Unia Europejska i Wielka Brytania uzgodniły szczegółowe zasady ograniczenia kontroli sanitarnych i fitosanitarnych w handlu żywnością oraz produktami rolnymi. Od 1 marca 2028 r. mają zniknąć liczne świadectwa wymagane przy przewozie towarów i rutynowe kontrole graniczne SPS. Brytyjskie firmy mogą dzięki temu zaoszczędzić do 200 GBP na pojedynczym świadectwie zdrowia eksportowego. W zamian Londyn będzie dostosowywać przepisy objęte porozumieniem do regulacji UE. Wdrożenie nowych zasad wymaga jeszcze zakończenia procedur prawnych.
Szczegółowe uzgodnienia przedstawione 20 listopada 2026 r. przez brytyjski rząd przewidują utworzenie wspólnego obszaru sanitarnego i fitosanitarnego (SPS). Ma on ograniczyć bariery w handlu, które pojawiły się po brexicie, mimo obowiązywania umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią.
Według danych przytoczonych przez brytyjski rząd eksport rolno-spożywczy Wielkiej Brytanii do UE zmniejszył się o 32,5 proc. w porównaniu z 2019 r. Nowe zasady mają obniżyć koszty dokumentacji i inspekcji oraz umożliwić ponowny eksport do UE niektórych brytyjskich produktów objętych dotychczas ograniczeniami.
Świadectwa zdrowia i kontrole graniczne mają zostać zniesione
Najważniejszą zmianą będzie zniesienie obowiązku wystawiania świadectw zdrowia eksportowego dla produktów objętych porozumieniem. Obecnie dokumenty te są wymagane przy przewozie wielu produktów pochodzenia zwierzęcego, w tym mięsa, ryb i nabiału. Według brytyjskiego rządu pojedyncze świadectwo może kosztować przedsiębiorcę nawet 200 GBP.
Zniesione mają zostać również świadectwa fitosanitarne dla objętych umową roślin i produktów roślinnych. Rząd szacuje oszczędność na około 25 GBP za dokument oraz co najmniej 127,60 GBP opłat inspekcyjnych na ładunek. Są to koszty konkretnych procedur, dlatego nie można ich traktować jako jednakowej oszczędności przypadającej na każdą przesyłkę.
Porozumienie przewiduje ponadto rezygnację z rutynowych kontroli SPS, między innymi w handlu mięsem, rybami i produktami mlecznymi. Nie oznacza to jednak likwidacji wszystkich kontroli granicznych. Nadal będą obowiązywać odpowiednie przepisy celne, a w przypadku zagrożeń biologicznych możliwe pozostanie podejmowanie działań ochronnych.
Niższe koszty dla importerów, eksporterów i przewoźników
Ograniczenie formalności powinno zmniejszyć koszty obsługi przesyłek, szczególnie w przedsiębiorstwach regularnie wysyłających towary przez kanał La Manche. Dotychczasowe procedury wymagały przygotowania dokumentacji, organizacji certyfikacji i uwzględnienia inspekcji w harmonogramach transportu.
Dla firm logistycznych istotne będzie ograniczenie liczby czynności wykonywanych przed przekroczeniem granicy i podczas odprawy. Ma to szczególne znaczenie przy przewozie produktów wymagających kontrolowanej temperatury, takich jak świeże mięso, ryby czy nabiał. Mniejsza liczba obowiązkowych inspekcji może ułatwić planowanie dostaw, choć rzeczywisty wpływ na czas transportu będzie można ocenić dopiero po wdrożeniu nowych procedur.
Uproszczenia obejmą również część handlu produktami ekologicznymi. Znikną wymagane obecnie w odpowiednich przypadkach świadectwa kontroli, określane jako Certificates of Inspection. Zmniejszy to zakres dokumentacji potrzebnej do wprowadzania objętych porozumieniem produktów do obrotu.
Brytyjskie kiełbasy, burgery i sadzeniaki wrócą na rynek UE
Uzgodnienia przewidują przywrócenie możliwości eksportu do UE określonych brytyjskich produktów, których sprzedaż została ograniczona po brexicie. Rząd wymienia świeże kiełbasy, burgery, sadzeniaki ziemniaka oraz mięczaki.
Dla producentów oznacza to możliwość ponownego korzystania z kanałów sprzedaży, które zostały zamknięte wskutek zmian przepisów sanitarnych. Wielkość przyszłego eksportu będzie jednak zależeć od popytu, cen i zdolności przedsiębiorstw do odbudowania relacji handlowych.
Wielka Brytania dostosuje przepisy do regulacji UE
Warunkiem ograniczenia kontroli będzie stosowanie przez Wielką Brytanię i UE tych samych przepisów w dziedzinach objętych porozumieniem. Londyn zobowiązuje się do ich bieżącego dostosowywania wraz ze zmianami prawa unijnego.
Wspólny obszar SPS obejmie bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie oraz dobrostan zwierząt, ochronę roślin, produkcję ekologiczną, wybrane normy handlowe, znakowanie żywności, a także regulacje dotyczące pestycydów i produktów biobójczych. Zakres ten obejmuje również określone przepisy dotyczące suplementów diety, żywności specjalnego przeznaczenia i oświadczeń zdrowotnych.
Brytyjski rząd zapowiada możliwość udziału we wczesnym etapie prac nad nowymi regulacjami unijnymi. Nie oznacza to przyznania Wielkiej Brytanii prawa głosu przy uchwalaniu przepisów UE.
Dla przedsiębiorstw zmiana oznacza ograniczenie formalności granicznych przy jednoczesnym obowiązku przestrzegania wspólnych wymagań dotyczących produktów i produkcji. Brytyjscy producenci będą musieli uwzględniać kolejne zmiany prawa unijnego w obszarach objętych umową.
Wyjątki obejmą alkohol, rybołówstwo i wybrane regulacje rolne
Wspólny obszar SPS nie obejmie wina i napojów spirytusowych. Poza jego zakresem pozostaną także wspólna polityka rybołówstwa UE oraz przepisy dotyczące zarządzania zasobami rybnymi.
Wielka Brytania zachowa zakaz eksportu żywych zwierząt gospodarskich i koni przeznaczonych do tuczu lub uboju poza Wyspy Brytyjskie. Utrzyma również możliwość stosowania odrębnych rozwiązań przeciwdziałających przemytowi zwierząt domowych.
Uzgodniono okresy przejściowe dla wybranych pestycydów, produktów biobójczych i zasad produkcji ekologicznej. W przypadku pestycydów przewidziano od 9 do 21 miesięcy na zakończenie stosowania określonych preparatów. Dla części produktów biobójczych okresy dostosowawcze mogą sięgać 42 miesięcy od rozpoczęcia stosowania umowy.
Osobne rozwiązania dotyczą roślin uzyskanych metodami hodowli precyzyjnej. Angielskie przepisy w tym zakresie mają pozostać w mocy do lipca 2028 r., a wprowadzanie na rynek określonych produktów na dotychczasowych zasadach będzie możliwe do października 2029 r.
Przepisy przejściowe obejmą także wybrane rodzaje nowej żywności, w tym produkty z hodowli komórkowych i fermentacji precyzyjnej oraz żywność zawierającą kannabidiol. W określonych przypadkach produkcja dopuszczona wcześniej na rynku Wielkiej Brytanii będzie mogła być kontynuowana do października 2029 r.
Towary znajdujące się już na rynku Wielkiej Brytanii w dniu rozpoczęcia stosowania porozumienia będą mogły nadal pozostawać w obrocie na tym rynku, nawet jeśli nie spełniają odpowiednich wymagań unijnych. Rozwiązanie ma ograniczyć straty związane z koniecznością wycofywania zapasów.
Zmiany obejmą również handel z Irlandią Północną
Porozumienie wpłynie także na przepływ towarów między Wielką Brytanią a Irlandią Północną. W powiązaniu z ramami windsorskimi ma znieść obowiązek przedstawiania świadectw regulacyjnych i przechodzenia rutynowych kontroli dla zdecydowanej większości produktów rolno-spożywczych, roślin oraz maszyn rolniczych przewożonych z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej.
Dla większości towarów przestanie być potrzebny specjalny system obsługi dostaw detalicznych do Irlandii Północnej. Pozostanie on dostępny dla produktów objętych rozwiązaniami przejściowymi, które nie będą jeszcze spełniać odpowiednich wymagań UE.
Rząd szacuje wpływ porozumienia na PKB na 5,1 mld GBP rocznie
Brytyjski rząd szacuje, że porozumienie może zwiększyć poziom PKB Wielkiej Brytanii w 2040 r. o maksymalnie 5,1 mld GBP rocznie, czyli około 0,14 proc., względem scenariusza bez nowych rozwiązań. Prognoza uwzględnia spodziewane korzyści gospodarcze wynikające z ograniczenia barier handlowych.
Kwota ta nie oznacza bezpośrednich oszczędności przedsiębiorstw ani dodatkowego wzrostu PKB już osiągniętego. Opublikowane szacunki nie pozwalają również określić, jaka część korzyści przełoży się na ceny żywności dla konsumentów.
Nowe zasady mają być stosowane od 1 marca 2028 roku
W listopadzie 2025 r. Rada UE upoważniła do rozpoczęcia negocjacji dotyczących wspólnego obszaru SPS. Uzgodnienia przedstawione podczas szczytu 20 listopada 2026 r. określają planowany termin stosowania nowych zasad, zakres wspólnych regulacji, wyjątki i okresy przejściowe.
Porozumienie ma być stosowane od 1 marca 2028 r., pod warunkiem zakończenia wymaganych procedur po stronie UE i Wielkiej Brytanii. Po stronie brytyjskiej jego wdrożenie ma nastąpić poprzez ustawę European Partnership Bill oraz przepisy wykonawcze.
Rząd Wielkiej Brytanii zapowiada również wcześniejsze przyjęcie przepisów umożliwiających przedsiębiorstwom korzystanie z unijnych zezwoleń dotyczących żywności i pasz oraz odpowiednich oznaczeń zdrowotnych i identyfikacyjnych. Planowane są też wcześniejsze działania dostosowawcze w zakresie pestycydów i produktów biobójczych. Szczegóły tych rozwiązań pozostają uzależnione od procesu legislacyjnego.
Źródła
Cabinet Office, UK-EU Summit 2026 Explainer SPS, 20 listopada 2026 r.; Rada Unii Europejskiej, Post-Brexit agreements, 16 listopada 2026 r.



