Czy lipcowa inflacja wzrośnie nieznacznie, czy sprawi nam niespodziankę? Wczoraj zakończył się rządowy program CPN (Ceny Paliw Niżej), który przez ostatnie trzy miesiące obniżał i stabilizował ceny paliw na stacjach w Polsce. Program od początku był rozwiązaniem czasowym. Nie miał obowiązywać na stałe, lecz złagodzić skutki drogich surowców energetycznych i zapobiegać przerodzeniu się ich w trwałą inflację. W obecnej sytuacji wydaje się, że wycofanie się z programu nie powinno znacząco podbić inflacji w lipcu. Polska gospodarka jest jednak ponownie bardziej narażona na skutki ewentualnej eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie. Polscy kierowcy będą teraz znacznie mocniej odczuwali w cenach paliw rzeczywistą sytuację na światowym rynku ropy.
Cena benzyny, która jeszcze niedawno kosztowała około sześciu złotych za litr, wczoraj wzrosła do 6,70–6,80 zł. Diesel kosztuje około siedmiu złotych. To efekt powrotu pełnej, 23-procentowej stawki VAT oraz wcześniejszego przywrócenia standardowej akcyzy. Podstawowym powodem zakończenia programu CPN są koszty jego funkcjonowania, a także uspokojenie się sytuacji na Bliskim Wschodzie, skutkujące spadkiem cen ropy Brent w okolice 71 dolarów za baryłkę. Miesięczny koszt CPN wynosił około 1,6 mld zł, bowiem o tyle mniej pieniędzy trafiało do budżetu z tytułu obniżonego VAT i akcyzy. Cały koszt programu wyniósł zatem około 5 mld zł. Rząd planuje teraz odzyskać 4 mld zł poprzez wprowadzony właśnie podatek od nadmiarowych zysków firm paliwowych (windfall tax). Będzie to tymczasowa danina w wysokości około 60% nałożona na producentów zw okresie marzec-grudzień 2026.
Termin wycofania się z programu jest dobrze wybrany. Następuje bowiem w momencie, gdy inflacja wyraźnie spadła. Według wstępnych danych GUS w czerwcu wyniosła 2,5 procent rok do roku, czyli dokładnie tyle, ile wynosi cel inflacyjny Narodowego Banku Polskiego. Sprzyja temu także struktura wzrostu cen. W czerwcu wyraźnie taniała żywność, głównie za sprawą spadku cen na rynkach światowych. Dodatkowo sezon letni tradycyjnie przynosi obniżki cen wielu produktów spożywczych, co częściowo zrównoważy wzrost cen paliw. Dzięki temu droższe paliwa nie muszą przełożyć się na równie silny wzrost całego wskaźnika inflacji.
Obecnie można wskazać trzy scenariusze wpływu zakończenia programu CPN na inflację. Najbardziej prawdopodobny zakłada utrzymanie ceny ropy Brent w okolicach 71 dolarów za baryłkę. W takim przypadku inflacja wzrosłaby o około 0,3–0,5 punktu procentowego i najprawdopodobniej pozostałaby poniżej trzech procent. Drugi scenariusz zakłada dalszą stabilizację sytuacji na Bliskim Wschodzie oraz spadek ceny ropy do około 65 dolarów za baryłkę. Wówczas wzrost cen paliw zostałby w dużej mierze zneutralizowany, a inflacja mogłaby pozostać na poziomie zbliżonym do obecnego.
Trzeci scenariusz wiąże się z ponownym wzrostem napięć geopolitycznych. Problemy z transportem ropy, ograniczenie podaży lub eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie mogłyby ponownie wywindować cenę Brent powyżej 100 dolarów za baryłkę, podnosząc inflację w Polsce nawet o około 1 punkt procentowy. Ryzyko takiego rozwoju wydarzeń jest mało prawdopodobne w sytuacji gdy USA i Iran są mocno zmęczone konfliktem. Ale pozostaje realne, ponieważ negocjacje między USA i Iranem cały czas trwają i wiele kwestii nie zostało jeszcze rozstrzygniętych. Po zakończeniu programu CPN polscy kierowcy będą znacznie silniej odczuwali skutki zmian na światowym rynku ropy. Jednocześnie powrót do cen kształtowanych przez rynek jest z punktu widzenia gospodarki rozwiązaniem zdrowszym.
Ceny paliw ponownie będą odzwierciedlały przede wszystkim sytuację na światowym rynku ropy. Dla kierowców oznacza to większą zmienność cen, jednak z punktu widzenia całej gospodarki najważniejsze jest to, że zmiana następuje w okresie niskiej inflacji. Dzięki temu wyższe ceny paliw nie powinny istotnie przełożyć się na wzrost cen pozostałych produktów. To również powód, dla którego rynek nie przewiduje już, jak jeszcze kilka tygodni temu, serii podwyżek stóp procentowych przez RPP. Obecnie inwestorzy zakładają stabilizację stóp na obecnym poziomie do końca roku, a podczas przyszłotygodniowego posiedzenia niemal pewnym scenariuszem pozostaje pozostawienie ich bez zmian.
