Zadłużenie zagraniczne krajów o niskich i średnich dochodach wzrosło w 2025 r. do rekordowych 9,4 bln dolarów, a spłaty kapitału i odsetek sięgnęły 1,4 bln dolarów. Powrót inwestorów poprawił dostęp do finansowania, jednak kraje korzystające z preferencyjnej pomocy IDA zaciągały nowe zobowiązania u prywatnych wierzycieli ze średnim oprocentowaniem 8,2 proc. — najwyższym od 1989 r. Takie dane przedstawia Bank Światowy w raporcie „International Debt Report 2026”.
W ciągu roku wartość zagranicznych zobowiązań zwiększyła się o 5,5 proc., a względem 2015 r. — o blisko 60 proc. Zestawienie obejmuje zadłużenie sektora publicznego i prywatnego wobec wierzycieli spoza danego kraju. Jednocześnie po trzech latach odpływu środków nowe finansowanie długoterminowe ponownie przewyższyło spłaty kapitału i odsetek.
Poprawa była nierównomierna. W krajach uprawnionych do finansowania przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju, czyli IDA, zadłużenie zagraniczne wzrosło o 8,1 proc., do około 1,3 bln dolarów. Bank Światowy wskazuje, że wysokie koszty finansowania ograniczają środki na inwestycje publiczne i utrudniają reagowanie na kolejne wstrząsy gospodarcze.
Rekordowa obsługa długu obejmuje wcześniejsze spłaty
Na spłatę kapitału badane kraje przeznaczyły 973,3 mld dolarów, a na odsetki 425,5 mld dolarów. Łączna obsługa długu zwiększyła się o 1,9 proc. W tej kwocie znalazły się jednak wcześniejsze wykupy i przedterminowe spłaty o wartości 34,5 mld dolarów, finansowane emisją nowych obligacji.
Po wyłączeniu tych operacji Bank Światowy odnotowuje spadek obsługi długu o 0,7 proc. Same Chiny odpowiadały za 30 proc. wszystkich płatności, czyli 419,8 mld dolarów. W pozostałych krajach spłaty kapitału i odsetek zmniejszyły się o 2,5 proc., do 979 mld dolarów.
8,2 proc. u prywatnych wierzycieli, 2,7 proc. w finansowaniu oficjalnym
Koszt nowego finansowania najmocniej obciążał kraje korzystające z IDA. Średnie oprocentowanie nowych zobowiązań publicznych i gwarantowanych publicznie wobec prywatnych wierzycieli wzrosło w tej grupie z 7,6 proc. w 2024 r. do 8,2 proc. w 2025 r. W przypadku wierzycieli oficjalnych, do których należą inne państwa i międzynarodowe instytucje finansowe, utrzymało się na poziomie 2,7 proc.
Różnica wyniosła więc 5,5 pkt proc., wobec 3,4 pkt proc. w 2016 r. Jeszcze droższe były nowe zobowiązania obligacyjne krajów IDA, których średnie oprocentowanie sięgnęło 9,4 proc. Autorzy raportu wskazują, że dla części emitentów główną barierą stała się cena dostępnego na rynku finansowania.
Zagraniczny kapitał wrócił, także do sektora prywatnego
Transfery netto z długoterminowego długu zagranicznego poprawiły się ze 118,4 mld dolarów odpływu w 2024 r. do 45,4 mld dolarów napływu w 2025 r. Wskaźnik uwzględnia nowe wypłaty finansowania pomniejszone zarówno o spłaty kapitału, jak i odsetki. Dla długu publicznego i gwarantowanego publicznie saldo było dodatnie i wyniosło 49,9 mld dolarów.
W sektorze prywatnym bez gwarancji publicznych saldo pozostało ujemne, ale odpływ zmniejszył się ze 125 mld do 4,5 mld dolarów. Po wyłączeniu Chin również ta część gospodarek odnotowała napływ netto, sięgający 83,1 mld dolarów. Nowe emisje obligacji publicznych i gwarantowanych publicznie we wszystkich badanych krajach wzrosły o 34,6 proc., do 250,6 mld dolarów; część pozyskanych środków posłużyła do refinansowania wcześniejszych zobowiązań.
Europa i Azja Centralna z najszybszym wzrostem zadłużenia
Największy procentowy przyrost długu zagranicznego nastąpił w badanych gospodarkach Europy i Azji Centralnej: o 15,3 proc., do około 1,34 bln dolarów. W Afryce Subsaharyjskiej zadłużenie wzrosło o 10,8 proc., do 1,02 bln dolarów, a w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach o 9,3 proc., do 2,22 bln dolarów. Regionalne zestawienie obejmuje kraje o niskich i średnich dochodach, więc nie uwzględnia Polski.
W Azji Wschodniej i regionie Pacyfiku łączna wartość zobowiązań spadła o 1,8 proc. Duże znaczenie miały Chiny, których dług zagraniczny zmniejszył się o 4,3 proc., do około 2,28 bln dolarów. Wzrost zadłużenia mierzonego w dolarach w innych gospodarkach odzwierciedlał również zmiany kursów walut: odpowiadały one za 28,2 proc. przyrostu długu publicznego i gwarantowanego publicznie w całej badanej grupie.
Przekazy od emigrantów rosną szybciej niż inwestycje
Raport pokazuje również zmianę struktury finansowania gospodarek. W krajach o niskich i średnich dochodach poza Chinami kapitałowy komponent bezpośrednich inwestycji zagranicznych wzrósł z 316,6 mld dolarów w 2011 r. do 333,5 mld dolarów w 2025 r. W tym samym czasie przekazy osobiste, obejmujące transfery osobiste i wynagrodzenia pracowników, zwiększyły się z 313,3 mld do 687,1 mld dolarów.
Bank Światowy podkreśla, że te strumienie finansowania pełnią inne funkcje. Inwestycje bezpośrednie wspierają rozwój zdolności produkcyjnych, zatrudnienia i transfer technologii, podczas gdy przekazy przede wszystkim zwiększają dochody gospodarstw domowych i pomagają stabilizować konsumpcję. Wzrost pieniędzy przesyłanych przez pracowników za granicą nie zastępuje więc długoterminowych inwestycji przedsiębiorstw.
Dane z 2026 r. pokazują wyższy koszt obligacji w Afryce
Wstępne dane przytoczone w raporcie wskazują na dalszą aktywność emitentów w 2026 r. W Afryce Subsaharyjskiej średni ważony kupon nowych obligacji publicznych i gwarantowanych publicznie wzrósł z 8 proc. w całym 2025 r. do 8,8 proc. w okresie od początku 2026 r. do połowy sierpnia. Równocześnie średni termin zapadalności skrócił się z 10,4 do 8,9 roku.
Takie połączenie oznacza wyższe płatności odsetkowe i szybszy powrót zobowiązań do refinansowania. Porównanie dotyczy emisji z dwóch okresów o różnej długości i zmieniającym się składzie emitentów. Bank Światowy wskazuje jednak na jednoczesne pogorszenie obu parametrów jako istotny sygnał presji finansowej w regionie.
Wysoki dług zwiększa podatność na skoki cen żywności
Autorzy raportu analizują także związek zadłużenia z dostępnością zdrowej diety. W badanych krajach o niskich dochodach nie mogło sobie na nią pozwolić 76,9 proc. ludności w 2025 r., wobec 77,4 proc. w 2017 r. W gospodarkach o niższych średnich dochodach odsetek spadł z 58,5 do 45,2 proc., a w grupie o wyższych średnich dochodach z 34,2 do 23,2 proc.
Podczas pandemii i późniejszego skoku cen żywności gospodarki o większym długu w relacji do eksportu częściej notowały pogorszenie dostępności zdrowej diety lub mniejszą poprawę. Badanie pokazuje zależność statystyczną, bez przesądzania, że jej przyczyną było samo zadłużenie. Bank Światowy wskazuje na nakładanie się wysokich zobowiązań, zależności od importu i ograniczonych możliwości finansowania pomocy dla ludności.
Bank Światowy wskazuje również na luki w danych
Ocena ryzyka zależy także od kompletności informacji o zobowiązaniach. W 2025 r. w pełni dostępne dane o długu publicznym publikowały 54 kraje uprawnione do finansowania IDA, wobec 36 w 2020 r. Nadal występowały jednak luki dotyczące zadłużenia samorządów, przedsiębiorstw państwowych i zobowiązań warunkowych.
Bank Światowy rozbudowuje system raportowania, aby lepiej obejmował nowe instrumenty finansowe i dług krajowy. Ten ostatni stanowi w wielu gospodarkach o niskich i średnich dochodach od 40 do 60 proc. całego długu publicznego. Jego rosnący udział zwiększa powiązania między finansami państwa a bankami krajowymi, które kupują rządowe papiery wartościowe.
Źródło: Bank Światowy, International Debt Report 2026. Wykresy: opracowanie własne na podstawie raportu.
