Zwiększenie udziału polskich przedsiębiorstw w realizacji inwestycji publicznych wymaga zmian w sposobie oceny ofert oraz wprowadzenia narzędzi pozwalających ustalić, jaka część wydatkowanych środków pozostaje w krajowej gospodarce. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców Agnieszka Majewska skierowała do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Finansów i Gospodarki, Ministra Aktywów Państwowych oraz Prezes Urzędu Zamówień Publicznych wystąpienie zawierające propozycje zmian legislacyjnych i organizacyjnych. Przedstawiono w nim również koncepcję Wskaźnika Realnej Retencji Kapitału.
Jedną z barier ograniczających stosowanie kryteriów pozacenowych w zamówieniach publicznych pozostaje ryzyko odpowiedzialności osób podejmujących decyzje zakupowe. Chociaż przepisy przewidują uwzględnianie efektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, obawa przed naruszeniem dyscypliny finansów publicznych sprzyja wyborowi ofert opartych przede wszystkim na najniższej cenie.
W wystąpieniu zaproponowano rozważenie zmian, które umożliwiłyby szersze stosowanie kryteriów jakościowych, środowiskowych oraz kosztów całego cyklu życia zamawianych produktów i usług. Postulowane rozwiązania zakładają również, że odpowiedzialność zamawiającego następuje w sytuacji, gdy określenie kryteriów oceny ofert rażąco narusza przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych, lub powoduje szkodę w finansach publicznych
– Najniższa cena zakupu stanowi jedynie część rzeczywistego kosztu zamówienia. O jego gospodarczym znaczeniu przesądzają również trwałość dostarczonych rozwiązań, dostępność serwisu, bezpieczeństwo dostaw oraz wydatki ponoszone w kolejnych latach. Tymczasem obecne regulacje skłaniają osoby odpowiedzialne za zamówienia do wyboru rozwiązań najłatwiejszych do uzasadnienia podczas kontroli. Proponujemy stworzenie warunków prawnych pozwalających podejmować racjonalne decyzje zakupowe z uwzględnieniem pełnych kosztów i korzyści gospodarczych – wskazuje Krzysztof Traczyk, Dyrektor Generalny Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Istotnym elementem wystąpienia jest propozycja wprowadzenia Wskaźnika Realnej Retencji Kapitału (WRRK), który umożliwiłby ocenę wpływu zamówień publicznych na krajową gospodarkę. Podstawą jego obliczania byłyby dane dotyczące przepływów finansowych, zatrudnienia i rozliczeń podatkowych, pozyskiwane między innymi z dokumentacji wykonawców oraz rejestrów publicznych.
– W dyskusji o local content zbyt wiele uwagi poświęca się deklaracjom dotyczącym udziału krajowych przedsiębiorstw, a zbyt mało rzeczywistym przepływom kapitału. Sama polska siedziba wykonawcy daje ograniczoną wiedzę o gospodarczym znaczeniu kontraktu. Dlatego rekomendujemy miernik oparty na weryfikowalnych danych, który pozwoli ustalić, jaka część środków wydatkowanych na inwestycję zasila krajową gospodarkę. Państwo powinno dysponować narzędziami umożliwiającymi ocenę efektów własnej polityki zakupowej – podkreśla Krzysztof Traczyk.
Proponowany wskaźnik miałby charakter sprawozdawczy i służyłby ocenie efektów realizowanych zamówień, bez wpływu na punktację ofert w postępowaniach prowadzonych na podstawie Prawa zamówień publicznych. Takie rozwiązanie pozwoliłoby pogodzić potrzebę monitorowania udziału komponentu krajowego z unijnymi zasadami równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji.
W przedstawionych rekomendacjach wskazano również możliwość szerszego wykorzystania kryteriów związanych z kosztami eksploatacji, dostępnością części zamiennych, czasem reakcji serwisu oraz bezpieczeństwem cyfrowym. Ich stosowanie mogłoby sprzyjać przedsiębiorstwom oferującym trwałe rozwiązania i stabilne łańcuchy dostaw, niezależnie od kraju pochodzenia wykonawcy.
– Zwiększenie udziału polskich firm w inwestycjach publicznych wymaga świadomego wykorzystania możliwości, jakie zapewniają obowiązujące przepisy. Odpowiednio skonstruowane kryteria zakupowe, połączone z pomiarem rzeczywistych przepływów finansowych, pozwolą ocenić, jakie korzyści dla gospodarki przynoszą poszczególne inwestycje. W ten sposób dyskusję o local content można oprzeć na konkretnych danych, zamiast na deklaracjach – zaznacza Dyrektor Generalny Biura Rzecznika MŚP.
Wystąpienie Rzecznika MŚP ma zainicjować międzyresortową dyskusję nad zmianami legislacyjnymi, opracowaniem praktycznych wytycznych dla zamawiających oraz stworzeniem jednolitej metodologii pomiaru udziału komponentu krajowego w wydatkach publicznych. Proponowane rozwiązania mają służyć zwiększeniu efektywności zamówień i szerszemu uczestnictwu polskich mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm w realizacji strategicznych inwestycji.
