość do procesu legislacyjnego  wyraźnie zwiększy szansę na podniesienie jakości stanowionego prawa. W przypadku przepisów pilnych, które ze względu na czas nie mogą być dogłębnie zbadane na etapie przygotowania, należy wprowadzić czasowy charakter ich obowiązywania, nie przekraczający dwóch lat” – mówi Marek Kowalski, przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich, prezes Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).

„Obecne od kilku lat w procesie legislacyjnym tzw. zgłoszenie do wykazu prac Rządu jest daleko niewystarczające i koncentruje się na treści zgłaszanego aktu. Potrzebny jest dokument przekonujący, że decyzja o regulowaniu danego przedmiotu jest faktycznie uzasadniona i konieczna. Należy przyjąć uporządkowany sposób decydowania, który zostanie odzwierciedlony w dokumencie poprzedzającym podjęcie prac legislacyjnych. Taki akt wskaże na potrzebę interwencji legislacyjnej, a w szczególności wyczerpująco i szczegółowo opisze powody odrzucenia działań pozalegislacyjnych” – wskazuje Grzegorz Lang, ekspert Centrum Analiz Legislacyjnych i Polityki Ekonomicznej (CALPE).

Raport wskazujący na 7 rekomendacji na rzecz dobrego prawa obejmuje postulaty: ograniczenia zmian prawa, podniesienia efektywności nowych regulacji, prowadzenia regularnych przeglądów obowiązującego prawa, zwiększenia znaczenia oceny skutków regulacji (OSR), eksperckiej oceny projektów aktów prawnych, ograniczenia i kumulowania nowelizacji – wreszcie stanowienia prostych i zrozumiałych aktów prawnych oraz stworzenia przyjaznego systemu dostępu i wyszukiwania obowiązujących regulacji.

Wśród głównych wad przyjmowanego prawa, które mają swoje źródło w obecnym procesie i strukturach jego stanowienia, należy wymienić:

• nadmierną zmienność przepisów, w tym notorycznie zbyt krótkie okresy na przygotowanie się adresatów do nowych przepisów (vacatio legis)
• zbyt pobieżne uzasadnienia (w tym ustosunkowywanie się do uwag partnerów społecznych oceny skutków społeczno-gospodarczych
• często trudne do jasnego określenia relacje między regulacjami różnych aktów prawnych
• niedostateczną jakość językową i nadmierne skomplikowanie brzmienia nowych przepisów
• zastępowanie, bez wyraźnego powodu, dotychczasowych przepisów nowymi, o tej samej wartościnormatywnej

Konflikt handlowy USA z Chinami może realnie wpłynąć na światowy rynek kryptowalut. Według różnych opinii, w Europie wzrośnie zainteresowanie bitcoinami. Do tych przewidywań odnosi się dr Przemysław Kwiecień. Jednak zdaniem głównego ekonomisty Domu Maklerskiego X-Trade Brokers, nie jest to realny scenariusz dla Polski. Czego innego można spodziewać się w Państwie Środka, gdzie juan traci na wartości. Ekspert nie dostrzega też procesu, który wprowadziłby cyfrowaluty do mainstreamu. I zaznacza, że skala regulacji oraz bezpieczeństwa ma znaczenie dla potencjalnych inwestorów. A w najbliższym czasie nie zapowiada się, żeby podmioty oferujące np. BTC były objęte takim samym nadzorem.

Trwa wojna handlowa między Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Mówi się, że jednym z jej efektów może być większe zainteresowanie kupnem kryptowalut przez Europejczyków, w tym Polaków. Czy to realny scenariusz?

Dr Kwiecień: Moim zdaniem raczej nie. Większe zainteresowanie może wystąpić w Azji niż w Europie. Kryptowaluty, szczególnie bitcoin, mogą być traktowane przez Chińczyków jako alternatywa dla słabnącego juana. To ma związek z pewnymi ograniczeniami w transferze kapitału i inwestycyjnymi dla ludności w Chinach. Natomiast na naszym kontynencie, nie wydaje mi się, żeby to miało jakieś bezpośrednie konotacje. Oczywiście, ktoś zawsze może powiedzieć, że w Państwie Środka kupowanych jest więcej bitcoinów, więc warto się tym zainteresować.

Jednak pojawiają się głosy, że Prezydent USA myśli o cłach na towary z UE. Do tego dochodzi wizja brexitu. Te czynniki mogą wpłynąć na spadek wartości euro i spowodować problemy z transferami gotówki. To otworzy drogę do wzrostu zainteresowania kryptowalutami?

Dr Kwiecień: Nie sądzę. To trochę naciągana teoria. Oczywiście, jeśli chodzi o politykę handlową, to może być różnie. Wydaje się, że prezydent Trump chciałby wprowadzić te cła. Jednak na razie nie może sobie na to pozwolić, bo byłoby to otwarciem kolejnego konfliktu handlowego. Kluczowe jest jednak to, że w Europie nie ma takich ograniczeń jak w Chinach. Tutejsi inwestorzy mogą swobodnie kupować inne aktywa, np. dolarowe obligacje. Nie muszą uciekać się do kryptowalut. Nie widzę więc specjalnie związku przyczynowo-skutkowego.

Co mogłoby zatem spowodować większą popularność kryptowalut w Europie?

Dr Kwiecień: Największe zainteresowanie miało miejsce wtedy, kiedy następowały mocne wzrosty cen. A one nie dzieją się bez powodu. Muszą być czymś uzasadnione. W okresach zwiększonego popytu na bitcoiny, poza technologią, można było dostrzec działania marketingowe i takie zachłyśnięcie się nowością. Teraz to już jest na innym etapie.

Pojawiają się prognozy dot. wzrostu wartości BTC, który ma kosztować nawet 250 tys. dolarów w najbliższych latach. Czy to zachęci Polaków do inwestowania?

Dr Kwiecień: Na tym rynku, szczególnie w odniesieniu do bitcoina, prognoz jest bez liku – od jednego do drugiego ekstremum i niczego tu nie zmienią. Problemem jest to, że tak naprawdę nie wiadomo do końca, jak spróbować wycenić BTC, stąd też taki rozrzut. W przypadku spółki można próbować określić jej wartość. A jeżeli chodzi o aktywa, które bezpośrednio nie generują przepływów pieniężnych, wycena jest bardzo trudna i subiektywna. Wydaje mi się, że tutaj jeszcze długo nie będziemy mieć dobrego narzędzia do tego.

Czy biorąc pod uwagę obecną sytuację, przewiduje Pan większy ruch na rynku kryptowalut?

Dr Kwiecień: Jak powiedziałem, po części wzrosty w tym roku wynikały trochę z tego, że mieliśmy efekt Chin. Jednak w Europie nie widać na razie procesu, który by wprowadzał te waluty do mainstreamu. Proszę zwrócić uwagę na to, jak w Polsce przyjął się Revolut – bardzo szeroka akceptacja. Gdybyśmy mieli produkt tak zaakceptowany przez konsumentów, a oparty na jakiejś kryptowalucie, to sytuacja wyglądałaby zupełnie inaczej. Generalnie więc nie widać takiego symptomu, który mógłby z tej perspektywy stanowić przełom.

Co jeszcze mogłoby nim być?

Dr Kwiecień: To biznes musi zdecydować, czy kryptowaluty dają mu taką płaszczyznę rozwoju. Potencjalnych zastosowań jest bardzo dużo. Były np. pomysły, żeby zrobić zdecentralizowaną platformę obrotu papierami wartościowymi. Założenia są piękne, ale już wprowadzanie tego w życie, popularyzowanie rozwiązania, sprzedanie go i zarobienie na tym nie jest taką prostą rzeczą. Na razie takich projektów nie widać na dużą skalę.

Jednocześnie sektor bankowy ostrzega przed inwestowaniem na tym rynku. W lipcu upadła najstarsza polska giełda BitMarket, a jeszcze wcześniej – Bitcurex. To ma jakiś realny wpływ na postawę Polaków?

 Dr Kwiecień: Skala regulacji i bezpieczeństwa jest tutaj nie bez znaczenia. Takie afery na pewno zniechęcają część klientów. Podmioty nieregulowane albo na granicy regulacji dla jednych klientów są problemem, dla innych nie. Jednak z punktu widzenia systemu finansowego dobrze byłoby, gdyby wszystkie tego typu instytucje operowały na podobnej płaszczyźnie. Ważne, żeby ten nadzór nie był zbyt krępujący, ale jednocześnie, żeby był taki sam dla wszystkich. W Polsce nie zapowiada się to w najbliższym czasie.

Zmiany klimatu to jedne z największych zagrożeń środowiskowych, społecznych, a także ekonomicznych. Europejska Agencja Środowiskowa wskazała, że jedną z przyczyn tego stanu rzeczy mogą być emisje gazów cieplarnianych.  Winne są przede wszystkim paliwa spalane w elektrowniach, przemysł, gospodarstwa domowe, a także transport.[1] Całkowity udział w emisji gazów na terenie UE branży transportowej wynosi około 25 proc., z czego ponad 18 proc. generują ciężarówki i autobusy. Dlatego Komisja Europejska postanowiła zaostrzyć przepisy i działać w kierunku zredukowania tego problemu.

Ponad rok temu zakończono prace nad programem „Europa w ruchu”. Jego celem jest między innymi zwiększenie efektywności paliwowej czy ograniczenie emisji spalin pochodzących z pojazdów ciężarowych.[2] W tym samym czasie, ta sama instytucja pracuje nad nowym prawem dla transportu nazywanym pakietem mobilności. Jego zapisy powodują, że przejazdów bez załadunku może być zdecydowanie więcej, liczba przejechanych kilometrów na europejskich drogach bez konkretnego celu wzrośnie, a to nijak się ma z celami środowiskowymi, które Bruksela stawia sobie i Europejczykom.

Dobre chęci nie wystarczą

Trochę ponad rok temu, Komisja Junckera przestawiła trzeci i ostatni pakiet działań służących realizacji założeń w sektorze mobilności w ramach programu Europa w ruchu. Postulaty w ramach tego projektu miały przede wszystkim umożliwić mieszkańcom UE korzystanie z bezpiecznego ruchu drogowego i zagwarantować zmniejszenie zanieczyszczeń generowanych przez pojazdy ciężarowe. Receptą na palący problem było wprowadzenie pierwszej w historii normy emisji CO2 dla ciężarówek o dużej ładowności. Komisarz do spraw polityki klimatycznej i energetycznej, Miguel Arias Cañete podkreślał wówczas, że każdy sektor gospodarki musi przyczyniać się do realizacji zobowiązań w dziedzinie klimatu zgodnie z porozumieniem paryskim. Wszystko byłoby w porządku, gdyby nie fakt, że w tym czasie trwały prace KE nad pakietem mobilności, który w obecnym kształcie może oznaczać zaprzeczenie walki o lepszy klimat.

Według założeń mobilności ekologicznej do 2025 roku średni poziom emisji CO2 z nowych samochodów ciężarowych ma być o 15 proc. mniejszy niż obecnie, a w 2030 roku ustalono redukcję na poziomie nawet 30 proc. To ambitny plan i nie byłoby nic nadzwyczajnego w pracy nad modernizacją europejskiego systemu transportu drogowego, gdyby nie fakt, że UE równocześnie zajmuje się pakietem mobilności. Ten z kolei, poza tym, że realnie zagraża polskim przedsiębiorcom, ograniczy dostęp do rynku, zwiększy koszty prowadzenia działalności, utrudni funkcjonowanie systemu transportu drogowego głównie w Europie Środkowo-Wschodniej, pośrednio może także wpłynąć niekorzystnie na środowisko choćby w związku z przejazdami kierowców samochodów ciężarowych, którzy będą musieli wrócić do kraju nawet, jeśli nie ma dla nich ładunku. To kuriozum unijnego legislatora. Pod hasłem równych szans i poprawy warunków pracy, podejmowane są próby ograniczenia możliwości wykonywania kabotaży, które to powstały, by niwelować tak zwane przestoje i puste przebiegi a tym samym podnieść efektywność transportu drogowego – mówi Kamil Wolański, ekspert Ogólnopolskiego Centrum Rozliczania Kierowców (OCRK).

Gdzie ta mobilność ekologiczna?

Dla firm, które wyspecjalizowały się w dalekich przewozach transgranicznych, taki kształt pakietu mobilności spowoduje utratę wielu kontraktów i problemy finansowe. Dodatkowo, przymus powrotu do „bazy” w określonym czasie, wynikający z nieprzemyślanego prawa, jest krytykowany przez samych kierowców. Przewozy transgraniczne, realizowane przez wschodnioeuropejskich przewoźników w krajach wysokorozwiniętych jak Francja czy Niemcy, przynoszą największe dochody. Zatem powrót, wynikający z nieprzemyślanego prawa, wymusi na właścicielach firm ściągnięcie samochodu często bez załadunku po trzech lub czterech tygodniach w trasie. Oprócz wzrostu ruchu na drogach, przyczyni się to do spadku rentowności małych i średnich przedsiębiorstw, a także opóźnienia na granicach. Co więcej, to dodatkowe kilometry, które pojazd ciężarowy musi pokonać przez kraje Europy, a każdy kilometr to kolejne szkodliwe substancje emitowane do atmosfery.

To same straty, a jednak nikt w Parlamencie Europejskim nie zadbał o to, by odpowiednio zbadać skutki takich zmian i zapytać, co sądzą o nich osoby przewożące na co dzień towary, dzięki którym gospodarki krajów Starej Unii tak dobrze prosperują – podsumowuje Kamil Wolański, OCRK.

[1] https://www.eea.europa.eu/pl/ą/climate/about-climate-change

[2] https://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-3708_pl.htm

Ostatnie wydarzenia w gospodarce i na światowych rynkach finansowych nie napawają optymizmem. Inwestorzy i eksperci coraz częściej mówią o nadciągającym kryzysie ekonomicznym. Pojawiają się doniesienia o zamiarach administracji Donalda Trumpa związanych z możliwą dewaluacją dolara, a znaczące państwa, takie jak Chiny czy Rosja, podejmują działania zmierzające do dedolaryzacji swoich gospodarek. Czy rzeczywiście grozi nam kolejny kryzys ekonomiczny, a jeżeli tak, to kiedy i co może go spowodować? Odpowiedzi na te pytania są niezwykle istotne nie tylko dla ludzi odpowiedzialnych za finanse i gospodarkę państwa, ale także inwestorów giełdowych, przedsiębiorców, a w końcu „zwykłych zjadaczy chleba”, którzy w ostatecznym rozrachunku będą musieli zapłacić za niefrasobliwość decydentów ekonomicznych. Wywiad gospodarczy w swoim strategicznym wymiarze powinien na czas wykrywać symptomy nadchodzących zmian w gospodarce, szczególnie tych o charakterze kryzysowym. Dlatego chcielibyśmy zainteresować Państwa publikacją, która podchodzi do tych zmian w sposób analityczny i kompleksowy, i która pozwala na wyciągnięcie wniosków co do naszej przyszłości gospodarczej.

Ray Dalio, znany finansista, miliarder i założyciel dużego funduszu inwestycyjnego Bridgewater Associates (aktywa pod zarządzaniem funduszu to ponad 124 miliardy dolarów), opublikował programowy artykuł pt. „Paradigm Shifts” („Zmiany Paradygmatu[1]”), w którym przedstawił kilka niepokojących przewidywań dotyczących przyszłości amerykańskiej gospodarki, dolara i sytuacji na światowych rynkach finansowych. Artykuł wywołał bardzo emocjonalną reakcję mediów biznesowych – od amerykańskiej agencji Bloomberg, po australijski Sydney Morning Herald.

Jeśli sprowadzić zawarte w publikacji poglądy miliardera do kilku tez, to prognozy R. Dalio wyglądają następująco: należy oczekiwać poważnej dewaluacji dolara, systemy gwarancji socjalnych (w tym emerytury i opieka medyczna) naszpikowane zostaną zdewaluowanym pieniądzem, nasilą się konflikty społeczne, a na tym tle i na tle innych zjawisk kryzysowych najlepszą inwestycją będzie złoto.

Tezy postawione przez Dalio dotyczą najbliższej sytuacji gospodarczej w Stanach Zjednoczonych i na świecie, ale wynikają z głębokiej analizy procesów ekonomicznych, jakie zachodziły w całej światowej gospodarce w przeciągu ostatnich stu lat.

Działając przez prawie pięćdziesiąt lat w charakterze inwestora giełdowego w skali makro, Dalio zaobserwował okresy około 10-letnie, w których rynki i relacje rynkowe działają w pewien określony sposób, nazywane przez niego „paradygmatami[2]”. W okresach tych większość inwestorów dostosowuje się do danego paradygmatu (obowiązującego standardu ekonomicznego), ale z czasem ich działania stają się przesadnie dogmatyczne, nieuwzględniające realiów rynkowych, co prowadzi do odstawania ich działalności gospodarczej od realiów rynkowych, które kształtują już nowy paradygmat. W ramach tego nowego paradygmatu rynki działają w sposób, który jest bardziej przeciwieństwem (zaprzeczeniem) reguł obowiązujących w poprzednim paradygmacie niż jego kontynuacją. Identyfikacja zmian paradygmatu z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym i/lub restrukturyzacja swojego portfela inwestycyjnego ma krytyczne znaczenie dla sukcesu rynkowego inwestorów.

Jak zachodzą zmiany paradygmatu?

Według Dalio zawsze istnieją poważne niezrównoważone siły rynkowe, które stanowią siłę napędową danego paradygmatu. Trwają wystarczająco długo, aby inwestorzy uwierzyli, że okres ich działania nigdy się nie skończy, chociaż oczywiście musi się skończyć. Klasycznym przykładem jest niezrównoważona stopa wzrostu zadłużenia, która stymuluje zakup aktywów inwestycyjnych i podnosi ceny tych aktywów, co prowadzi do przekonania, że pożyczanie i kupowanie aktywów inwestycyjnych jest najlepszym rozwiązaniem. Sytuacja taka nie może jednak trwać wiecznie, ponieważ podmioty pożyczające i kupujące te aktywa wyczerpią w końcu swoją zdolność kredytową, podczas gdy koszty obsługi zadłużenia wzrosną w stosunku do ich dochodów o kwoty, które ograniczają ich przepływy pieniężne. Kiedy dochodzi do takiej sytuacji, następuje zmiana paradygmatu. Dłużnicy zostają „przyciśnięci” spłatami rat, pojawiają się problemy z obsługą kredytów, co powoduje ograniczenie udzielania pożyczek i wydatków na towary i usługi. Aktywa inwestycyjne idą więc w dół z samonapędzającą się dynamiką, przeciwnie niż to miało miejsce w poprzednim paradygmacie. Trwa to do momentu, aż inwestorzy przesadzą z kolei w swoich działaniach ograniczających inwestycje.

Innym klasycznym przykładem jest sytuacja, kiedy na giełdach mają miejsce dłuższe okresy niskiej zmienności kursów papierów wartościowych. Ponieważ inwestorzy dostosowują się do tej sytuacji, niska zmienność kursów prowokuje ich do podejmowania decyzji, które powodują zwiększenie zmienności kursów (np. pożyczanie większej ilości pieniędzy niż pożyczaliby, gdyby zmienność była większa). Takie działania powodują w konsekwencji samowzmacniający się trend wzrostu zmienności kursów. Istnieje wiele powtarzających się w czasie, podobnych do ww. przykładów, które pozwalają pojąć istotę paradygmatów i reguł rządzących ich zmianami. Zrozumienie tych pojęć jest konieczne dla konsekwentnego i pomyślnego inwestowania.

Podczas zmiany paradygmatu większość inwestorów zostaje przyłapana na działaniach typowych dla obowiązującego w danym okresie paradygmatu, nie zauważając zachodzących zmian. Tylko nieliczni są wystarczająco bystrzy, aby zrozumieć te zmiany, wykorzystywać je w swojej działalności giełdowej lub przynajmniej się przed nimi chronić.

Wnioski z analizy procesu zmian paradygmatów

W swojej pracy „Paradigm Shifts” Dalio przeanalizował paradygmaty i ich zmiany, jakie miały miejsce w ciągu ostatnich 100 lat[3], a na podstawie tej analizy wyciągnął wnioski co do reguł rządzących zmianami paradygmatów, ze szczególnym uwzględnieniem nadchodzących zmian w obowiązującym obecnie paradygmacie.

Według autora ostatnią poważną zmianą paradygmatu był kryzys finansowy z lat 2008-2009. Stało się tak, ponieważ stopy wzrostu zadłużenia były niezrównoważone w taki sam sposób, jak wtedy, gdy nastąpiła zmiana paradygmatu w latach 1929-1932. „Ponieważ badaliśmy wcześniej takie okresy, wiedzieliśmy, że zmierzamy do „kolejnego z nich”” – twierdzi Ray Dalio. Dla inwestorów z jego otoczenia było jasne, że sytuacja z lat 2008-2009 wynikała z niezrównoważenia rynków finansowych i musi spowodować zmianę paradygmatu, dlatego grupa ta bardzo dobrze poradziła sobie z kryzysem, podczas gdy większość inwestorów z trudem się z nim zmagała.

Nadchodząca zmiana paradygmatu[4]

Ray Dalio twierdzi, że kolejna zmiana paradygmatu nastąpi w ciągu najbliższych kilku lat. Obecnie około 13 bilionów dolarów środków pieniężnych inwestorów utrzymywanych jest w papierach dłużnych o zerowej lub niższej stopie procentowej. Oznacza to, że inwestycje są bezwartościowe z punktu widzenia przychodu, chyba że są finansowane ze zobowiązań o jeszcze niższych, ujemnych stopach procentowych. Inwestycje te można więc w najlepszym razie uznać za bezpieczne miejsca do przetrzymania kapitału, dopóki nie będzie można go efektywniej wykorzystać. Sytuacja ta może spowodować, że w najbliższym czasie:

• bankom centralnym zabraknie środków pobudzających do ożywienia rynków i słabej gospodarki;
• narosną ogromne kwoty zobowiązań dłużnych i innych zobowiązań płatniczych (np. emerytury i opieka zdrowotna), które będą coraz bardziej wymagalne, a nie będą mogły być finansowane z aktywów.

Założyciel Bridegewater Associates zwraca uwagę, że wszystkie metody pobudzania amerykańskiej (i ogólnie zachodniej) gospodarki już się wyczerpały lub są bliskie tego wyczerpania, a stan zadłużenia osiągnął taki poziom, że bez dewaluacji niemożliwe jest jego zredukowanie. Dotychczasowe formy luzowania polityki pieniężnej przez niższe stopy procentowe i QE[5] przestają przynosić efekt, a wciąż pozostaje problem zbyt dużych zobowiązań dłużnych i zobowiązań niezwiązanych z zadłużeniem (np. zobowiązań emerytalnych i medycznych). W związku z brakiem innych form łagodzenia wydaje się oczywiste, że deprecjacja waluty i monetyzacja[6] deficytu finansowego (rządów) stają się coraz bardziej prawdopodobne.

Dlatego Dalio twierdzi, że paradygmat, w którym się znajdujemy, najprawdopodobniej skończy się wtedy, kiedy:

1. realne stopy procentowe zostaną „zepchnięte” do tak niskiego poziomu, że inwestorzy posiadający kredyty nie będą chcieli ich utrzymać i zaczną przechodzić do innych form inwestowania, ich zdaniem lepszych w tej sytuacji;
2. jednocześnie potrzeba dużej ilości środków pieniężnych na sfinansowanie zobowiązań przyczyni się do poważnych problemów finansowych. Na rynku nie będzie wystarczającej ilości pieniędzy, aby zaspokoić potrzeby. Musi więc zaistnieć kombinacja związana ze zwiększeniem deficytu, która realizowana będzie poprzez przekształcanie aktywów finansowych w walutę, deprecjację waluty i duże podwyżki podatków.

Najprawdopodobniej w tym czasie posiadacze papierów dłużnych otrzymają bardzo niskie lub ujemne nominalne i realne zwroty w słabnących walutach, które de facto będą stanowić „podatek od kapitału”. Jednocześnie ostra dewaluacja waluty, która z punktu widzenia konsumenta wygląda tak, jak gwałtowny wzrost cen w porównaniu z jej przychodami, będzie swego rodzaju „podatkiem dla biednych”. Dotknie ona tych, którzy nie mają prawdziwych aktywów, nie osiągają tzw. dochodu pasywnego[7], nie posiadają akcji, a jedynym źródłem ich dochodu jest wynagrodzenie i nadzieja na emeryturę. Taka sytuacja doprowadzi prawdopodobnie do zaostrzenia konfliktów między posiadaczami kapitału a społeczeństwem.

Prognozy i rady na przyszłość

Przyszłość, w której banki centralne świata zachodniego (a przede wszystkim Stanów Zjednoczonych) przechodzą na radykalne środki wsparcia gospodarki (a właściwie próby powstrzymania kryzysu systemowego), takie jak ujemne stopy procentowe, wygląda zupełnie nieatrakcyjnie. W takiej sytuacji z pewnością ucierpi sfera społeczna, ponieważ emerytury i świadczenia będą wypłacane dewaluowanymi pieniędzmi, a inflacja po prostu „zje” oszczędności tych, którzy je mają.

Innymi słowy, ogromne kwoty wkładane w inwestycje, które nie przynoszą zwrotu, są mało opłacalne, ponieważ nie zapewniają dochodu wystarczającego na sfinansowanie zobowiązań. W rzeczywistości większość z nich nie zapewnia żadnego dochodu, dlatego z inwestycyjnego punktu widzenia są one bezwartościowe. Zapewniają jedynie „bezpieczne” miejsce dla przechowywania kapitału zleceniodawcy. W rezultacie, aby sfinansować swoje wydatki, ich właściciele będą musieli sprzedawać kapitał, co zmniejszy ogólną kwotę posiadanego kapitału. W związku z tym inwestorzy:

1. będą dążyć do uzyskania stopniowo coraz wyższych zwrotów z malejących kwot kapitałowych (czego nie będą w stanie uzyskać) lub
2. będą musieli przyspieszyć konsumpcję, dopóki nie skończą się pieniądze (u konsumentów).

Stanie się to w tym samym czasie, kiedy nasilą się konflikty wewnętrzne (głównie między różnymi grupami społecznymi a posiadaczami kapitału) o to, jak podzielić „ciasto” i konflikty zewnętrzne między państwami o to, jak podzielić „globalne ciasto” i globalne wpływy ekonomiczne.

W swoich wypowiedziach jeszcze przed zwycięstwem w wyborach prezydenckich Donald Trump mówił, że „gospodarka USA jest jedną wielką „bańką finansową”, która wymaga osłabienia kursu dolara”. Jeśli dolar zostanie rzeczywiście znacznie zdewaluowany, USA będą mogły bardzo łatwo spłacić długi, co jednak nie uratuje światowego systemu finansowego przed kryzysem, a amerykańskiej gospodarki przed głęboką depresją. Możliwe będzie jednak udawanie, że USA wypełniają swoje zobowiązania społeczne i uczciwie spłacają swoje długi.

W takim świecie przechowywanie pieniędzy w gotówce i obligacjach nie będzie już bezpieczne. Obligacje są roszczeniami pieniężnymi, a rządy prawdopodobnie nadal będą drukowały pieniądze, aby spłacić swoje długi przy użyciu zdewaluowanych pieniędzy. To najłatwiejszy i najmniej kontrowersyjny sposób na zmniejszenie obciążeń związanych z zadłużeniem bez podnoszenia podatków.

Dalio uważa, że obecnie obligacje zapewniają złe realne i nominalne stopy zwrotu[8] dla ich posiadaczy. Jednak sytuacja ta nie doprowadzi do znacznych spadków cen i podwyższenia stóp procentowych, ponieważ większość z tych obligacji kupią najprawdopodobniej banki centralne, aby obniżyć stopy procentowe i utrzymać ceny. Innymi słowy, nowy paradygmat będzie charakteryzował się wysokim poziomem monetyzacjami zadłużenia, podobnym do tego, jaki miał miejsce w latach drugiej wojny światowej.

Ważne pytanie, które warto w tym miejscu postawić, brzmi: jakie inwestycje mogą dobrze funkcjonować w środowisku reflacyjnym[9], któremu towarzyszą duże zobowiązania dłużne i poważny konflikt wewnętrzny między posiadaczami kapitału i innymi grupami społecznymi, a także konflikty zewnętrzne? To także dobry moment, aby zapytać, jaka waluta lub instrument akumulacji kapitału najlepiej sprawdzi się w sytuacji, gdy większość banków centralnych chce dewaluować swoje waluty funkcjonujące w systemie fiat[10]?

I tutaj, jako główny instrument oszczędzania i najlepsze narzędzie do inwestowania w tym czarnym okresie gospodarczym, założyciel Bridgewater Associates sugeruje najstarsze narzędzie używane w akumulacji kapitału, czyli złoto. Korzyści ze złota w takiej sytuacji gospodarczej są oczywiste: nie można go wydrukować, nie można go zdewaluować dekretem rządowym, na kurs złota nie ma wpływu ujemne oprocentowanie depozytów bankowych (które już są w niektórych krajach europejskich, a będą najprawdopodobniej w całym świecie zachodnim w przyszłości). Na tle negatywnych rentowności obligacji rządowych i innych instrumentów dłużnych, o których Dalio pisze w swojej prognozie, złoto wypada nie tylko jako dobre narzędzie oszczędnościowe, ale również jako wysokodochodowy instrument inwestycyjny.

Według ekspertów rady amerykańskiego miliardera mają zastosowanie zarówno w odniesieniu do zwykłych inwestorów, jak i dużych funduszy inwestycyjnych. Co więcej, można je z powodzeniem wykorzystać w odniesieniu do państwowych rezerw walutowych. Sądząc po tym, jak aktywnie Chiny i Rosja, a także znaczący inwestorzy, jak np. George Soros skupują złoto, na świecie pojawili się już gracze chcący zabezpieczyć się przed konsekwencjami, które mogą wyniknąć ze zmiany ciągle jeszcze obowiązującego paradygmatu.

Źródła:

1. Dalio, Paradigm shifts, https://www.linkedin.com/pulse/paradigm-shifts-ray-dalio/
2. Dalio i inni, Principles For Navigating. Big Debt Crises, https://www.principles.com/big-debt-crises/

Autorzy: radca prawny Robert Nogacki, płk rez. dr inż. Krzysztof Surdyk

Profesjonalny Wywiad Gospodarczy „Skarbiec” Sp. z o.o.

[1] https://www.linkedin.com/pulse/paradigm-shifts-ray-dalio/.

[2] Paradygmat (gr. παράδειγμα parádeigma – przykład, wzór – w rozumieniu wprowadzonym przez filozofa Thomasa Kuhna w książce „Struktura rewolucji naukowych” (The Structure of Scientific Revolutions) z 1962 r. – to zbiór pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki. Teorii i pojęć tworzących paradygmat raczej się nie kwestionuje, przynajmniej do czasu, kiedy paradygmat jest twórczy poznawczo – tzn. za jego pomocą można tworzyć teorie szczegółowe zgodne z danymi doświadczalnymi (historycznymi), którymi zajmuje się dana nauka.

[3] R. Dalio, „Paradigm Shifts”, cz. I, „Paradigms and Paradigm Shifts over the Last 100 Years”.

[4] R. Dalio, „Paradigm Shifts”, cz. II, „The Coming Paradigm Shift”.

[5] QE – poluzowanie polityki pieniężnej, luzowanie ilościowe (ang. quantitative easing, QE) – zwiększenie podaży pieniądza w obiegu. Standardowy instrument służący do regulacji podaży pieniądza to stopa procentowa banków centralnych. Jeśli stopa ta znajduje się już w pobliżu zera, i nie wystarcza to do osiągnięcia pożądanych efektów makroekonomicznych (w szczególności, gdy trwa recesja gospodarcza i występuje pułapka płynności), bank centralny może, według ekonomii głównego nurtu, zwiększyć podaż pieniądza poprzez niekonwencjonalne bodźce podażowe, takie jak zakupy różnego rodzaju obligacji (np. obligacje skarbowe) na rynku.

[6] Monetyzacja (ang. monetization) – oznacza zamianę aktywów rzeczowych lub finansowych na prawny środek płatniczy. Zazwyczaj odnosi się do wybijania monet lub drukowania banknotów przez banki centralne. Potocznie – przekształcanie czegoś w pieniądz.

[7] Dochód pasywny – oznacza dochód bez stałego angażowania własnej pracy. Osoby osiągające dochód pasywny bez wkładu własnej pracy nazywamy rentierami. Dochód pasywny otrzymywany jest wtedy, gdy raz wykonana praca (akcja, działanie) przynosi zyski, przez określony czas.

[8] Realna stopa zwrotu uwzględnia wpływ inflacji (czyli rosnących cen, a tym samym spadającej siły nabywczej pieniądza) na naszą inwestycję. Taka jest zwyczajowa definicja realnej stopy zwrotu: nominalna stopa zwrotu pomniejszona o inflację w okresie trwania inwestycji.

[9] Reflacja – zwiększanie skali inflacji, jako reakcja na okres, w którym ceny kształtowały się poniżej kosztów produkcji. Stosuje się ją po znacznym spadku cen danego składnika aktywów w celu ich podwyższenia do poziomów przed załamaniem koniunktury.

[10] Waluta fiat (inaczej pieniądz fiducjarny) to legalny środek płatniczy, którego wartość ustalana i czerpana jest przez rząd, który go wydaje, a nie z fizycznego dobra lub towaru. Siły rządów, które ustalają wartość danych pieniędzy fiducjarnych, są kluczowe dla tego rodzaju pieniędzy. Większość krajów na świecie korzysta z systemu walutowego w celu kupowania towarów, usług, wykonywania inwestycji i oszczędzania. Waluta fiat zastąpiła złoto i inne niegdyś obowiązujące systemy towarowe na polu ustalania wartości dóbr.

Umacniająca się marka Łodzi pozytywnie przekłada się na lokalny rynek nieruchomości komercyjnych i mieszkaniowych. A będzie jeszcze lepiej – kolejne etapy rewitalizacji obszarowej i dalsze usprawnienia infrastrukturalne wzmacniają potencjał inwestycyjny miasta.

Ambitne plany rewitalizacyjne, silny ośrodek akademicki, blisko 1 mln mieszkańców w aglomeracji, coraz lepszy poziom infrastruktury i bogata siatka połączeń transportowych – to wszystko kształtuje wizerunek Łodzi jako atrakcyjnej lokalizacji dla inwestorów z branży nieruchomości. W mieście dynamicznie rozwija się nie tylko rynek biurowy. Jak wynika z raportu JLL, Urzędu Miasta Łodzi i HAYS Poland „Łódź – Revitalizing a vibrant business and living hub”, coraz lepsze rezultaty notują również segment nieruchomości mieszkaniowych i hotelowych.

Prawie 4 miliardy złotych – to wartość projektów, które w tej perspektywie realizujemy z unijnym dofinansowaniem. Projekty, które prowadzimy, obejmują nie tylko remonty kamienic i ulic, modernizację instytucji kultury, rozwój transportu czy poprawę stanu miejskiej infrastruktury. Uzupełniają je programy, których celem jest aktywizacja zawodowa mieszkańców, wsparcie edukacyjne czy usługi zdrowotne. Sukces tej największej w Polsce rewitalizacji jest tym bardziej możliwy, że inwestycje realizowane przez miasto idą ramię w ramię z przedsięwzięciami prywatnych inwestorów. – Hanna Zdanowska, Prezydent Łodzi

Na biurowej orbicie

Papierkiem lakmusowym oceniającym starania obu stron jest między innymi sektor nieruchomości biurowych w mieście. A ten, jak pokazuje raport JLL, Urzędu Miasta i HAYS Poland, konsekwentnie rośnie.

Inwestorzy doceniają unikalny charakter łódzkiego rynku biur. Firmy mogą tutaj wybierać spośród szerokiego portfolio projektów – od ultranowoczesnych biurowców, po ciekawie zaadaptowane budynki postindustrialne, które tworzą niepowtarzalną atmosferę pracy. Podobnie jak w innych polskich aglomeracjach, popyt napędzają głównie najemcy z branży usług dla biznesu. Według naszych danych, mają oni już 53% udziału w zajętej powierzchni biurowej w Łodzi. Ten współczynnik ma szansę jeszcze urosnąć, nie tylko ze względu na nowych inwestorów, ale przede wszystkim jako rezultat dynamicznej ekspansji centrów usług, które już w mieście działają. – Łukasz Dobrzański, Dyrektor Biura JLL w Łodzi

Łódź to aktualnie jedna z kluczowych lokalizacji dla centrów usług w Polsce. Według danych ABSL, w okresie od I kw. 2018 do I kw. tego roku branża stworzyła 2700 nowych miejsc pracy. Sektor zatrudnia w mieście łącznie 23 200 pracowników.
Wiele wskazuje na to, że nadchodzące miesiące będą okresem dalszego intensywnego rozwoju i przekształcania istniejących centrów usług biznesowych w jeszcze bardziej zaawansowane jednostki – centra doskonałości i centra wiedzy. To szczególnie istotne z punktu widzenia jakości miejsc pracy, które oferuje łódzki rynek. Miasto nadal ma ogromny potencjał, jeśli chodzi o możliwą skalę wzrostu, ale równie ważne, jeśli nie ważniejsze, są możliwości rozwoju zawodowego i szansa na udział w ciekawych i ambitnych projektach biznesowych. W tym aspekcie Łódź znajduje się w czołówce polskich aglomeracji. – Łukasz Grzeszczyk, Head of IT, HAYS Poland

Aktywność łódzkich inwestorów ma odzwierciedlenie w zapotrzebowaniu na powierzchnie biurowe. W 2015 roku najemcy podpisali w Łodzi umowy na 70 000 mkw. Kolejne lata również były udane. W 2016 roku popyt zbliżył się do poziomu 67 000 mkw., w 2017 roku – do blisko 60 000 mkw., a w 2018 – do prawie 57 000 mkw. W pierwszym półroczu 2019 podpisano natomiast umowy na ponad 32 000 mkw., co jest dobrą prognozą na kolejnych sześć miesięcy. Największe transakcje, które zamknęły się w tym czasie to przednajem New Work w Hi Piotrkowska 155 na 5000 mkw. oraz dwie umowy Nordea – nowy kontrakt w Red Tower i przednajem w Cross Point C. W obu budynkach firma zajmie po 3 300 mkw.
Aktualnie w budowie znajduje się 100 000 mkw. powierzchni w ramach tak spektakularnych projektów jak Hi Piotrkowska 155, Imagine, Monopolis czy Brama Miasta. Deweloperzy zabezpieczają tez grunty pod kolejne realizacje, co jest najlepszych dowodem na to, że wierzą w potencjał biznesowy Łodzi. Warto również zauważyć, że na łódzkim rynku formują się pierwsze huby biurowe, a to wskazuje na rosnącą dojrzałość sektora. Największym z nich jest tzw. Centralna Oś Łodzi – na linii od Al. Kościuszki do projektów realizowanych przy tzw. Skrzyżowaniu Marszałków. Popularność tej lokalizacji to rezultat znakomitej dostępności komunikacyjnej i centralnego położenia. – Łukasz Dobrzański, Dyrektor Biura JLL w Łodzi

Łódź to ciekawa alternatywa również dla inwestorów nieruchomościowych szukających nowych opcji rozwoju portfela. Miasto cieszy się rosnącym zainteresowaniem międzynarodowych funduszy zajmując już czwarte miejsce w Polsce, poza Warszawą, pod względem wartości umów kupna/sprzedaży obiektów biurowych. W ciągu dwóch ostatnich lat właścicieli zmieniły biurowce za 230 mln euro w ramach siedmiu transakcji. – Tomasz Puch, Dyrektor Działu Rynków Kapitałowych Nieruchomości Biurowych, JLL

Rynek mieszkaniowy przyspieszył

Chociaż Łódź jest trzecim co do wielkości miastem w Polsce pod względem liczby mieszkańców, tutejszy rynek mieszkaniowy jeszcze do niedawna pozostawał w tyle za innymi polskimi aglomeracjami.

Pod wieloma względami, takimi jak ceny czy sprzedaż na pierwotnym rynku mieszkaniowym, Łódź bardziej przypominała Lublin czy Szczecin niż Warszawę i Wrocław. Jednak w ciągu ostatnich trzech lat sytuacja uległa znacznej zmianie. Zarówno liczba sprzedanych mieszkań, jak i nowa roczna podaż wzrosły ponad dwukrotnie w 2018 w porównaniu do 2015, osiągając najwyższy poziom w historii. Sprzedano wtedy 4 300 lokali, a na rynek trafiło ich 4 600. Wszystko wskazuje też na to, że dobra passa utrzyma się również w 2019. W pierwszym półroczu sprzedano bowiem więcej mieszkań niż w całym 2016, a średnia cena za mkw. na rynku pierwotnym na koniec czerwca kształtowała się na poziomie 5 900 PLN, czyli o 40% mniej niż w przypadku Warszawy. – Katarzyna Kuniewicz, Dyrektor Działu Badań Rynku Mieszkaniowego, JLL

Coraz lepsza sytuacja w sektorze mieszkaniowym to rezultat zarówno konsekwentnej rewitalizacji miasta, co wpływa na wyższą jakość życia mieszkańców, jak i dobrego klimatu inwestycyjnego, który pozytywnie kształtuje nastroje na rynku pracy.
Łódzki rynek ma bardzo duży potencjał do dalszego rozwoju. W ubiegłym roku liczba sprzedanych lokali w przeliczeniu na 1 000 mieszkańców sięgnęła sześciu mieszkań, podczas gdy w innych dużych polskich aglomeracjach wskaźnik ten przekracza dziesięć. Ponadto, korzystny stosunek cen do wynagrodzeń oraz dostępność atrakcyjnych działek również będą zachęcały deweloperów do rozpoczynania kolejnych inwestycji. – Katarzyna Kuniewicz, Dyrektor Działu Badań Rynku Mieszkaniowego, JLL

Szczególnym segmentem w sektorze nieruchomości mieszkaniowych, również w Łodzi, są prywatne akademiki. Jak wskazuje raport, Łódź była jednym z pierwszych miast w Polsce, która przyciągnęła inwestycje w tej klasie aktywów. Nie powinno to dziwić – w mieście działają 22 uczelnie, na których studiuje 72 000 studentów. To zatem atrakcyjna nisza zarówno dla właścicieli mieszkań kupowanych pod wynajem, jak i deweloperów biorących pod uwagę inwestycje w prywatne akademiki, szczególnie że pierwsze projekty w tym segmencie, jak Student Depot czy Basecamp, mają wskaźnik obłożenia na poziomie prawie 100%.

Coraz więcej hoteli

Łódź jest szóstym co do wielkości rynkiem hotelowym w Polsce pod względem liczby pokojów. Obecnie w mieście działa 34 hoteli, które oferują ponad 3 530 miejsc hotelowych.

Operatorzy hotelowi coraz mocniej interesują się Łodzią. Najbardziej atrakcyjną lokalizacją jest oczywiście centrum, choć wraz z rozwojem biznesowym na mapie pojawią się inne interesujące opcje. Oprócz tradycyjnej hotelowo Piotrkowskiej, ekspansji sektora hotelowego spodziewamy się zwłaszcza w okolicach wokół Nowego Centrum Łodzi. W tym roku Łódź powitała długo oczekiwany Hotel Puro, a inwestorzy planują realizację sześciu kolejnych projektów hotelowych w mieście, z łączną liczbą 940 pokoi. Dwa z nich są obecnie w budowie – Hampton by Hilton i Legs Hotel, rozpoczęto też renowację Grand Hotelu. – Agata Janda, Dyrektor ds Doradztwa Hotelowego, JLL

Nastroje na łódzkim rynku, mierzone zarówno w sektorze hotelowym, biurowym oraz mieszkaniowym, poprawiają się. Poziom zaufania inwestorów w stosunku do miasta i jego potencjału rośnie.

Siła Łodzi polega na tym, że nie próbuje upodobnić się do innych miast, a garściami czerpie ze swojego unikalnego potencjału i charakterystycznej zabudowy, jakiej nie mają inne polskie aglomeracje. A przynajmniej na taką skalę. Dlatego szanse Łodzi na przyciągnięcie do siebie nowych mieszkańców mogą, wbrew prognozom demografów, zwiększyć się w kolejnych latach. Ludzie poszukujący alternatywy dla tłocznej Warszawy czy Krakowa, mogą przyjechać właśnie tutaj. Docenia to także biznes – już teraz znajdujemy się już na tzw. short-liście zagranicznych inwestorów, którzy od wielu lat czują się w Łodzi doskonale. – Hanna Zdanowska, Prezydent Łodzi

Polacy coraz chętniej podróżują po kraju własnym samochodem. Ten środek transportu wybiera 70 proc. ankietowanych[1]. W ostatnich latach przybyło nam autostrad i dróg ekspresowych. Możemy już korzystać z 3836,3 km dróg szybkiego ruchu – wynika z danych GDDKiA. Co więcej, jeżeli zaufać składanym deklaracjom ma powstać w niedługim czasie jeszcze więcej tras szybkiego ruchu. Czy to oznacza, że będziemy mieli wreszcie autostrady do granic, od morza do Tatr?

Niewiele osób pamięta, że jeszcze ćwierć wieku temu mieliśmy do dyspozycji zaledwie 100 km drogi o standardzie autostrady. Wszystko jednak się zmieniło w momencie wejścia Polski do Unii Europejskiej. Dzięki nowym środkom budowa dróg w naszym kraju ruszyła z nieznaną do tej pory siłą. Dlaczego jest to takie ważne? Autostrady i drogi ekspresowe są istotne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego kraju. Obecnie w Polsce, korzystamy z 1671,5 km autostrad oraz 2164,8 km dróg ekspresowych. Istotną informacją jest to, że dobiega końca budowa kręgosłupa transportu drogowego, najistotniejszego z punktu widzenia społeczno–gospodarczego kraju.

Kluczowe z nich to A1 i A2 oraz A4. Warto tutaj szczególnie zwrócić uwagę na autostradę A2 zwaną autostradą Wolności. Przebiegać ma równoleżnikowo przez centralne obszary kraju. Ma także połączyć nasz kraj od granicy zachodniej do wschodniej. Autostrady A1 oraz A4 spełniają równie ważną rolę. Bursztynowa A1 leży w ciągu międzynarodowej trasy E75, która znajduje się w jednym z transeuropejskich korytarzy transportowych. Jest jedyną polską autostradą o przebiegu południkowym, która ma połączyć morze z górami. Natomiast A4 jest obecnie najdłuższą autostradą w Polsce o długości 672,8 km, prowadzącą z zachodu na wschód przez południową Polskę.

Ukończenie autostrady A1 planowane jest do 2022 roku, mniej optymistycznie jest z A2, chociaż prace wyraźnie przyspieszyły. GDDKiA podjęła skuteczne działania, by w przyszłości możliwy był przejazd autostradą A2 na całej długości. Tym samym GDDKiA zamknie autostradowe połączenie między zachodnią i wschodnią granicą.

Wiele dzieje się również na drogach ekspresowych. Wreszcie, po latach zaniedbań, powstaje droga S19 Via Carpatia, część korytarza europejskiego łączącego w osi północ-południe Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym i Egejskim. Warto również zwrócić uwagę, że dzięki intensywnej budowie fragmentu S19 łączącego Rzeszów z Lublinem oraz bardzo dużemu frontowi robót na S17, łączącej Warszawę z Lublinem do 2022 roku możemy spodziewać się przełomowej zmiany dostępności tych terenów – wskazuje Jarosław Wielopolski, Prezes Multiconsult Polska.

Prowadzone działania spowodują, że czas dojazdu ze stolicy Polski do stolicy Podkarpacia skróci się do około 2,5 godziny (aktualnie trasa zajmuje 4,5 godziny). Natomiast do Lublina dojedziemy tylko w 1,5 godziny. Będzie to ogromny impuls dla rozwoju tych miast i całej ściany wschodniej. Podobnie ma się sprawa połączenia Warszawy z dawną stolicą Polski – Krakowem. Droga S7 zmierza do szczęśliwego finału. Na 2022 rok datowane jest ukończenie ostatniego odcinka od Jędrzejowa do Krakowa. Na zachodzie również prowadzone są prace uzupełniające niedokończone odcinki na drogach ekspresowych: S3, S5 i S6. Ważna jest – a trochę niedoceniana – trasa S12 horyzontalnie łącząca Lublin, Radom i zachodnią Polskę. Ostateczny wariant jej przebiegu nie został jeszcze zatwierdzony, natomiast po ukończeniu może w znacznym stopniu odciążyć układ dróg węzła warszawskiego.

Dużo już zrobiono, ale apetyt rośnie i chcielibyśmy, aby jak najszybciej kraj był pokryty siecią dobrych dróg krajowych. W Europie zajmujemy 12. miejsce pod względem długości autostrad. Na podium znalazły się takie kraje jak Hiszpania (ponad 17 tys. km), Niemcy (ponad 15 tys. km) oraz Francja (niecałe 12 tys. km) – wskazuje raport serwisu motoryzacyjnego Oponeo. To właśnie z takich wzorców powinniśmy korzystać i dążyć do podobnych wyników.

[1] https://swresearch.pl/news/czytaj/id/152/jak-podr-uj-polacy-raport-z-badania

• W I kwartale 2019 roku sprzedaż tabletów na rynku EMEA (Europy Środkowo-Wschodniej, Bliskiego Wschodu oraz Afryki) była o 10,8% niższa w stosunku do I kwartału 2018 r.
• Raporty prognozują wzrost popytu na tablety o min. 10-calowych ekranach oraz urządzenia 2-w-1.
• Zaś w okresie 2019-2023 ich sprzedaż w sektorze przedsiębiorstw na rynku EMEA ma rocznie średnio rosnąć o 4,7%.

Przeglądając internet zadowalamy się smartfonem

Rynek tabletów wyraźnie przegrupowuje siły. W pierwszym kwartale 2018 roku na świecie sprzedano ich 33 miliony sztuk. To o 14,9% mniej niż rok wcześniej^[1]. Jak przytacza International Data Corporation – międzynarodowa firma doradcza specjalizująca się w nowych technologiach, w pierwszym kwartale tego roku, sprzedaż tych urządzeń w regionie EMEA (Europie, Afryce i na Bliskim Wschodzie) była mniejsza o 10,8% w relacji do odpowiadającego mu kwartałowi 2018 roku^[2]. Jednak może się to szybko zmienić.

Wszystko to wiąże się z coraz większymi  wyświetlaczami smartfonów. Kiedy miały one wielkość 3.5 czy 4.5 cala, to nie nadawały się do oglądania filmów czy czytania książek. Do tej roli stworzono tablety. Teraz, gdy 6.5-calowe ekrany smartfonów są już normą, to często oglądamy na nich filmy, przeglądamy internet czy nawet gramy w gry video.

Trend spadkowy w użytkowaniu tabletów potwierdza też Główny Urząd Statystyczny^[3], według którego Polacy z siecią najczęściej łączą się za pomocą smartfona. W grupie wiekowej 16-24 wynik ten wyniósł  ponad 85%. Z kolei w tym celu z tabletu korzysta tylko co 10 ankietowany.

Duży ekran, duża mobilność i duży komfort pracy

Smartfony, wkraczając w niszę tabletów, zmuszają je do ewolucji. Tablety, by przetrwać, muszą przestać być po prostu dużymi smartfonami i zająć niszę pomiędzy smartfonem i laptopem. Analitycy IDC przewidują, że przez najbliższe 4 lata w sektorze będzie panował trend wzrostowy sprzedaży tych urządzeń, co mamy dostrzec już w przyszłym roku^[4]. Lepsze wyniki ma napędzać głównie popyt na tablety z dołączaną klawiaturą, które zagrożą pozycji laptopów i ultrabooków. Widać to po optymistycznych prognozach dotyczących tabletów 10-calowych i większych, pośród których liderem pozostać ma Apple^[5]. Geniusze z Cupertino przewidują wzrost sprzedaży aż o 20%.

– Ultrabooki pokazują, że wśród użytkowników istnieje silna potrzeba mobilności. Smartfony mogą rosnąć tylko do pewnego momentu, gdyż potem stają się niepraktyczne co zostawia pewną niszę w rynku urządzeń mobilnych. W tę przestrzeń idealnie wpasowują się większe tablety i urządzenia 2-w-1, które zapewniają komfort pracy, jednocześnie dając dużą swobodę – komentuje Alicja Jankowska, Junior Marketing Category Manager w Neonet. – Przyszłość, w której zarządzamy firmą za pomocą tabletu nie większego niż kartka papieru jest już niedaleko. Jeżeli słyszeliście o smart domach to nietrudno jest sobie wyobrazić smart firmy. Nie dziwi mnie, że liderem sprzedaży w tym segmencie pozostaje Apple, które słynie z produktów które są świetnie ze sobą zintegrowane – dodaje Jankowska.

Teraz przyszłość tabletów rysuje się już w znacznie lepszych barwach. Być może już w niedalekiej przyszłości każdy z nas zamiast z laptopa będzie korzystać ze składanego tabletu. Przyszłość w której tablet niczym Nintendo Switch podłącza się do klawiatury by pracować i odłącza gdy się chce obejrzeć w podróży film może nie być tak bardzo odległa.

^[1] źródło: raport DIGITIMES RESEARCH: https://www.digitimes.com/news/a20180430PD209.html

^[2] źródło: raport IDC EMEA Personal Computing Device Quarterly Tracker (Tablet), 2019Q1

^[3] źródło: raport Głównego Urzędu Statystycznego “Polska w liczbach 2019”

^[4] źródło: raport IDC Worldwide Tablet Forecast, 2019–2023

^[5] źródło: raport DIGITIMES RESEARCH: https://www.digitimes.com/news/a20190801PD205.html