Rosnące koszty energii, transportu i pracy coraz trudniej przenosić na odbiorców końcowych. Z opracowania Europejskiego Banku Centralnego wynika, że około 90 proc. rozmówców reprezentujących firmy obsługujące konsumentów mówi o jedynie częściowym lub ograniczonym przenoszeniu wzrostu kosztów na ceny sprzedaży. Jednocześnie 40 proc. respondentów dostrzega ryzyko wyższych żądań płacowych w reakcji na inflację.
Wnioski pochodzą z rozmów pracowników EBC z przedstawicielami 64 dużych przedsiębiorstw niefinansowych działających w strefie euro. Wyniki pokazują sytuację, w której presja kosztowa pozostaje wysoka, lecz możliwości podnoszenia cen coraz mocniej ograniczają słabszy popyt i konkurencja.
Firmy mają coraz mniejsze możliwości podnoszenia cen
Jednym z najważniejszych ustaleń Europejskiego Banku Centralnego jest rosnąca trudność w przenoszeniu wzrostu kosztów na klientów. Około 90 proc. rozmówców z firm sprzedających towary i usługi konsumentom oceniło, że koszty wynikające z konfliktu na Bliskim Wschodzie można uwzględnić w cenach jedynie częściowo lub w ograniczonym stopniu. W grupie przedsiębiorstw obsługujących przede wszystkim inne firmy podobnie odpowiadała mniej niż połowa respondentów.
Różnica wiąże się z wrażliwością konsumentów na ceny i konkurencją. Słaby popyt utrudnia przeniesienie nowych obciążeń na odbiorców, a przedsiębiorstwa, które nie mogą odpowiednio podnieść cen, muszą akceptować niższe marże. Nie oznacza to, że ich koszty spadają: skutki droższej energii, transportu czy surowców mogą pojawiać się w rachunkach stopniowo, między innymi po wygaśnięciu zabezpieczeń cenowych i odnowieniu umów z dostawcami.
Konflikt na Bliskim Wschodzie zwiększa koszty działalności
Niemal 80 proc. rozmówców EBC wskazało, że konflikt na Bliskim Wschodzie podniósł koszty działalności w ich sektorze. Około 40 proc. dostrzegło w jego następstwie spadek aktywności gospodarczej, a około 20 proc. – wzrost. Wyższe ceny energii i transportu dotykają zwłaszcza energochłonnych części przemysłu oraz logistyki.
Firmy zwracały uwagę również na presję dotyczącą surowców rolnych oraz komponentów przemysłowych. W niektórych segmentach branży dóbr inwestycyjnych znaczenie mają drożejące układy pamięci, na które rośnie popyt wraz z rozwojem sztucznej inteligencji i centrów danych. Część tych kosztów może oddziaływać również w 2027 roku. Mimo to przedsiębiorstwa oczekiwały pewnego wyhamowania dynamiki cen sprzedaży pod koniec 2026 roku.
Coraz więcej firm obawia się presji płacowej
Około 40 proc. rozmówców EBC oceniło, że inflacja związana z konfliktem może już prowadzić lub doprowadzić do zwiększenia żądań płacowych. W poprzedniej rundzie rozmów zagrożenie to dostrzegało około 20 proc. respondentów. Podwojenie tego odsetka nie oznacza jednak, że wynagrodzenia przyspieszają w całej strefie euro – pokazuje zmianę ocen w badanej grupie przedsiębiorstw.
Średnie szacunki przedstawicieli firm dotyczące wzrostu płac w reprezentowanych sektorach wynosiły 3,2 proc. w 2025 roku, 3,0 proc. w 2026 roku i 2,9 proc. w 2027 roku. Nie są to oficjalne prognozy dla całej gospodarki. Większość rozmówców nadal oczekuje stopniowego spowolnienia wzrostu wynagrodzeń ze względu na umiarkowany popyt na pracę i ograniczoną aktywność gospodarczą.
Dla EBC kluczowe jest, czy przejściowy wzrost cen surowców przełoży się na trwalszą presję płacową. Byłoby to szczególnie istotne w usługach, gdzie wynagrodzenia stanowią znaczną część kosztów.
Konsumenci wybierają tańsze produkty
Przedstawiciele handlu detalicznego opisują klientów jako bardzo wrażliwych na ceny. Częściej wybierają oni tańsze produkty, a słabość popytu jest szczególnie widoczna w Niemczech i Francji. Ostrożność konsumentów odbija się między innymi na sprzedaży mebli oraz sprzętu gospodarstwa domowego, powiązanej także z kondycją rynku mieszkaniowego.
Jednocześnie popyt na część elektroniki użytkowej pozostaje silny, między innymi w związku z obawami przed przyszłymi podwyżkami cen. W motoryzacji zainteresowanie obejmuje zwłaszcza samochody elektryczne i hybrydowe. Relatywnie odporne są również usługi cyfrowe i turystyka, która w części krajów korzysta z przekierowania podróży z regionów bliższych konfliktowi.
AI i obronność napędzają inwestycje
EBC odnotował zróżnicowaną sytuację sektorową. Wysoki popyt na rozwiązania związane ze sztuczną inteligencją, chmurą obliczeniową i modernizacją infrastruktury informatycznej wspiera firmy technologiczne, producentów urządzeń elektrycznych oraz inwestycje w centra danych. Dodatkowym źródłem zamówień są obronność, przemysł lotniczo-kosmiczny i elektryfikacja.
Znacznie trudniejsze warunki utrzymują się w części przemysłu chemicznego, spożywczego, tekstylnego i papierniczego. Wysokie ceny energii, koszty pracy oraz konkurencja międzynarodowa ograniczają opłacalność produkcji i inwestycji. Przedsiębiorstwa przemysłowe informują również o ograniczaniu zatrudnienia, podczas gdy zapotrzebowanie na pracowników rośnie w wybranych segmentach technologii i sektora obronnego.
Firmy chronią sprzedaż kosztem marż
Ograniczone możliwości podnoszenia cen oznaczają, że wyższe rachunki za energię, transport i materiały w części przedsiębiorstw obciążają marże. W handlu detalicznym podwyżki utrudnia wrażliwość klientów na ceny, a w energochłonnym przemyśle dodatkowym problemem jest konkurencja importowa. Dłuższe utrzymywanie się takiej sytuacji może ograniczać środki na inwestycje.
Według ocen rozmówców EBC aktywność gospodarcza rosła umiarkowanie w trzecim kwartale 2026 roku, a w czwartym nie oczekiwano wyraźnego przyspieszenia. Firmy spodziewały się przy tym pewnego osłabienia tempa podwyżek cen sprzedaży, chociaż część wyższych kosztów będzie odczuwalna również w 2027 roku.
Rozmowy z przedstawicielami 64 dużych przedsiębiorstw niefinansowych odbyły się głównie od 28 września do 7 października 2026 roku. To jakościowe badanie kontaktowe EBC, a nie reprezentatywny sondaż całej gospodarki. Szacunki wzrostu wynagrodzeń na lata 2025–2027 oparto odpowiednio na odpowiedziach 50, 55 i 51 rozmówców.
Źródło danych: Europejski Bank Centralny, Economic Bulletin, Issue 7/2026, „Main findings from the ECB’s recent contacts with non-financial companies”.
