Jeszcze w 2000 r. Chiny nie były największym producentem w żadnej z 18 gałęzi przemysłu analizowanych przez OECD. W 2024 r. zajmowały pierwsze miejsce już w 14 z nich. W tekstyliach i odzieży oraz wyrobach z surowców niemetalicznych odpowiadały za 47 proc. światowej wartości dodanej. Nowy raport OECD pokazuje, jak w ciągu 24 lat zmienił się układ sił w światowym przemyśle i łańcuchach dostaw.
Chiny liderem w 14 gałęziach przemysłu
Z opracowania OECD „Economic security in global production: Dependencies and vulnerabilities in GVCs”, opublikowanego 6 listopada 2026 r., wynika, że Chiny zajmowały w 2024 r. pierwsze miejsce pod względem wartości dodanej w 14 z 18 analizowanych gałęzi przemysłu przetwórczego. Pod względem wartości produkcji brutto były liderem w 17 sektorach. Wyjątkiem w tym drugim zestawieniu była produkcja koksu i produktów rafinacji ropy naftowej.
Udział Chin w światowej wartości dodanej w produkcji tekstyliów i odzieży wzrósł z 13 proc. w 2000 r. do 47 proc. w 2024 r. W przypadku pozostałych wyrobów z surowców niemetalicznych zwiększył się z 10 do 47 proc., a metali nieżelaznych z 8 do 45 proc. W hutnictwie żelaza i stali wzrósł z 12 do 42 proc., a w produkcji urządzeń elektrycznych z 9 do 37 proc.
13%
47%
10%
47%
8%
45%
12%
42%
9%
37%
Źródło: OECD, Economic security in global production, 2026. Wartości w procentach.
W każdej z pięciu gałęzi drugi największy producent odpowiadał w 2024 r. za zaledwie 6–12 proc. światowej wartości dodanej. Wszystkie państwa Unii Europejskiej łącznie osiągały udziały od 7 do 19 proc. Oznacza to, że chińska przewaga nie ogranicza się do pojedynczych kategorii towarów.
Chińskie komponenty trafiają do odbiorców również przez inne państwa
Według OECD Chiny były największym zagranicznym dostawcą wartości dodanej w około 40 proc. analizowanych relacji między gospodarkami i sektorami w 2024 r. W 2000 r. odsetek ten wynosił około 4 proc. W ponad połowie relacji, w których Chiny zajmowały pierwsze miejsce, ich wkład był co najmniej dwukrotnie większy od wkładu drugiego dostawcy.
4%
40%
Źródło: OECD, Economic security in global production, 2026. Wartości w procentach.
Zmianę widać również w eksporcie innych gospodarek. Udział Chin w zagranicznej wartości dodanej zawartej w światowym eksporcie wzrósł z 3 proc. w 2000 r. do 11 proc. w 2024 r. Chińskie materiały i podzespoły mogą być wykorzystywane przez przedsiębiorstwa w państwach trzecich, zanim gotowy produkt trafi do końcowego odbiorcy.
OECD wskazuje, że chińska wartość dodana stanowiła w 2024 r. 15,6 proc. wartości eksportu Wietnamu i 14,5 proc. eksportu Kambodży. W 2000 r. było to odpowiednio 2,8 i 1,5 proc. Dane te pokazują, dlaczego miejsce wysyłki gotowego produktu nie zawsze odpowiada miejscu wytworzenia jego komponentów.
W 24 lata Chiny zostały liderem w 14 gałęziach przemysłu
0
14
Źródło: OECD, Economic security in global production, 2026. Liczba gałęzi przemysłu.
Dlaczego eksport nie pokazuje pełnego obrazu produkcji
Wartość dodana oznacza wartość wytworzoną w danym kraju po odjęciu kosztu zużytych materiałów, energii i usług pośrednich. Produkcja brutto obejmuje pełną wartość wytworzonych produktów, w tym nakłady kupione od innych przedsiębiorstw. Eksport mierzy natomiast wartość towarów i usług sprzedawanych za granicę, także tych zawierających zagraniczne komponenty.
Dlatego kraj będący dużym eksporterem gotowych urządzeń nie musi sam wytwarzać wszystkich części. Z kolei producent stali, elektroniki lub surowców może mieć istotny udział w eksporcie innych państw, choć nie sprzedaje bezpośrednio gotowego produktu na ich rynki. Baza OECD Inter-Country Input-Output pozwala prześledzić te powiązania między gospodarkami i gałęziami przemysłu.
Wszystkie 79 gospodarek bardziej zależne od Chin niż Chiny od nich
OECD ustaliła, że w 2024 r. wszystkie 79 gospodarek objętych porównaniem były bardziej zależne od chińskiej wartości dodanej w przemyśle przetwórczym niż Chiny od ich wartości dodanej. Przeciętna różnica wynosiła 21 pkt proc. W 2000 r. w przypadku Stanów Zjednoczonych, Japonii, Niemiec, Korei, Francji i państw ASEAN kierunek tej zależności był odwrotny.
Pozycja dostawców zmieniła się także w konkretnych relacjach sektorowych. Wśród relacji, w których w 2024 r. pierwsze miejsce zajmowały Chiny, a w 2000 r. jeszcze go nie zajmowały, Stany Zjednoczone utraciły pozycję lidera w 450 przypadkach, Japonia w 289, a Niemcy w 198. To porównanie obrazuje zmianę struktury globalnej produkcji, nie zaś liczbę zamkniętych fabryk.
Źródło danych: OECD, „Economic security in global production: Dependencies and vulnerabilities in GVCs”, OECD Policy Briefs nr 74, 6 listopada 2026 r.; OECD ICIO.