Wydatki na świadczenia z zakresu ochrony socjalnej w Unii Europejskiej wzrosły w 2025 roku o 4,9 proc., osiągając 5,18 bln euro – wynika ze wstępnych danych Eurostatu opublikowanych 6 listopada 2026 roku. Największą część środków pochłonęły emerytury i świadczenia zdrowotne. Polska wyróżnia się strukturą wydatków: na rodziny i dzieci przeznacza 15 proc. wszystkich świadczeń socjalnych, najwięcej spośród państw UE. Jednocześnie udział świadczeń dla bezrobotnych należy w Polsce do najniższych we Wspólnocie.
Wydatki na świadczenia socjalne w państwach Unii Europejskiej rosną kolejny rok, choć tempo wzrostu wyhamowało. Według Eurostatu w 2025 roku zwiększyły się nominalnie o 4,9 proc., podczas gdy rok wcześniej dynamika wynosiła 6,9 proc. Wzrost odnotowano we wszystkich 27 państwach członkowskich, jednak jego skala była wyraźnie zróżnicowana.
Łączna wartość świadczeń wyniosła 5183 mld euro. Odpowiadało to 27,5 proc. produktu krajowego brutto Unii Europejskiej, wobec 27,3 proc. w 2024 roku. Oznacza to wzrost udziału wydatków socjalnych w gospodarce o 0,2 pkt proc. Nominalne PKB Unii zwiększyło się w tym okresie o 4,2 proc., a więc wolniej niż wydatki na świadczenia.
Emerytury i ochrona zdrowia pochłaniają ponad trzy czwarte wydatków
Największą pozycją w europejskim systemie ochrony socjalnej pozostają świadczenia związane ze starością, przede wszystkim emerytury. W 2025 roku państwa UE przeznaczyły na nie 2152 mld euro, co odpowiadało 41,5 proc. wszystkich wydatków na świadczenia.
Drugą najważniejszą kategorią była ochrona zdrowia i świadczenia związane z chorobą. Wydatki wyniosły 1556 mld euro, czyli 30 proc. całkowitej kwoty. Łącznie obie kategorie odpowiadały za 71,5 proc. środków przeznaczanych na świadczenia socjalne w UE.
Po uwzględnieniu świadczeń dla osób pozostałych przy życiu, w tym rent rodzinnych, łączny udział świadczeń związanych ze starością i śmiercią członka rodziny sięgał 46,9 proc. W ośmiu państwach UE przekraczał połowę wszystkich wydatków socjalnych. Najwyższy był w Grecji, gdzie wynosił 63,1 proc., a następnie we Włoszech – 59 proc. oraz Rumunii – 55,2 proc.
Struktura świadczeń socjalnych w UE w 2025 roku
| Kategoria świadczeń | Udział w wydatkach UE |
|---|---|
| Starość i świadczenia dla osób pozostałych przy życiu | 46,9% |
| Choroba i ochrona zdrowia | 30,0% |
| Rodzina i dzieci | 8,7% |
| Niepełnosprawność | 7,0% |
| Bezrobocie | 3,9% |
| Mieszkalnictwo i wykluczenie społeczne | 3,5% |
Polska przeznacza największą część świadczeń socjalnych na rodziny i dzieci
Polska wyróżnia się na tle pozostałych państw Unii Europejskiej udziałem świadczeń przeznaczanych na wsparcie rodzin i dzieci. Według danych Eurostatu w 2025 roku stanowiły one 15 proc. wszystkich krajowych wydatków na świadczenia socjalne. Był to najwyższy wynik w UE, przed Luksemburgiem, gdzie udział tej kategorii wynosił 13,9 proc.
Średnia unijna była znacznie niższa i wynosiła 8,7 proc. Oznacza to, że udział świadczeń rodzinnych i na dzieci w polskiej strukturze wydatków był o 6,3 pkt proc. wyższy od średniej dla całej Wspólnoty.
Do tej kategorii należą między innymi świadczenia pieniężne przeznaczone na utrzymanie dzieci, wsparcie związane z rodzicielstwem oraz usługi świadczone rodzinom. W Polsce ważnym elementem systemu jest świadczenie wychowawcze 800 plus, choć kategoria stosowana przez Eurostat obejmuje znacznie szerszy zakres instrumentów polityki rodzinnej.
Wysoki udział świadczeń rodzinnych nie oznacza automatycznie, że Polska wydaje na ten cel najwięcej w przeliczeniu na mieszkańca lub w relacji do PKB. Wskaźnik przedstawia proporcję poszczególnych kategorii w krajowych wydatkach socjalnych. Na jego wysokość wpływa zarówno wartość świadczeń rodzinnych, jak i wielkość pozostałych wydatków, w szczególności emerytur i ochrony zdrowia.
W Polsce niewielka część wydatków trafia na świadczenia dla bezrobotnych
Odwrotną sytuację widać w przypadku świadczeń związanych z bezrobociem. W Polsce odpowiadały one za zaledwie 0,8 proc. wszystkich wydatków na świadczenia socjalne. Taki sam udział odnotowano na Malcie, a niższy jedynie w Rumunii, gdzie wynosił 0,3 proc.
Dla porównania średnia unijna sięgała 3,9 proc. Szczególnie wysoki udział świadczeń związanych z bezrobociem występował w Hiszpanii – 5,9 proc., na Litwie – 5,8 proc. oraz we Francji – 5,4 proc.
Różnice między państwami wynikają nie tylko z sytuacji na rynku pracy, ale również z konstrukcji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego. Znaczenie mają wysokość i okres wypłaty zasiłków, zasady dostępu do świadczeń oraz zakres programów wspierających osoby pozostające bez zatrudnienia.
Sam udział świadczeń dla bezrobotnych w wydatkach socjalnych nie pozwala ocenić skuteczności polityki rynku pracy ani poziomu ochrony finansowej osób tracących zatrudnienie. Do takiej analizy konieczne jest uwzględnienie między innymi stopy bezrobocia, liczby osób uprawnionych do zasiłku oraz relacji wysokości świadczeń do wcześniejszych wynagrodzeń.
Austria, Finlandia i Francja wydają na świadczenia ponad 32 proc. PKB
Wydatki na świadczenia socjalne w relacji do wielkości gospodarki różnią się znacząco pomiędzy państwami członkowskimi. Najwyższy poziom odnotowano w Austrii, gdzie wynosił 32,4 proc. PKB. Niewiele niższe wartości występowały w Finlandii – 32,2 proc. oraz Francji – 32,1 proc.
Na drugim końcu zestawienia znalazła się Irlandia z wynikiem 11,7 proc. PKB, Malta – 13,8 proc. oraz Węgry – 16,7 proc. Różnica między Austrią a Irlandią przekraczała 20 pkt proc.
Świadczenia socjalne w relacji do PKB w 2025 roku
| Państwo / obszar | Udział świadczeń w PKB |
|---|---|
| Austria | 32,4% |
| Finlandia | 32,2% |
| Francja | 32,1% |
| Unia Europejska | 27,5% |
| Węgry | 16,7% |
| Malta | 13,8% |
| Irlandia | 11,7% |
Wysoki udział świadczeń socjalnych w PKB może być związany z rozbudowanym systemem zabezpieczenia społecznego, strukturą demograficzną i poziomem wydatków na opiekę zdrowotną. Znaczenie ma jednak również sam mianownik wskaźnika, czyli wielkość produktu krajowego brutto.
W przypadku Irlandii porównania wymagają szczególnej ostrożności. Wartość irlandzkiego PKB jest w znacznym stopniu kształtowana przez działalność przedsiębiorstw międzynarodowych, co utrudnia zestawianie tego wskaźnika z wynikami innych państw.
Chorwacja i Bułgaria z dwucyfrowym wzrostem wydatków
W 2025 roku nominalne wydatki na świadczenia socjalne zwiększyły się we wszystkich państwach UE. Najwyższą dynamikę odnotowano w Chorwacji, gdzie wzrosły o 15,4 proc. Na kolejnych miejscach znalazły się Bułgaria ze wzrostem o 12,1 proc. oraz Litwa – 11,6 proc.
Najmniejszy wzrost odnotowano w Czechach – o 0,2 proc. Kolejne były Grecja z wynikiem 0,6 proc., Rumunia – 0,7 proc. oraz Finlandia – 1,3 proc. Zestawienie szczegółowe uwzględnia Czechy, których nie wymieniono wśród najniższych dynamik w krótkim komunikacie prasowym Eurostatu.
Wartości odnoszą się do wydatków nominalnych. Oznacza to, że obejmują również skutki zmian cen i podwyższania nominalnej wartości świadczeń. Nie można ich utożsamiać z realnym wzrostem wsparcia otrzymywanego przez gospodarstwa domowe.
Eurostat oblicza zmiany dla poszczególnych państw w walutach krajowych, aby wyeliminować wpływ wahań kursowych. Dla całej Unii Europejskiej wynik wyrażany jest w euro.
Wydatki socjalne rosną szybciej niż europejska gospodarka
W 2025 roku nominalna wartość PKB Unii Europejskiej wzrosła o 4,2 proc., podczas gdy wydatki na świadczenia socjalne zwiększyły się o 4,9 proc. W rezultacie ich udział w unijnej gospodarce wzrósł z 27,3 proc. do 27,5 proc. PKB.
W 19 państwach członkowskich udział świadczeń socjalnych w PKB zwiększył się, natomiast w ośmiu zmniejszył. Największy wzrost odnotowano w Chorwacji – o 1,4 pkt proc. oraz Austrii – o 0,8 pkt proc. Największe spadki wystąpiły w Czechach i Rumunii, po 1,2 pkt proc.
Dla finansów publicznych rosnące wydatki na świadczenia socjalne oznaczają konieczność zapewnienia odpowiednich źródeł finansowania. Nie wszystkie świadczenia obciążają jednak bezpośrednio budżety centralne. Systemy zabezpieczenia społecznego są finansowane między innymi ze składek i podatków, zależnie od rozwiązań obowiązujących w danym kraju.
Istotne znaczenie ma również struktura demograficzna. Wydatki emerytalne i zdrowotne odpowiadają za największą część świadczeń socjalnych w UE, dlatego zmiany liczby osób starszych oraz zapotrzebowania na opiekę zdrowotną mają znaczenie dla długoterminowego finansowania tych systemów.
Dane za 2025 rok są wstępne
Opublikowane 6 listopada dane pochodzą z systemu ESSPROS, czyli europejskiego systemu zintegrowanych statystyk ochrony socjalnej. Obejmują świadczenia związane między innymi ze starością, chorobą, niepełnosprawnością, bezrobociem, wsparciem rodzin i mieszkalnictwem oraz przeciwdziałaniem wykluczeniu społecznemu.
Eurostat zaznacza, że wartości za 2025 rok są wczesnymi szacunkami przekazanymi dobrowolnie przez państwa uczestniczące w badaniu. Mogą zostać zrewidowane w kolejnych publikacjach. Dane dotyczą wydatków na świadczenia, a nie wszystkich kosztów administracyjnych systemów zabezpieczenia społecznego.
Źródło: Eurostat, 6 listopada 2026 r.; Social protection statistics – early estimates. Uwaga: w krótkim komunikacie Eurostatu zapisano spadek relacji świadczeń do PKB o 0,2 pkt proc., natomiast szczegółowe opracowanie podaje wzrost z 27,3 do 27,5 proc. W artykule przyjęto dane z opracowania szczegółowego.
