Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy zwiększają znaczenie tego, jak w praktyce wygląda współpraca z osobami zatrudnionymi na kontraktach B2B i umowach cywilnoprawnych. Sam zapis w umowie może nie wystarczyć, jeżeli codzienna organizacja pracy przypomina relację charakterystyczną dla etatu. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność sprawdzenia nie tylko dokumentów, ale również rzeczywistych zasad funkcjonowania kontraktorów w firmie.
W centrum uwagi znajduje się przede wszystkim pytanie, czy osoba formalnie prowadząca działalność gospodarczą rzeczywiście zachowuje samodzielność właściwą przedsiębiorcy. Znaczenie mogą mieć m.in. sposób organizowania pracy, możliwość wykonywania usług dla innych klientów, odpowiedzialność za rezultat, ryzyko gospodarcze oraz możliwość skorzystania z zastępstwa.
Problem może pojawić się wtedy, gdy kontrakt B2B przewiduje dużą niezależność, ale w praktyce wykonawca pracuje w stałych godzinach, w określonym miejscu i pod bieżącym nadzorem przełożonego. W takim przypadku sama treść dokumentu nie musi odpowiadać rzeczywistemu charakterowi współpracy.
B2B na papierze, etat w praktyce
Jednym z najważniejszych obszarów do sprawdzenia jest zgodność umowy z tym, jak współpraca rzeczywiście wygląda każdego dnia. Firma może zawrzeć kontrakt, w którym wykonawca formalnie sam wybiera miejsce i godziny świadczenia usług, ale z czasem wprowadzić zasady znacznie ograniczające tę swobodę.
Ryzyko może rosnąć szczególnie wtedy, gdy kontraktor zostaje włączony do struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa i zaczyna funkcjonować na podobnych zasadach jak pracownicy zatrudnieni na umowie o pracę. Według Anny Wojciechowskiej, radcy prawnego i partner zarządzającej Kancelarii KTW Legal, sposób współpracy może z czasem ewoluować, nawet jeżeli pierwotnie rzeczywiście miał charakter cywilnoprawny.
Dlatego okresowy audyt kontraktów B2B nie powinien ograniczać się do sprawdzenia wzoru umowy. Istotne jest również przeanalizowanie, czy od momentu jej zawarcia nie zmieniły się zasady wykonywania zadań.
Co może wskazywać na stosunek pracy?
Przy ocenie relacji istotne mogą być przede wszystkim podporządkowanie wykonawcy, osobiste świadczenie pracy oraz sposób rozłożenia ryzyka gospodarczego. Znaczenie mają także codzienne zasady organizacyjne obowiązujące w przedsiębiorstwie.
Do elementów, które mogą przesuwać relację w kierunku stosunku pracy, należą m.in. sztywno określone godziny pracy, stałe miejsce wykonywania obowiązków, bieżące polecenia dotyczące sposobu realizacji zadań, nadzór przełożonego czy obowiązek pozostawania w gotowości.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy wykonawca może samodzielnie decydować o sposobie realizacji zlecenia, odmówić jego przyjęcia, korzystać z zastępstwa lub podwykonawców oraz świadczyć usługi również dla innych klientów. Znaczenie może mieć również odpowiedzialność za efekt wykonanej pracy zamiast samej gotowości do pozostawania do dyspozycji firmy.
Co firmy powinny sprawdzić w umowach B2B?
Przedsiębiorcy mogą zacząć od porównania zapisów kontraktów z rzeczywistą organizacją współpracy. W praktyce warto odpowiedzieć przede wszystkim na kilka pytań:
- czy kontraktor sam decyduje, kiedy i w jaki sposób wykonuje zadanie,
- czy może odmówić przyjęcia zlecenia,
- czy firma narzuca mu konkretne godziny i miejsce wykonywania usług,
- czy otrzymuje szczegółowe, bieżące polecenia dotyczące sposobu pracy,
- czy ma rzeczywistą możliwość skorzystania z zastępstwa,
- czy może współpracować z innymi klientami,
- kto ponosi ryzyko gospodarcze związane z wykonaniem zadania,
- czy wynagrodzenie jest związane przede wszystkim z czasem pracy, czy z wykonaniem konkretnego zadania lub rezultatu,
- czy kontraktor funkcjonuje w organizacji inaczej niż osoby zatrudnione na etacie.
Szczególnej uwagi mogą wymagać firmy, w których osoby zatrudnione na umowę o pracę i kontraktorzy B2B wykonują praktycznie identyczne zadania, pracują w tych samych zespołach i podlegają podobnym zasadom organizacyjnym. Sam fakt wystawiania faktury nie przesądza bowiem jeszcze o rzeczywistej samodzielności wykonawcy.
Kontrakt może zmienić charakter w trakcie współpracy
Ryzyko nie dotyczy wyłącznie nowo zawieranych umów. Model, który początkowo zakładał dużą niezależność wykonawcy, może stopniowo zmieniać się wraz z rozwojem współpracy.
Z czasem kontraktor może zacząć regularnie pojawiać się w biurze, pracować w określonych godzinach, uczestniczyć w stałych strukturach zespołu i podlegać coraz bardziej szczegółowemu zarządzaniu. Rozwiązania wprowadzane dla wygody obu stron mogą więc stopniowo zacierać różnicę między niezależnym wykonawcą a pracownikiem.
Z punktu widzenia przedsiębiorstwa oznacza to, że analiza umów B2B powinna być procesem powtarzanym, a nie jednorazową czynnością wykonywaną przy podpisaniu kontraktu. W praktyce ważne staje się sprawdzanie zarówno dokumentacji, jak i faktycznego sposobu współpracy z wykonawcami.



