W ciągu dwóch lat odsetek pracowników korzystających ze sztucznej inteligencji w 11 krajach strefy euro wzrósł z 26 do 52 proc. – wynika z badania Europejskiego Banku Centralnego. Użytkownicy AI deklarują oszczędność trzech godzin tygodniowo, ale wzrost wydajności całych przedsiębiorstw wymaga zmian w organizacji pracy. Jednocześnie badanie CEPR pokazuje, że dostosowywanie kwalifikacji do nowych technologii może przynosić premię płacową sięgającą 6,3 proc. Osoby wykształcone według starszych programów, szczególnie pracownicy po 50. roku życia, osiągały gorsze wyniki płacowe względem porównywalnych grup.
Sztuczna inteligencja coraz częściej wspomaga przygotowywanie dokumentów, analizę danych, programowanie i obsługę klientów. Jej wykorzystanie rośnie szybciej niż liczba przedsiębiorstw, które przeprojektowały swoje procesy, aby w pełni korzystać z nowych możliwości.
Raporty OECD, Eurofound, Europejskiego Banku Centralnego i Uniwersytetu Stanforda opublikowane w 2026 r. pozwalają ocenić skalę zmian. Pokazują też, dlaczego wzrost wydajności w konkretnych zadaniach nie przekłada się jeszcze w podobnym stopniu na wyniki całej gospodarki.
Znaczenie ma przygotowanie pracowników. Badanie ekonomistów opublikowane przez Centre for Economic Policy Research (CEPR) 17 listopada 2026 r. wskazuje, że aktualizacja programów kształcenia zawodowego zwiększała wynagrodzenia nowych absolwentów. Pracownicy, którzy zdobyli kwalifikacje wcześniej, nie uzyskiwali podobnych korzyści.
W ciągu dwóch lat wykorzystanie AI w pracy podwoiło się
Według analizy Europejskiego Banku Centralnego z 26 sierpnia 2026 r. sztuczną inteligencję wykorzystywało zawodowo 52 proc. pracowników objętych badaniem Consumer Expectations Survey. W 2025 r. odsetek ten wynosił 41 proc., a rok wcześniej 26 proc.
Badanie obejmowało 11 krajów strefy euro, a EBC zbiera w jego ramach odpowiedzi od około 20 tys. respondentów miesięcznie. Osoby korzystające z AI używały jej przeciętnie przez około trzy dni w tygodniu.
Najczęściej po nowe narzędzia sięgali młodsi pracownicy i osoby z wyższym wykształceniem. W tej drugiej grupie wykorzystywanie AI deklarowało 61 proc. respondentów, wobec 37 proc. wśród osób o niższym poziomie wykształcenia. Różnica między młodszymi i starszymi pracownikami sięgała około 20 pkt proc.
EBC ustalił przy tym, że po rozpoczęciu korzystania z AI intensywność użytkowania była podobna w poszczególnych grupach. Średnia liczba dni w tygodniu, w których wykorzystywano technologię, wynosiła od 2,5 do 2,9.
Istotną barierą pozostawało więc rozpoczęcie korzystania z nowych narzędzi. Różnice związane z wiekiem i wykształceniem były znacznie większe w przypadku samego rozpoczęcia pracy z AI niż późniejszej częstotliwości użytkowania.
AI pozwala oszczędzać trzy godziny tygodniowo
EBC zbadał również, ile czasu pracownicy oszczędzają dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Mediana deklarowanych oszczędności wynosiła trzy godziny tygodniowo, czyli około 7,7 proc. medianowego czasu pracy. Wyniki pochodziły z odpowiedzi użytkowników, a nie z bezpośrednich pomiarów wykonywania obowiązków.
Największe korzyści deklarowały osoby wykorzystujące AI do generowania i poprawiania kodu komputerowego. Oszczędności w tej grupie sięgały niemal ośmiu godzin tygodniowo, choć takie zastosowanie wskazywało jedynie około 8 proc. pracowników.
Większość użytkowników wykorzystywała AI do wyszukiwania informacji, przygotowywania dokumentów i redagowania tekstów. W tych zastosowaniach deklarowane oszczędności czasu były mniejsze.
Według EBC 48,8 proc. pracowników zgłaszało jednocześnie korzystanie z AI i oszczędność czasu. Po uwzględnieniu całej badanej populacji szacowany udział zaoszczędzonych godzin pracy wynosił około 3,8 proc.
Nie oznacza to wzrostu PKB ani produktywności gospodarki o taką wartość. Dodatkowa wydajność pojawia się dopiero wtedy, gdy przedsiębiorstwo wykorzystuje odzyskany czas do zwiększenia produkcji, wykonania większej liczby zleceń lub poprawy jakości usług.
Największe korzyści osiąga obsługa klienta i programowanie
Stanford AI Index 2026 przedstawia wyniki badań, w których wpływ sztucznej inteligencji na wydajność można było bezpośrednio zmierzyć.
W obsłudze klienta zastosowanie asystentów AI zwiększało liczbę rozwiązywanych spraw w ciągu godziny o 14–15 proc. W jednym z badań dotyczących programowania odnotowano wzrost wydajności o 26 proc., mierzonej liczbą ukończonych i przekazanych do przeglądu zmian w kodzie.
W analizowanym środowisku marketingowym zastosowanie multimodalnej sztucznej inteligencji zwiększyło liczbę przygotowywanych materiałów reklamowych na pracownika o 50 proc.
Największe korzyści występowały w zadaniach, których wyniki można łatwo sprawdzić. Należały do nich przygotowywanie standardowych odpowiedzi, powtarzalne operacje programistyczne i tworzenie określonych rodzajów materiałów.
Stanford przywołał również badanie, w którym doświadczeni programiści wykonujący zadania w projektach open source pracowali o 19 proc. wolniej, gdy korzystali z AI. Przyczyną mogły być dodatkowe czynności związane z oceną i poprawianiem wygenerowanych rozwiązań.
Korzyści produktywnościowe zależą od rodzaju pracy i możliwości sprawdzenia rezultatów. Wyników osiąganych w obsłudze klienta nie można automatycznie przenosić na pracę analityków, menedżerów czy doświadczonych specjalistów technicznych.
Duże przedsiębiorstwa korzystają z AI znacznie częściej
Wykorzystanie sztucznej inteligencji przez pracowników nie jest równoznaczne z jej formalnym wdrożeniem przez przedsiębiorstwo.
Według raportu OECD „Digital Economy and Society Outlook 2026”, opublikowanego 5 listopada, w 2025 r. AI wykorzystywało około 20 proc. firm zatrudniających co najmniej 10 osób w krajach OECD. Wśród dużych przedsiębiorstw, mających przynajmniej 250 pracowników, odsetek ten wynosił 52 proc.
Przewagę dużych firm można wyjaśnić większymi możliwościami finansowania inwestycji informatycznych, dostępem do specjalistów oraz szerszym wykorzystaniem danych cyfrowych. Duże przedsiębiorstwa częściej dysponują również procesami, które można automatyzować na znaczną skalę.
OECD wskazuje, że firmy najczęściej wykorzystują AI w marketingu, administracji biznesowej, finansach oraz bezpieczeństwie informatycznym. Integracja technologii z podstawową działalnością operacyjną jest mniej rozpowszechniona.
Stanford AI Index przytacza odrębne badanie ankietowe, według którego 88 proc. ankietowanych organizacji stosowało AI w co najmniej jednym obszarze działalności. Wskaźników nie można bezpośrednio porównywać: statystyki OECD dotyczą innej populacji przedsiębiorstw niż ankieta uwzględniona przez Stanforda.
W latach 2011–2024 zmieniały się przede wszystkim zadania pracowników
Rozwój generatywnej AI przyspieszył proces zmian, które rozpoczęły się wcześniej.
Raport OECD i Eurofound „Artificial Intelligence and Work Organisation” przeanalizował organizację pracy w okresie od około 2011 do 2024 r., wykorzystując dane z międzynarodowego badania umiejętności dorosłych PIAAC oraz Europejskiego Badania Warunków Pracy (EWCS).
W tym czasie malało znaczenie pracy fizycznej i manualnej. Coraz więcej zatrudnionych regularnie przetwarzało informacje, przygotowywało dokumenty i rozwiązywało problemy zawodowe.
Według PIAAC udział pracowników rozwiązujących złożone problemy co najmniej raz w tygodniu wzrósł o 18 proc. Udział osób przygotowujących listy, notatki lub wiadomości e-mail zwiększył się o 17 proc., a czytających instrukcje o 14 proc.
Jednocześnie częściej wykonywano zadania monotonne i administracyjne. Dane EWCS wykazały wzrost udziału osób wykonujących monotonne czynności przez co najmniej połowę czasu pracy o 14 proc.
Badacze stwierdzili, że większa ekspozycja zawodów na AI wiązała się z mniejszym wzrostem częstotliwości monotonnych zadań i szybszym zwiększaniem znaczenia części obowiązków informacyjnych. Nie wykazali wyraźnego związku z częstotliwością rozwiązywania złożonych problemów.
Badanie objęło jedynie początki upowszechniania generatywnej sztucznej inteligencji. W większości krajów zbieranie danych do drugiego cyklu PIAAC zakończono w pierwszej połowie 2023 r., kilka miesięcy po udostępnieniu ChatGPT.
Algorytmy monitorują już niemal co piątego pracownika
Z raportu Eurofound „Algorithmic Management in European Workplaces”, opublikowanego 29 października 2026 r., wynika, że w 2024 r. 19 proc. pracowników w Unii Europejskiej deklarowało monitorowanie wydajności przez program komputerowy.
W przypadku 18 proc. zatrudnionych system przydzielał zadania, a 10 proc. wskazywało, że program określa godziny pracy. Rozwiązania te były szczególnie rozpowszechnione w finansach, sektorze informacyjno-komunikacyjnym oraz transporcie.
Eurofound ustalił, że osoby objęte algorytmicznym zarządzaniem częściej zgłaszały wysokie wymagania zawodowe i większe obciążenie pracą. Monitorowanie wydajności wykazywało szczególnie silny związek z gorszymi wskaźnikami zdrowia i samopoczucia.
Nie wszystkie takie systemy wykorzystują AI. Algorytmiczne zarządzanie obejmuje również tradycyjne programy służące do planowania zmian, przydzielania obowiązków i kontrolowania wyników.
Wcześniejsza analiza OECD i Eurofound nie wykazała wyraźnego związku między ekspozycją na AI a ogólnym poziomem samodzielności pracowników. Sposób wykorzystania systemów przez pracodawcę ma jednak znaczenie dla intensywności obowiązków i zakresu kontroli.
Wykształcenie silniej wiązało się ze zmianami organizacji pracy niż AI
W analizie OECD i Eurofound dotyczącej lat 2011–2024 szczególną rolę odgrywał rosnący poziom wykształcenia pracowników.
Zmiany udziału osób z wyższym wykształceniem wykazywały silniejszy związek z ograniczaniem pracy manualnej, częstszym rozwiązywaniem problemów i większą samodzielnością zawodową niż ekspozycja na sztuczną inteligencję.
Według danych EWCS udział pracowników z wykształceniem wyższym w krajach UE objętych analizą zwiększył się z 29,3 proc. w 2015 r. do 39,4 proc. w 2024 r., czyli o 10,1 pkt proc.
OECD nie rozstrzygnęła, czy rosnące wykształcenie prowadziło do zmian w organizacji pracy, czy nowe wymagania skłaniały pracowników do zdobywania wyższych kwalifikacji.
Dodatkowych informacji dostarcza badanie ekonomistów Anny Salomons, Cäcilii vom Baur i Ulricha Zierahna-Weilagego, opublikowane przez CEPR w październiku 2026 r. Autorzy sprawdzili, jak aktualizacja programów kształcenia zawodowego wpływała na późniejsze wynagrodzenia pracowników.
Aktualizacja kwalifikacji zwiększała wynagrodzenia nawet o 6,3 proc.
Badacze przeanalizowali 756 programów kształcenia zawodowego dla 492 zawodów w Niemczech w latach 1971–2021.
Dzięki połączeniu dokumentacji programów z danymi administracyjnymi o zatrudnieniu i wynagrodzeniach mogli porównać sytuację osób wykształconych według nowych i wcześniejszych standardów.
Wyniki wykazały, że absolwenci zaktualizowanych programów osiągali do 4,1 proc. wyższe dzienne wynagrodzenia w pierwszych pięciu latach po zakończeniu nauki.
Największe korzyści występowały w zawodach silnie narażonych na zmiany technologiczne. W ostatniej analizowanej grupie absolwentów premia płacowa sięgała 6,3 proc.
Badacze wykorzystali porównanie zmian wynagrodzeń kolejnych grup absolwentów przed aktualizacją programu i po niej, z uwzględnieniem zawodów, w których programów nie zmieniano.
Wyniki nie oznaczają gwarantowanej podwyżki po ukończeniu szkolenia. Pokazują oszacowaną przewagę płacową absolwentów programów lepiej dostosowanych do wymagań technologicznych. Osoby kończące zaktualizowane programy rzadziej opuszczały również wyuczony zawód.
Pracownicy po 50. roku życia tracili względnie na płacach
Aktualizacja programów kształcenia poprawiała sytuację nowych absolwentów, ale wiązała się z mniej korzystnymi wynikami osób zatrudnionych wcześniej.
Pięć lat po zmianie programu względne wynagrodzenia pracowników w wieku 50–59 lat były niższe o 3,4 proc. w porównaniu z odpowiednią grupą pracowników w zawodach bez aktualizacji programów. W grupie 40–49 lat różnica wynosiła 1,9 proc.
Nie oznacza to nominalnego spadku wynagrodzeń wszystkich starszych pracowników. Badanie wykazało, że ich płace rozwijały się mniej korzystnie względem grup porównawczych.
Wśród osób w wieku 30–39 lat wpływ na wynagrodzenia był niewielki. Badacze stwierdzili natomiast wyraźniejszy wzrost prawdopodobieństwa opuszczenia dotychczasowego zawodu.
Nowi absolwenci zdobywali kwalifikacje dostosowane do technologii stosowanych przez przedsiębiorstwa. Pracownicy wyszkoleni wcześniej dysponowali doświadczeniem, ale część ich wiedzy traciła wartość w nowych warunkach.
Wyniki dotyczą historycznych zmian technologicznych, głównie cyfryzacji niemieckiej gospodarki. Nie stanowią pomiaru skutków obecnej generatywnej AI.
Programy kształcenia zmieniano przeciętnie co 15 lat
Badanie CEPR pokazało, że system kształcenia zawodowego reagował na rozwój technologii z opóźnieniem. Wśród programów, które kiedykolwiek aktualizowano, przeciętny odstęp między zmianami wynosił 15,3 roku.
W zawodach silniej narażonych na rozwój technologii cyfrowych programy aktualizowano wcześniej. Wzrost ekspozycji technologicznej skracał czas do aktualizacji średnio o 1,6 roku.
Piętnaście lat po wprowadzeniu programu niezmienionych pozostawało 75 proc. programów w zawodach o niższej ekspozycji na technologie cyfrowe. W grupie zawodów silniej narażonych na te zmiany odsetek wynosił 51 proc.
Aktualizacje obejmowały przede wszystkim dodawanie nowych kompetencji. Rosło znaczenie umiejętności cyfrowych, komunikacji, pracy zespołowej i negocjacji. Mniejszą rolę odgrywały wybrane czynności manualne i rutynowe.
Zmiany treści kształcenia w obrębie zawodów odpowiadały za około dwie trzecie przesunięcia w kierunku umiejętności nierutynowych w niemieckim szkolnictwie zawodowym w latach 1976–2021. Pozostałą część wyjaśniały zmiany w wyborach zawodowych osób rozpoczynających naukę.
Pracodawcy nie zwiększali szkoleń dla wcześniej zatrudnionych
Autorzy CEPR sprawdzili, czy po aktualizacji programu kształcenia pracodawcy częściej kierowali na szkolenia osoby zatrudnione wcześniej.
Nie znaleźli dowodów na dodatkowy wzrost szkoleń finansowanych przez przedsiębiorstwa w związku z aktualizacją programów. Nowi absolwenci wchodzili więc na rynek z umiejętnościami lepiej odpowiadającymi nowym wymaganiom, a osoby wcześniej zatrudnione nie otrzymywały automatycznie możliwości uzupełnienia wiedzy.
Ma to znaczenie dla oceny obecnego rozwoju AI. Według EBC osoby z wyższym wykształceniem i młodsi pracownicy częściej korzystają z nowej technologii, a część osób wskazuje brak odpowiedniego przygotowania jako barierę rozpoczęcia jej użytkowania.
Korzystanie z AI wymaga umiejętności oceny generowanych odpowiedzi, rozpoznawania błędów i rozumienia procesów, w których technologia jest stosowana.
OECD wskazuje, że niedobory kompetencji należą do barier wdrażania technologii w przedsiębiorstwach, szczególnie w mniejszych firmach mających ograniczone możliwości organizowania szkoleń i zatrudniania specjalistów.
Zmiany zatrudnienia są najbardziej widoczne wśród młodych programistów
Stanford AI Index 2026 wskazuje, że wpływ sztucznej inteligencji na rynek pracy jest już widoczny w części zawodów.
Według przytoczonych danych zatrudnienie programistów w wieku 22–25 lat spadło o blisko 20 proc. w porównaniu z 2024 r. Nie dowodzi to, że cały spadek został spowodowany rozwojem AI.
W badaniach przedsiębiorstw przytoczonych przez Stanforda 32 proc. organizacji przewidywało ograniczenie zatrudnienia w związku z AI w ciągu kolejnego roku. Kolejne 43 proc. spodziewało się niewielkich zmian lub ich braku, a 13 proc. wzrostu liczby pracowników.
Są to deklarowane plany i oczekiwania, a nie zrealizowane redukcje zatrudnienia.
Jeśli bardziej doświadczony pracownik potrafi wykonać proste zadania szybciej z pomocą AI, przedsiębiorstwo może ograniczyć liczbę nowych rekrutacji. Dane nie pozwalają jednak dokładnie oddzielić wpływu technologii od koniunktury gospodarczej i decyzji inwestycyjnych firm.
Organizacja pracy decyduje o wykorzystaniu AI
OECD zwraca uwagę, że potencjał zastosowania AI obejmuje wiele zawodów, ale w większości z nich technologia wpływa nadal na ograniczoną część wykonywanych obowiązków.
Firmy mogą przyspieszać przygotowywanie dokumentów, analizowanie danych lub obsługę klientów bez zmiany całego procesu biznesowego. W takim przypadku oszczędności czasu nie muszą prowadzić do proporcjonalnego wzrostu wydajności organizacji.
Podobną zależność przedstawia Microsoft Work Trend Index 2026, oparty na badaniu 20 tys. użytkowników AI w 10 krajach. Według analizy kultura pracy, wsparcie przełożonych i praktyki zarządzania były silniej związane z deklarowanymi korzyściami z AI niż postawy i zachowania samych pracowników.
Badanie nie mierzyło bezpośrednio wzrostu produktywności przedsiębiorstw. Wskazuje jednak, że organizacja obowiązków ma znaczenie przy wykorzystaniu technologii.
Przedsiębiorstwa potrzebują zasad weryfikowania wyników AI, dostępu do odpowiednich danych i procedur określających odpowiedzialność za decyzje. Bez tych zmian pracownicy mogą korzystać z nowych narzędzi, ale część potencjalnych korzyści nie przełoży się na działalność firmy.
Tempo zmian technologicznych a system kształcenia
Dane EBC pokazują, że od 2024 do 2026 r. udział pracowników korzystających z AI w badanych krajach strefy euro podwoił się. Analiza niemieckich programów kształcenia wykazała natomiast, że w przeszłości odstęp między ich aktualizacjami wynosił przeciętnie ponad 15 lat.
Wskaźniki dotyczą różnych okresów i systemów, dlatego nie można ich bezpośrednio porównywać. Wskazują jednak na znaczenie dostosowania formalnego kształcenia do nowych wymagań zawodowych.
Badanie CEPR ustaliło, że nowe programy dawały absolwentom premię płacową sięgającą 6,3 proc. w ostatniej analizowanej grupie i w najbardziej narażonych technologicznie zawodach.
Jednocześnie autorzy nie znaleźli dowodów, aby przedsiębiorstwa zwiększały szkolenia dotychczasowych pracowników w reakcji na aktualizację programów. Pięć lat po zmianie względne wynagrodzenia osób w wieku 50–59 lat były niższe o 3,4 proc. względem grup porównawczych.
Źródła:
- OECD/Eurofound, „Artificial Intelligence and Work Organisation”, OECD Artificial Intelligence Papers, nr 68, 2026.
- Europejski Bank Centralny, „AI Adoption and the Productivity Promise: What Workers Report”, 26 sierpnia 2026 r.
- OECD, „Digital Economy and Society Outlook 2026”, 5 listopada 2026 r.
- Eurofound, „Algorithmic Management in European Workplaces”, 29 października 2026 r.
- Stanford HAI, „AI Index Report 2026”, rozdział „Economy”.
- A. Salomons, C. vom Baur, U. Zierahn-Weilage, „The Supply of Expertise: New Technologies, New Skills, and Worker Impacts”, CEPR DP22096, 27 października 2026 r.
- A. Salomons, C. vom Baur, U. Zierahn-Weilage, „Updating What Workers Learn”, CEPR/VoxEU, 17 listopada 2026 r.
- Microsoft, „2026 Work Trend Index Annual Report”, maj 2026 r.



