Gospodarka morska urosła do 3,5 bln dolarów. Azja zmienia układ sił

Światowa gospodarka morska osiągnęła w 2025 r. około 3,5 bln dolarów wartości dodanej w ujęciu realnym — wynika z projekcji OECD. W ciągu trzech dekad urosła o 132 proc., a udział azjatyckich krajów spoza organizacji zwiększył się z 16 do 36 proc. Najszybciej rozwijały się transport morski, porty, stocznie i producenci wyposażenia.

OECD w raporcie „The Ocean Economy at a Glance” analizuje 49 rodzajów działalności związanej z morzami i oceanami. Obejmują one m.in. żeglugę, porty, turystykę nadmorską, rybołówstwo, wydobycie ropy i gazu oraz morską energetykę odnawialną. Łącznie odpowiadały w 2025 r. za około 3 proc. światowej wartości dodanej i zatrudnienie odpowiadające 103 mln pełnych etatów.

Wartość dodana mierzy wkład tych branż w gospodarkę po odjęciu zużytych w produkcji towarów i usług. Kwota 3,5 bln dolarów została podana w ujęciu realnym, z rokiem odniesienia 2022. Z kolei udziały krajów i branż OECD oblicza w cenach bieżących, dlatego tych dwóch miar nie należy bezpośrednio przeliczać na siebie.

Azja spoza OECD wyprzedziła Europę

W 1995 r. kraje OECD wytwarzały 73,2 proc. światowej wartości dodanej gospodarki morskiej. W projekcji na 2025 r. ich udział wyniósł 50,5 proc. W tym samym czasie udział azjatyckich gospodarek spoza OECD zwiększył się z 16 do 36 proc., a od 2010 r. grupa ta jest największym regionalnym ośrodkiem gospodarki morskiej.

Przesunięcie dotknęło przede wszystkim azjatyckich członków OECD, których udział zmalał z 27,3 do 8,6 proc. Udział europejskich państw organizacji obniżył się z 27,4 do 21,4 proc. Spadek znaczenia OECD był widoczny we wszystkich pięciu głównych częściach gospodarki morskiej, najmocniej w rybołówstwie, akwakulturze i przetwórstwie.

Na poziomie poszczególnych państw największymi gospodarkami morskimi były Chiny i Stany Zjednoczone. Ich wartość dodana w 2025 r. wyniosła odpowiednio 500 mld i 443 mld dolarów w cenach bieżących. Oba kraje odpowiadały łącznie za 28,4 proc. światowego wyniku.

Porty i żegluga napędzają wzrost

W latach 1995–2025 gospodarka morska zwiększyła realną wartość dodaną o 132 proc., wobec 125 proc. w całej gospodarce światowej. Najszybciej rozwijała się grupa obejmująca transport morski, porty, stocznie i produkcję wyposażenia. Jej wartość dodana wzrosła do 3,4-krotności poziomu z 1995 r., a średnioroczne tempo wzrostu wyniosło 4,2 proc.

W tej grupie najszybciej rosły transport morski i przybrzeżny oraz porty — odpowiednio o 4,8 proc. i 4,4 proc. rocznie. Budownictwo okrętowe zwiększało wartość dodaną średnio o 2,9 proc. rocznie. Udział samego transportu w wartości dodanej całej grupy zwiększył się z 31 do 41,4 proc., podczas gdy udział budowy statków spadł z 15,6 do 10,5 proc.

Chiny są największym producentem wartości dodanej w tej grupie branż od 2012 r. Ich udział wzrósł z 2,7 proc. w 1995 r. do 21,5 proc. w 2025 r. Drugie miejsce zajęły Stany Zjednoczone z wynikiem 15,8 proc., a trzecie Singapur z udziałem 7,1 proc.

Turystyka największa, energetyka rośnie wolniej

Największą częścią gospodarki morskiej pozostaje turystyka morska i nadmorska, odpowiadająca za 28,6 proc. wartości dodanej w 2025 r. Za nią znalazły się transport, porty i przemysł morski z udziałem 25,6 proc. Energetyka morska oraz pozyskiwanie nieożywionych zasobów morza, obejmujące m.in. ropę, gaz i surowce mineralne, odpowiadały za 23,7 proc.

Turystyka nadal odczuwała skutki pandemicznego załamania. W 2020 r. jej realna wartość dodana spadła o 32,5 proc., a poziom z 2019 r. odzyskała dopiero w 2023 r. Zatrudnienie wróciło do poziomu sprzed pandemii jeszcze później — według projekcji OECD w 2025 r.

Energetyka morska i surowce nieożywione rozwijały się w całym badanym okresie najwolniej spośród pięciu głównych grup, średnio o 1,8 proc. rocznie. Jednocześnie morska energetyka wiatrowa i pozostałe morskie źródła odnawialne rosły średnio o 16,9 proc. rocznie, startując z bardzo niskiego poziomu. Zdecydowaną większość wartości dodanej tej grupy nadal zapewniało wydobycie ropy i gazu.

Więcej pracy w portach i turystyce, mniej w rybołówstwie

Zatrudnienie w gospodarce morskiej zwiększyło się między 1995 a 2025 r. o 33 proc., do około 103 mln ekwiwalentów pełnego etatu. Największym pracodawcą została turystyka morska i nadmorska, w której zatrudnienie wzrosło z 22,8 mln do 43,4 mln pełnych etatów. W rybołówstwie, akwakulturze i przetwórstwie zmniejszyło się natomiast z 31,5 mln do 20,5 mln.

W transporcie, portach, stoczniach i produkcji wyposażenia zatrudnienie wzrosło z 11,3 mln do 16,6 mln pełnych etatów. Porty odpowiadały za 88 proc. tego przyrostu, zwiększając zatrudnienie z 2,5 mln do 7,2 mln etatów. W całej gospodarce morskiej realna wartość dodana przypadająca na pełny etat wzrosła o 75 proc., wobec 58 proc. w gospodarce światowej.

Chiny zwiększają udział także w badaniach

Zmiana układu sił obejmuje również naukę. Udział Chin w światowych publikacjach dotyczących mórz i oceanów zwiększył się z 1,7 proc. w 1996 r. do 30,9 proc. w 2024 r. Państwo to zajmuje pierwsze miejsce pod względem liczby takich publikacji od 2018 r., a wszystkie gospodarki spoza OECD łącznie wyprzedzają członków organizacji od 2021 r.

Najszybciej przybywało prac dotyczących morskiej energetyki wiatrowej, energii fal i pływów oraz technologii odsalania i uzdatniania wody. W 2024 r. największym z 24 wyróżnionych obszarów badań stały się podwodna akustyka, czujniki, komunikacja i robotyka. Przypadało na nie 6,7 proc. publikacji dotyczących mórz i oceanów.

Statystyki OECD mają charakter eksperymentalny i obejmują lata 1995–2025. Wszystkie wyniki za ostatni rok są projekcjami opartymi na wcześniejszych trendach. W porównaniu z poprzednią edycją badań organizacja rozszerzyła zakres z 33 do 49 rodzajów działalności, dlatego wyników z różnych wydań nie należy traktować jako jednej niezmiennej serii.

Źródło: OECD (2026), „The Ocean Economy at a Glance”, baza OCEANSTAT oraz analiza publikacji naukowych oparta na Scopus. Wykresy: opracowanie własne na podstawie danych z raportu.