Ciemna strona samochodów elektrycznych. Produkcja niklu napędza zużycie węgla

Indonezja zbudowała największy przemysł niklowy na świecie

Indonezja i Filipiny odpowiadają łącznie za 68 proc. światowej produkcji niklu. Sam region Azji Południowo-Wschodniej posiada około 46 proc. globalnych rezerw tego metalu. Według OECD koncentracja wydobycia i dynamiczny rozwój przetwórstwa sprawiają, że decyzje podejmowane w Indonezji mają znaczenie dla producentów stali, baterii i samochodów na wielu rynkach.

Nikiel jest wykorzystywany w części akumulatorów litowo-jonowych, w tym w technologiach NMC i NCA. Pozwala uzyskiwać wysoką gęstość energii, co ma znaczenie dla zasięgu pojazdów elektrycznych. Większość światowego zapotrzebowania na nikiel nadal wiąże się jednak z produkcją stali nierdzewnej i stopów.

W ostatnich latach Indonezja rozwijała krajowe zdolności hutnicze i rafineryjne. Polityka ograniczania eksportu nieprzetworzonej rudy miała skłonić inwestorów do budowania zakładów w pobliżu miejsc wydobycia.

Zakaz eksportu rudy, zaostrzony w 2020 r., przyciągnął znaczący kapitał zagraniczny. Szczególnie aktywne były przedsiębiorstwa chińskie, które inwestowały w huty, rafinerie i instalacje do wytwarzania półproduktów dla przemysłu akumulatorowego.

Według danych przytoczonych przez OECD w Indonezji działa obecnie ponad 40 zakładów przetwarzających nikiel. W 2023 r. kraj odpowiadał za ponad połowę światowej podaży tego metalu według wskaźnika wskazanego w raporcie.

Rudy laterytowe wymagają energochłonnego przetwarzania

Znaczna część indonezyjskiego niklu występuje w rudach laterytowych. Ich przetwarzanie różni się od technologii stosowanych dla rud siarczkowych.

W zależności od rodzaju rudy i planowanego produktu wykorzystuje się procesy pirometalurgiczne lub hydrometalurgiczne. W przypadku produkcji niklu przeznaczonego do materiałów akumulatorowych znaczenie zyskała między innymi technologia HPAL, czyli ługowanie kwasowe pod wysokim ciśnieniem.

Proces ten pozwala uzyskiwać nikiel i kobalt z określonych rodzajów rud laterytowych, ale wymaga rozbudowanych instalacji chemicznych i odpowiedniego systemu gospodarowania odpadami.

OECD zwraca uwagę na duże zużycie energii i emisje związane z przetwarzaniem niklu w Indonezji. Zakłady hutnicze i rafineryjne są często zasilane energią pochodzącą z węgla, co zwiększa ślad węglowy produkowanych materiałów.

Energia węglowa może być wykorzystywana bezpośrednio w zakładowych instalacjach energetycznych lub dostarczana z systemów opartych na paliwach kopalnych. W obu przypadkach emisje powstają na etapie produkcji metalu, zanim zostanie on wykorzystany przez producenta akumulatorów.

Węgiel zwiększa emisyjność łańcucha dostaw

Rozwój energetyki węglowej towarzyszącej hutnictwu niklu tworzy problem dla producentów samochodów, którzy analizują emisje w całym łańcuchu dostaw.

Produkcja pojazdu elektrycznego wymaga energii i materiałów. Emisje powstają podczas wydobycia, rafinacji, wytwarzania ogniw oraz montażu baterii. Ich wysokość zależy od zastosowanej technologii i źródeł energii.

Nie oznacza to, że samochody elektryczne są bardziej emisyjne od spalinowych w całym okresie użytkowania. Takie porównanie wymaga analizy cyklu życia pojazdu, obejmującej produkcję, eksploatację, źródła energii i koniec użytkowania. Raport OECD koncentruje się na kosztach środowiskowych wydobycia i przetwarzania metali, a nie na porównaniu pełnego bilansu emisji wszystkich rodzajów samochodów.

W praktyce różnice między poszczególnymi dostawcami niklu mogą mieć znaczenie dla emisji przypisanych do produkcji baterii. Materiał uzyskany z zakładu korzystającego z energii węglowej może mieć inny ślad węglowy niż produkt z instalacji zasilanej niskoemisyjną energią.

Wykres: znaczenie Indonezji i Filipin w wydobyciu niklu

Tempo wylesiania w pobliżu kopalń było dwukrotnie wyższe

Rozwój wydobycia oddziałuje również na obszary leśne. Według badań przytoczonych przez OECD w indonezyjskich miejscowościach posiadających kopalnie niklu tempo wylesiania rosło dwukrotnie szybciej niż w miejscowościach bez takich kopalń.

Zmiany obejmują tereny zajmowane przez kopalnie, drogi dojazdowe, infrastrukturę przemysłową i obszary potrzebne do składowania materiałów. W regionach o dużej bioróżnorodności oznacza to utratę siedlisk oraz presję na lokalne ekosystemy.

OECD zwraca uwagę na szczególne znaczenie wysp Sulawesi i Halmahera, gdzie występują złoża niklu i cenne ekosystemy tropikalne.

Wylesianie ma również konsekwencje gospodarcze. Może prowadzić do konfliktów o użytkowanie ziemi i zasoby wodne, zwiększać koszty pozwoleń środowiskowych oraz wywoływać opóźnienia w realizacji inwestycji.

Przetwarzanie niklu generuje duże ilości odpadów

W raporcie OECD wskazano problemy związane z odpadami powstającymi przy przetwarzaniu rud laterytowych, w tym w instalacjach wykorzystujących technologię HPAL.

Przetwarzanie chemiczne wymaga właściwego postępowania z pozostałościami po procesie, aby ograniczać ryzyko skażenia gleby i wód. Wysokie koszty infrastruktury odpadowej wpływają na ekonomikę nowych przedsięwzięć.

Problemy środowiskowe zwiększają również ryzyko regulacyjne. OECD wskazuje przypadki cofnięcia pozwoleń dla dużych projektów wydobywczych w Indonezji w związku z kontrowersjami dotyczącymi ich wpływu na środowisko.

Dla inwestorów ryzyko to oznacza możliwość opóźnienia uruchomienia instalacji lub poniesienia dodatkowych kosztów związanych z dostosowaniem działalności do wymagań administracyjnych.

Filipiny chcą konkurować niklem o niższej emisyjności

Filipiny, drugi ważny producent niklu w regionie, próbują zwiększyć krajowe zdolności rafineryjne. OECD opisuje plany wykorzystania odnawialnych źródeł energii w części nowych instalacji przetwórczych.

Celem jest ograniczenie kosztów energii i stworzenie oferty konkurencyjnej wobec indonezyjskiego przemysłu opartego w dużej mierze na węglu.

Rozwój przetwórstwa na Filipinach pozostaje jednak ograniczany przez koszty finansowania nowych zakładów, ceny niklu i wymagania środowiskowe. Według danych przywołanych w raporcie kraj dysponował dwoma działającymi zakładami przetwórczymi, prowadzonymi przez Nickel Asia we współpracy z japońską Sumitomo Metal Mining.

Filipińskie władze prowadzą również rozmowy z zagranicznymi partnerami, w tym ze Stanami Zjednoczonymi, dotyczące rozwoju łańcuchów dostaw surowców krytycznych.

Zmiany technologii baterii wpływają na popyt na nikiel

Producenci akumulatorów rozwijają technologie, które ograniczają wykorzystanie wybranych metali. Coraz większą rolę odgrywają ogniwa litowo-żelazowo-fosforanowe, określane jako LFP.

Nie wykorzystują one niklu ani kobaltu w materiale katodowym. Znajdują zastosowanie w samochodach elektrycznych i magazynach energii, szczególnie tam, gdzie koszt i trwałość ogniw są ważniejsze od osiągnięcia maksymalnej gęstości energii.

Rozwój technologii LFP nie oznacza natychmiastowego zaniku zapotrzebowania na nikiel. Metal pozostaje potrzebny w innych typach baterii i w wielu zastosowaniach przemysłowych.

Według prognoz IEA przytoczonych przez OECD przyspieszone wdrażanie baterii LFP i sodowo-jonowych mogłoby zmniejszyć zapotrzebowanie na minerały do baterii samochodów elektrycznych o około 13 proc. w 2030 r. i 18 proc. w 2050 r. w porównaniu ze scenariuszem bazowym NZE.

Wykres: możliwe ograniczenie zapotrzebowania na minerały do baterii EV

Producenci baterii muszą znać pochodzenie materiałów

W europejskim przemyśle motoryzacyjnym rośnie znaczenie informacji o emisjach związanych z produkcją materiałów. Dostawca niklu, który korzysta z energii węglowej, może mieć inną strukturę emisji niż przedsiębiorstwo zasilające przetwórstwo energią o niższym śladzie węglowym.

Istotne stają się systemy identyfikowalności dostaw, dokumentowanie pochodzenia surowców i analiza procesów produkcyjnych. Dla producentów akumulatorów może to wpływać na wybór dostawców, warunki kontraktów i koszty spełniania wymogów środowiskowych.

Rozwój alternatywnych technologii baterii zwiększa jednocześnie znaczenie decyzji dotyczących składu chemicznego ogniw. Akumulatory LFP ograniczają zapotrzebowanie na nikiel i kobalt, podczas gdy baterie NMC pozostają zależne od dostaw tych metali. Dla przedsiębiorstw wydobywczych i rafineryjnych istotna będzie więc nie sama liczba sprzedawanych samochodów elektrycznych, lecz także udział poszczególnych technologii akumulatorowych w rynku.

Źródło danych: OECD, „Critical Minerals in Southeast Asia and India”, 2026