Starzenie się społeczeństwa zmniejszy wpływy podatkowe Polski. Spadek może sięgnąć 2 pkt proc. PKB

Starzenie się społeczeństwa może kosztować polski budżet więcej niż budżety wielu innych rozwiniętych państw. Według symulacji OECD do 2060 roku udział dochodów podatkowych w PKB może zmniejszyć się w Polsce o około 2 pkt proc. To dwukrotnie większy spadek niż średnia dla 30 analizowanych krajów. Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania wypadają znacznie lepiej.

Największy spadek OECD przewiduje w Korei Południowej – ponad 4 pkt proc. Polska znajduje się wśród krajów, które mogą odczuć zmiany demograficzne szczególnie mocno. Powód jest prosty: maleje udział osób w wieku produkcyjnym, które dziś płacą większość podatków i składek.

W Europie Środkowej gorzej od Polski wypadają między innymi Słowacja i Czechy. Tymczasem w Niemczech spadek wynosi około 0,7 pkt proc., w Hiszpanii około 1 pkt proc., a we Włoszech zaledwie około 0,4 pkt proc. We Francji symulacja wskazuje nawet niewielki wzrost. Wartości krajowe są przybliżonym odczytem z wykresu OECD.

Polska na tle 30 państw OECD

Poniższy wykres pokazuje przybliżone wyniki dla wszystkich krajów ujętych w analizie. Polska została wyróżniona. Ujemne wartości oznaczają spadek relacji wpływów podatkowych do PKB, dodatnie – wzrost.

Źródło: OECD, The Impact of Population Ageing on Tax Revenues in OECD Countries, 2026, wykres 9, s. 30. Wartości przybliżone, odczytane z wykresu, zaokrąglone do 0,1 pkt proc. Opracowanie redakcyjne na podstawie OECD (CC BY 4.0).

Dlaczego Polska wypada gorzej od Niemiec i Francji

Nie tylko tempo starzenia się ludności decyduje o wyniku. Kraje, które uzyskują stosunkowo duże wpływy podatkowe również od emerytów, są mniej narażone na skutki kurczenia się liczby pracujących.

W Niemczech i Hiszpanii wpływy podatkowe potrafią rosnąć szybciej niż gospodarka. We Francji ważną rolę odgrywają podatki od emerytur i dochodów z kapitału. Z kolei we Włoszech, Niemczech i Francji coraz większe znaczenie może mieć majątek przekazywany przez starsze pokolenia. Nie oznacza to jednak automatycznie wyższych wpływów – wiele zależy od ulg i zwolnień.

Portugalia i Luksemburg należą do gospodarek, w których symulacja wskazuje wzrost relacji dochodów podatkowych do PKB. OECD wiąże to między innymi ze stosunkowo wysokimi podatkami płaconymi przez osoby starsze.

Połowę wpływów generują osoby w wieku 35–60 lat

Najwięcej podatków płacą osoby w średnim wieku. Według OECD na mieszkańców w wieku 35–60 lat przypada około połowy dochodów podatkowych w analizowanych krajach, a na całą ludność w wieku produkcyjnym – około trzech czwartych. Wpływy na osobę są najwyższe w grupie 50–54 lata, później stopniowo maleją.

Udział osób w wieku 20–64 lata w populacji badanych państw ma zmniejszyć się średnio z 57 proc. w 2022 r. do 53 proc. w 2060 r. Szczególnie szybkie zmiany OECD przewiduje w Korei Południowej, na Słowacji i Litwie.

Dla Polski oznacza to mniej podatników w grupach, które dziś w największym stopniu zasilają finanse publiczne. Przybywać będzie emerytów, ale ich świadczenia są zazwyczaj niższe od wcześniejszych pensji i często korzystają z ulg podatkowych.

PIT i składki społeczne najbardziej wrażliwe

Im mniej osób pracuje, tym trudniej utrzymać wpływy z PIT i składek na ubezpieczenia społeczne. Szczególnie odczują to kraje, w których bieżące świadczenia są finansowane głównie z wynagrodzeń pracujących.

OECD wskazuje Hiszpanię jako przykład kraju, który wprowadził reformy zwiększające dochody ze składek. Według przywołanych szacunków mają one przynieść dodatkowo około 0,6 proc. PKB w 2030 r. i 0,9 proc. PKB w 2050 r.

VAT może okazać się stabilniejszym źródłem dochodów niż podatki od pracy. W badanych krajach wydatki konsumpcyjne na osobę są przeciętnie najwyższe między 60. a 70. rokiem życia. Nie wszystkie zakupy są jednak opodatkowane tak samo, dlatego znaczenie mają również stawki obniżone i zwolnienia.

Rosną również wydatki na emerytury i zdrowie

Starzenie się społeczeństwa oznacza również wyższe wydatki państwa. W przywołanych przez OECD wcześniejszych analizach wydatki emerytalne w medianowym kraju organizacji rosną do 2060 r. o około 1,5 pkt proc. PKB, a wydatki na zdrowie i opiekę długoterminową o kolejne 2,1 pkt proc.

Jednym z możliwych sposobów ograniczenia skutków starzenia się ludności jest dłuższa aktywność zawodowa, wsparta przekwalifikowaniem i lepszymi warunkami zatrudnienia starszych pracowników. Znaczenie mają też produktywność, automatyzacja i sposób finansowania świadczeń.

Dla Polski wniosek jest jasny: sam wzrost gospodarczy nie wystarczy. O dochodach państwa coraz bardziej będą decydować liczba pracujących oraz to, jak opodatkowane są różne źródła dochodów.

Źródło: Michaël Sicsic, Diana Hourani, The Impact of Population Ageing on Tax Revenues in OECD Countries, OECD Taxation Working Papers nr 75 (2026).