W ciągu ostatnich kilku lat w Europie można zaobserwować wzmożony ruch migracyjny, wynikający nie tylko z sytuacji politycznej na Wschodzie, ale również kryzysu demograficznego. Czynniki te przekładają się na znaczący wzrost liczby obcokrajowców zatrudnianych w Polsce.
Jak wynika z danych przedstawionych przez urzędy wojewódzkie, w pierwszym półroczu 2015 roku wydano 27193 zezwoleń na pracę, co stanowi rekordową liczbę w porównaniu z latami ubiegłymi. Przykładowo, w ciągu pierwszych sześciu miesięcy 2014 roku zezwolenie na pracę otrzymało 21335 cudzoziemców. Niezmiennie największy odsetek imigrantów zatrudnionych w naszym kraju stanowią mieszkańcy Ukrainy (20092). Tuż za nimi plasują się obywatele Białorusi (800) i Uzbekistanu (799).
Rosnące zainteresowanie siłą roboczą spoza granic naszego kraju rodzi potrzebę uproszczenia procesów związanych z zatrudnieniem obcokrajowców. O tym jak istotną rolę odgrywają takie usprawnienia stanowi liczba wydanych oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, na podstawie których obywatele Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii, Rosji i Ukrainy mogą wykonywać pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie do 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.
Według danych MPiPS w pierwszym półroczu bieżącego roku liczba wydanych oświadczeń wyniosła 410808, co stanowi wzrost do analogicznego okresu w zeszłym roku o 115% (190997). Warto podkreślić, że ilość oświadczeń, którą w ciągu ostatnich sześciu miesięcy otrzymali obcokrajowcy, przekroczyła liczbę wszystkich oświadczeń wydanych w roku 2014 (387398). Podobnie jak w przypadku zezwoleń na pracę najliczniejszą grupą, która w tym roku skorzystała z możliwości zatrudnienia na zasadach uproszczonych byli mieszkańcy Ukrainy (402674). Ich udział wyniósł 98,01% i był największy od momentu wprowadzenia procedury uproszczonej w 2007r. Polscy pracownicy nie powinni czuć się jednak zagrożeni. Obywatele państw trzecich w głównej mierze zainteresowani są pracą sezonową w sektorach cieszących się niewielką popularnością wśród rodzimych pracobiorców.
W pierwszej połowie 2015 roku najwięcej oświadczeń – podobnie jak w roku ubiegłym – zarejestrowano w sektorze rolniczym (181411). Dużym powodzeniem cieszyła się także praca na rynku budowlanym (58226) oraz w przetwórstwie przemysłowym (41422). Dla porównania w pierwszym półroczu 2014 roku w wymienionych sektorach złożono odpowiednio 111177, 22769 oraz 16256 wniosków. Jednocześnie rośnie zainteresowanie polskich pracodawców zatrudnieniem obcokrajowców posiadających wysokie kwalifikacje. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy opierając się o uproszczoną procedurę zatrudnienia zarejestrowano 1352 przedstawicieli władz publicznych, wyższych urzędników i przedstawicieli szczebla kierowniczego a także 5863 specjalistów. W 2013 roku wydano 333 zezwoleń na pracę w sektorze IT. Rok później ich liczba wzrosła do 469. Dla porównania tylko w pierwszym półroczu bieżącego roku wydano 640 zezwoleń. Ponadto możemy zaobserwować znaczący wzrost liczby oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy wydanych dla sektora informacji i komunikacji. Tylko w ciągu pierwszego półrocza br. ich liczba wyniosła 3471. Dla porównania w roku 2014 złożono 3227 wniosków. Rok wcześniej było ich zaledwie 686.
Ciemna strona oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy
Wzrost zainteresowania polskich pracodawców zatrudnianiem obcokrajowców na zasadach uproszczonych skutkuje zwiększoną liczbą występujących nieprawidłowości. O sposobach przeciwdziałania tym negatywnym zjawiskom dyskutowano podczas konferencji 'Bezpieczeństwo pracy a atrakcyjność polskiego rynku dla cudzoziemców”, zorganizowanej w czerwcu br. przez Agencję Pracy EWL we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych oraz Fundacją „Nasz Wybór”.
Według jednego z prelegentów – Jarosława Cichonia z Departamentu Legalności Zatrudnienia Głównego Inspektoratu Pracy do najczęstszych nadużyć zaliczyć można podejmowanie pracy u pracodawcy innego niż ten, który zarejestrował oświadczenie. W 2014 roku stwierdzono 266 takich przypadków, co stanowi kilkakrotny wzrost z porównaniu z rokiem poprzednim (45 przypadków w 2013 roku).
„Tak zwana procedura oświadczeniowa jest coraz częściej wykorzystywana do negatywnych praktyk, obejmujących podejmowanie przez cudzoziemców pracy u pracodawców, którzy nie zarejestrowali oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy lub rejestrację oświadczeń przez nieuczciwych pośredników w celu innym niż powierzenie pracy cudzoziemcowi.” – twierdzi Magdalena Sweklej, zastępca dyrektora Departamentu Rynku Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.
Na kwestie utrudnień wynikających z zatrudnienia obcokrajowców na podstawie oświadczeń o zamiarze powierzenia wykonywania pracy zwraca uwagę również Agata Marszałek z Agencji Pracy EWL, według której znacznym problemem dla pracodawców i migrantów jest brak możliwości wykonywania pracy przez cudzoziemca ubiegającego się o kartę pobytu, jeśli wcześniej był zatrudniony na podstawie oświadczenia o zamiarze powierzenia wykonywania pracy, po zakończeniu ważności danego oświadczenia.
Jak walczyć z nadużyciami?
W związku z rosnącą falą nieprawidłowości, Magdalena Sweklej zapowiada pogłębienie współpracy pomiędzy powiatowymi urzędami pracy i dokładniejszą weryfikację podmiotów rejestrujących oświadczenia w celu przeciwdziałania temu zjawisku. Pracownicy urzędów nie mają obecnie obowiązku przyjmowania oświadczeń rejestrowanych dla pozoru, lub gdy podmiot rejestrujący oświadczenie nie reprezentuje podmiotu podanego w oświadczeniu.
Duży nacisk należy także położyć na skuteczne informowanie obcokrajowców o ich prawach i obowiązkach wynikających z podjęcia pracy na terenie naszego kraju. Jedną z takich inicjatyw jest podjęta w 2012 roku przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji akcja mająca na celu stworzenie prostego i przejrzystego mechanizmu umożliwiającego uzyskanie lub weryfikację informacji skierowanych do migrantów, czego efektem było otwarcie, w ramach projektu „Prawa migrantów w praktyce”, infolinii dla migrantów i portalu informacyjnego Migrant.info.pl.
– „Rekordowy wzrost zapotrzebowania na pracę cudzoziemców stanowi duże wyzwanie dla administracji publicznej. Należy pamiętać o tym, aby wprowadzać nowe rozwiązania systemowe, które obniżając liczbę nieprawidłowości pozwolą polskim pracodawcom dalej korzystać z jednej z najbardziej liberalnych procedur legalizacji zatrudnienia w Unii Europejskiej.” – podsumowuje Zbigniew Wafflard z Fundacji Wspierania Migrantów na Rynku Pracy „EWL”, organizator projektu „Bezpieczna praca w Polsce”.
Źródło: MPiPS, EWL
