Gospodarstwa domowe mają około 9 proc. obligacji skarbowych w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Japonii — ponad dwa razy więcej niż w 2022 r. Wyższe rentowności przyciągnęły oszczędzających, a rządy coraz częściej przygotowują ofertę specjalnie dla nich. Takie programy prowadzi już 19 z 38 państw OECD, najwięcej w historii zestawienia organizacji.
Jak wynika z analizy OECD opublikowanej 30 października 2026 r., największy wzrost udziału gospodarstw domowych nastąpił w latach 2022–2023: z około 4 proc. do 8 proc. Od drugiego kwartału 2024 r. utrzymuje się on w pobliżu 9 proc. W pierwszym kwartale 2026 r. wartość obligacji posiadanych przez inwestorów indywidualnych w UE, USA i Japonii była niemal o 40 proc. wyższa niż na początku 2019 r.
Wyższe odsetki przyciągnęły oszczędności
Inwestorzy indywidualni zwiększali zakupy, gdy rosły rentowności obligacji. OECD ocenia, że wysokość możliwego do uzyskania dochodu ma duże znaczenie dla ich decyzji. Rządy mogą więc pozyskać od obywateli więcej pieniędzy, jeśli zaoferują im odpowiednio atrakcyjne warunki.
Sama łatwość zakupu nie wystarczy jednak do utrzymania zainteresowania. Według OECD o dalszym popycie zdecydują zmiany stóp procentowych i warunki oferowanych obligacji. Rządy muszą przy tym uwzględniać koszty prowadzenia sprzedaży i obsługi nabywców.
Obligacje detaliczne finansują większą część pożyczek
Obligacje detaliczne pozwalają też pokryć większą część potrzeb pożyczkowych rządów. W państwach OECD, które je oferują i dla których dostępne są dane, mediana udziału tych instrumentów w pożyczkach brutto wzrosła z 2 proc. w 2021 r. do 6 proc. w 2025 r. Na tym poziomie pozostała również w pierwszym półroczu 2026 r.
Mediana to środkowa wartość w badanej grupie państw. Wskaźnik dotyczy pieniędzy pożyczanych w danym okresie, w tym na spłatę wcześniej zaciągniętego długu.
Sprzedaż obywatelom poszerza grono nabywców państwowego długu. Dla rządów to sposób na ograniczenie zależności od inwestorów instytucjonalnych. OECD wskazuje, że dodatkowe źródła finansowania zyskują na znaczeniu wraz ze wzrostem potrzeb pożyczkowych.
Czechy wznowiły program po czterech latach przerwy
Według stanu na czerwiec 2026 r. własne programy detaliczne prowadziła połowa państw OECD. Do krajów, które uruchomiły je w ostatnich latach, należą Estonia i Słowenia w 2024 r., Słowacja w 2025 r. oraz Czechy w 2026 r. W przypadku Czech był to powrót do programu zawieszonego w 2022 r.
Estonia, Słowacja i Słowenia postawiły na stosunkowo proste obligacje o stałym oprocentowaniu, z terminami wykupu do czterech lat. Czechy zaoferowały pięcioletnie papiery z oprocentowaniem rosnącym w kolejnych okresach lub powiązanym z inflacją oraz trzymiesięczne obligacje z automatycznym odnawianiem inwestycji. W tym ostatnim przypadku po wykupie środki trafiają do kolejnej emisji, jeśli posiadacz nie zrezygnuje z reinwestycji.
Włochy i Portugalia rozszerzyły ofertę o obligacje z rosnącym oprocentowaniem i możliwością wcześniejszego wykupu. Łotwa w 2025 r. wprowadziła papiery trzymiesięczne.
Oszczędności obywateli mają też finansować obronność
Luksemburg na początku 2026 r. wyemitował obligacje dla inwestorów indywidualnych, z których wpływy mają finansować wydatki obronne.
Litwa na początku roku wprowadziła ciągłą sprzedaż obligacji obronnych: po zakończeniu zapisów na jedną emisję od razu dostępna jest kolejna. Następnie rozszerzyła ofertę o papiery dwuletnie i trzyletnie oraz zniosła limit oprocentowania wynoszący 2 proc.
Nie każdy rząd chce sprzedawać dług bezpośrednio obywatelom
Część państw uznaje jednak, że korzyści ze sprzedaży detalicznej nie uzasadniają jej kosztów. Holandia wskazywała na trudności i wydatki związane z uruchomieniem sprzedaży bezpośrednio obywatelom. Fiński urząd zarządzający długiem oceniał z kolei, że zbieranie pieniędzy przez liczne niewielkie zapisy byłoby nieefektywne.
Wielka Brytania w 2026 r. zdecydowała, że nie podejmie działań promujących udział inwestorów indywidualnych w rynku bonów skarbowych. Wśród argumentów znalazły się skutki dla finansów publicznych i niepewność co do wpływu takich zachęt na zachowanie inwestorów na innych rynkach. Decyzja dotyczyła bonów, a nie całego rynku brytyjskiego długu.
Mimo wzrostu zakupów gospodarstw domowych głównymi odbiorcami obligacji skarbowych pozostają inwestorzy instytucjonalni. To oni są w stanie kupować duże emisje i zapewniać płynność, czyli możliwość sprawnego kupna i sprzedaży papierów na rynku.
Źródło: Sam Foxall, Luca Policino, OECD, 30 października 2026 r.
