Polska przedsiębiorczość ma dziś dwie bardzo różne twarze. Z jednej strony mamy dużą grupę firm, które przetrwały pierwsze lata działalności i zbudowały trwałą pozycję na rynku. Z drugiej – nowych biznesów powstaje relatywnie mało, a odsetek osób planujących założenie firmy należy do najniższych na świecie. Najnowszy raport GEM Polska 2026 pokazuje, że problemem nie jest brak poczucia kompetencji czy przekonanie, że firmę trudno założyć. Bariera pojawia się później: między pomysłem a decyzją o wejściu w biznes.
W 2025 r. tylko 2,9% Polaków w wieku 18–64 lata prowadziło młode przedsiębiorstwa, czyli przedsięwzięcia funkcjonujące na rynku nie dłużej niż 3,5 roku. Jednocześnie 12,3% dorosłych prowadziło firmy dojrzałe. W przeliczeniu na liczbę osób oznacza to około 632 tys. właścicieli młodych biznesów i około 2,7 mln osób prowadzących firmy dojrzałe. To ważne rozróżnienie: GEM mierzy aktywność przedsiębiorczą ludzi, a nie liczbę zarejestrowanych podmiotów, dlatego 2,7 mln nie należy utożsamiać wprost z liczbą firm.
Raport przygotowany przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach pokazuje przy tym, że Polska nie ma problemu z utrzymaniem biznesów, które już przeszły pierwszą fazę rozwoju. Problemem jest przede wszystkim zbyt wąski dopływ nowych przedsiębiorców.
632 tys. osób prowadzi młode firmy, 2,7 mln – dojrzałe
W ramach wskaźnika wczesnej przedsiębiorczości GEM wyróżnia dwa etapy. Około 1,2% dorosłych Polaków znajduje się na etapie organizowania przedsięwzięcia lub prowadzi je maksymalnie od trzech miesięcy. Kolejne 1,7% prowadzi firmę od trzech do 42 miesięcy. Łącznie daje to 2,9% populacji w wieku 18–64 lata zaangażowanej w młode biznesy.
W liczbach bezwzględnych to około 631,6 tys. osób. Z tej grupy blisko 261 tys. znajduje się dopiero na najwcześniejszym etapie rozwoju przedsięwzięcia. Część z nich nie musi mieć jeszcze formalnie zarejestrowanej działalności, ponieważ GEM bada proces przedsiębiorczy szerzej niż wyłącznie przez wpis do rejestru.
Po drugiej stronie znajduje się około 2,679 mln osób prowadzących firmy dojrzałe, czyli takie, które funkcjonują dłużej niż 3,5 roku. Oznacza to, że na jednego właściciela młodej firmy przypada dziś w Polsce około czterech przedsiębiorców prowadzących dojrzałe biznesy.
| Wskaźnik | Polska 2025 | Średnia europejska |
|---|---|---|
| Osoby prowadzące młode firmy | 2,9% | 10,3% |
| Osoby prowadzące firmy dojrzałe | 12,3% | 7,0% |
| Planujący założyć firmę w ciągu 3 lat | 3% | 14% |
| Przekonani, że mają kompetencje do założenia firmy | 53% | 52% |
| Strach przed porażką wśród dostrzegających okazje biznesowe | 49% | 46% |
W ciągu 15 lat struktura przedsiębiorczości odwróciła się
Najciekawszy w raporcie jest nie sam poziom wskaźników, ale kierunek zmian. W 2011 r. sytuacja wyglądała niemal odwrotnie. Młode firmy prowadziło wtedy 9% dorosłych Polaków, a dojrzałe – 5%. Dziś udział młodych biznesów spadł do 2,9%, a dojrzałych wzrósł do 12,3%.
Od 2017 r. w Polsce utrzymuje się przewaga firm dojrzałych nad młodymi. Jeszcze w 2011 r. na jednego właściciela dojrzałej firmy przypadały dwie osoby prowadzące młode przedsięwzięcia. W 2022 r., kiedy dysproporcja była największa, relacja wynosiła już około sześciu właścicieli dojrzałych firm na jednego młodego przedsiębiorcę. W 2024 r. było to pięć do jednego, a w 2025 r. – cztery do jednego.
To może wyglądać jak pierwsza oznaka poprawy, ale autorzy raportu wyraźnie studzą takie wnioski. Udział młodych firm zwiększył się w ciągu roku o około 0,4 pkt proc., a dojrzałych zmniejszył o 0,5 pkt proc. Obie zmiany mieszczą się jednak w granicach błędu statystycznego. Na mocniejszy wniosek o odwróceniu trendu trzeba więc poczekać na kolejne edycje badania.
Polska na 46. miejscu wśród 48 gospodarek pod względem młodych firm
Na tle innych państw dysproporcja jest bardzo wyraźna. Polska zajmuje 46. miejsce wśród 48 gospodarek objętych badaniem ludności GEM pod względem udziału osób prowadzących młode przedsiębiorstwa. Średnia dla Europy wynosi 10,3%, czyli ponad trzykrotnie więcej niż w Polsce.
Jednocześnie pod względem udziału właścicieli firm dojrzałych Polska znajduje się na 7. miejscu. Europejska średnia to 7%, podczas gdy u nas 12,3%. Innymi słowy, polska gospodarka potrafi utrzymać relatywnie dużą grupę przedsiębiorców, którzy przeszli przez pierwsze lata działalności, ale znacznie słabiej radzi sobie z budowaniem szerokiej bazy nowych biznesów.
To właśnie ten rozdźwięk jest najważniejszym wnioskiem z raportu. Polska nie jest gospodarką pozbawioną przedsiębiorców. Przeciwnie – ma dużą grupę doświadczonych właścicieli firm. Brakuje jednak wystarczająco szerokiej kolejki następców, którzy dziś uruchamiają przedsięwzięcia i za kilka lat mogliby dołączyć do grona firm dojrzałych.
77% Polaków uważa, że firmę łatwo założyć. Tylko 3% planuje to zrobić
Największy paradoks raportu widać w postawach. Aż 77% Polaków uważa, że założenie firmy jest łatwe. Mimo spadku z 83% rok wcześniej Polska pozostaje pod tym względem na 4. miejscu na świecie i na 1. miejscu w Europie.
Równie wysoka jest samoocena kompetencji. 53% dorosłych deklaruje, że posiada wiedzę i umiejętności niezbędne do założenia firmy. To wynik praktycznie zgodny ze średnią europejską wynoszącą 52%. Ponad dwie trzecie Polaków uważa też, że w ich otoczeniu w najbliższym półroczu pojawią się dobre okazje biznesowe.
A jednak tylko 3% dorosłych nieprowadzących działalności gospodarczej deklaruje zamiar założenia firmy w ciągu najbliższych trzech lat. To najniższy wynik wśród gospodarek uczestniczących w badaniu GEM. Dla porównania średnia europejska wynosi 14%.
Jeszcze mocniej problem widać w długim okresie. W ciągu 15 lat odsetek Polaków oceniających warunki do założenia firmy jako korzystne wzrósł o 38 pkt proc. Samoocena kompetencji praktycznie się nie zmieniła. Jednocześnie udział osób planujących rozpoczęcie działalności spadł aż o około 20 pkt proc. To oznacza, że prostsze procedury i lepsza ocena własnych umiejętności same w sobie nie wystarczają, aby skłonić więcej osób do wejścia w biznes.
Strach przed porażką pozostaje jedną z głównych barier
Jednym z wyjaśnień jest obawa przed niepowodzeniem. Wśród osób, które dostrzegają w swoim otoczeniu dobre możliwości biznesowe, 49% deklaruje, że strach przed porażką powstrzymywałby je przed założeniem firmy. W Europie średnia wynosi 46%.
Warto jednak zauważyć, że sytuacja poprawiła się względem poprzednich lat. Po trzech latach utrzymywania się wskaźnika strachu przed porażką w okolicach 52–53% w 2025 r. spadł on do 49%. Nie tłumaczy to jednak całego problemu niskich intencji przedsiębiorczych. W perspektywie 15 lat chęć zakładania firm spadła znacznie mocniej niż wzrosły obawy przed niepowodzeniem.
Przedsiębiorca jest szanowany, ale „bycie na swoim” traci atrakcyjność
Raport pokazuje również zmianę społecznego obrazu przedsiębiorczości. 62% Polaków uważa, że osoby odnoszące sukces w biznesie zasługują na uznanie. Ten wskaźnik pozostaje relatywnie stabilny. Znacznie słabiej wypada jednak postrzeganie prowadzenia firmy jako dobrej drogi zawodowej.
W 2025 r. tylko 47% dorosłych uważało prowadzenie własnej działalności za dobry sposób na życie. W 2011 r. było to 73%. Co prawda w ostatnim roku nastąpiło odbicie o 4 pkt proc., pierwsze od siedmiu lat, ale poziom nadal pozostaje wyraźnie niższy niż kilkanaście lat temu.
Jeszcze mocniej Polska odstaje pod względem obecności przedsiębiorczości w mediach. Tylko 37% badanych dostrzega pozytywne treści dotyczące przedsiębiorców w mediach i internecie. To jeden z najsłabszych wyników w badaniu GEM. Europejskie średnie są wyraźnie wyższe: 72% respondentów deklaruje szacunek dla przedsiębiorców, 60% uznaje biznes za atrakcyjną ścieżkę kariery, a 64% dostrzega pozytywne treści o przedsiębiorczości w mediach.
Firmy coraz częściej powstają z konieczności, a nie dla wykorzystania okazji
Raport pokazuje również zmianę motywacji osób zakładających biznes. Najczęściej wskazywanym powodem jest obecnie potrzeba zapewnienia sobie źródła utrzymania w warunkach niedostatecznej liczby ofert pracy. Tak odpowiada 75% właścicieli młodych firm.
Dopiero na drugim miejscu znajduje się chęć wzbogacenia się lub osiągania wysokich dochodów – 30%. Chęć zmieniania świata wskazuje 15%, a kontynuowanie rodzinnej tradycji 12% młodych przedsiębiorców.
Na tle Europy różnica jest znacząca. W europejskiej próbie konieczność zapewnienia sobie utrzymania wskazuje 58% młodych przedsiębiorców, chęć osiągania wysokich dochodów 51%, potrzebę zmieniania świata 44%, a kontynuację rodzinnego biznesu 26%.
Od 2022 r. w Polsce systematycznie ubywa osób, które zakładają firmę przede wszystkim po to, aby się wzbogacić, a przybywa tych, które traktują działalność jako sposób na zapewnienie sobie dochodu przy ograniczonej liczbie atrakcyjnych ofert zatrudnienia. To ważny sygnał również dla rynku pracy. Część nowej przedsiębiorczości może mieć bardziej defensywny niż ekspansywny charakter.
Dlaczego przedsiębiorcy zamykają firmy? Najczęściej przez brak rentowności i bariery regulacyjne
Wśród osób, które w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie wycofały się z prowadzenia biznesu, najczęściej wskazywanym powodem był brak rentowności firmy – 32%. W Europie ten sam powód wskazywało 26% byłych przedsiębiorców.
Drugim najczęstszym powodem w Polsce były polityka rządu, podatki i biurokracja – 26% wskazań, wobec około 10–11% w Europie. Kolejne miejsca zajmowały przejście na emeryturę, inna praca lub możliwość biznesowa, przyczyny rodzinne i osobiste oraz problemy z finansowaniem.
Szczególnie ciekawy jest bardzo niski udział wyjść z biznesu z powodu okazji do sprzedaży firmy. W Polsce było to 3%, wobec 10% w Europie. Jeszcze rzadziej polscy przedsiębiorcy wskazywali odejście z biznesu z powodu innej atrakcyjnej okazji biznesowej. To może sugerować, że w Polsce wyjście z przedsiębiorstwa częściej jest końcem aktywności niż elementem naturalnego cyklu budowania, sprzedaży i przechodzenia do kolejnego projektu.
Najmłodsi Polacy coraz rzadziej prowadzą firmy
Jednym z najbardziej niepokojących elementów raportu jest struktura wieku. W grupie 18–24 lata udział osób prowadzących młode firmy spadł z 1,2% w 2024 r. do zaledwie 0,6% w 2025 r. W tej samej grupie udział właścicieli firm dojrzałych zmniejszył się z 0,9% do 0,1%.
Spadek odnotowano również wśród osób w wieku 25–34 lata w przypadku dojrzałej przedsiębiorczości – z 9,1% do 6%. Jednocześnie zwiększył się udział właścicieli dojrzałych biznesów w grupie 55–64 lata.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że poziom wczesnej przedsiębiorczości we wszystkich grupach wiekowych w Polsce jest obecnie najniższy w Europie. Jednocześnie wśród osób po 35. roku życia Polska należy do europejskiej czołówki pod względem własności firm dojrzałych. Średni wiek polskiego przedsiębiorcy rośnie więc razem ze starzeniem się bazy istniejących firm.
Kobiety i mężczyźni są pod względem przedsiębiorczości coraz bardziej podobni
Wyniki GEM nie pokazują dużej luki między kobietami i mężczyznami. W 2025 r. młode firmy prowadziło 2,8% kobiet i 3,0% mężczyzn. W przypadku firm dojrzałych było to odpowiednio 12,1% i 12,6%.
Podobne są także oceny otoczenia i własnych kompetencji. 72% kobiet i 69% mężczyzn dostrzega dobre warunki biznesowe w otoczeniu, 52% kobiet i 53% mężczyzn uważa, że ma odpowiednią wiedzę i doświadczenie do założenia firmy. Różnice między płciami są więc znacznie mniejsze niż ogólna różnica między Polską a Europą w poziomie wczesnej przedsiębiorczości.
AI nie jest jeszcze motorem nowych biznesów w Polsce
Raport GEM poświęca sporo miejsca cyfryzacji i sztucznej inteligencji. W tym obszarze obraz młodych polskich firm również jest mało typowy. W większości państw to właśnie młode przedsiębiorstwa częściej niż dojrzałe uznają AI za kluczowy element modelu biznesowego. W Polsce jest odwrotnie.
W 2025 r. tylko 8% właścicieli młodych firm uznawało narzędzia sztucznej inteligencji za bardzo ważne dla realizacji bieżącego modelu biznesowego i strategii. Wśród firm dojrzałych było to 13,3%. Wynik młodych przedsiębiorstw lokuje Polskę na końcu zestawienia państw objętych badaniem, a dojrzałych – w dolnej części rankingu.
W perspektywie trzech lat oczekiwania są nieco lepsze. 11% właścicieli młodych firm i 16% dojrzałych spodziewa się, że AI będzie bardzo ważna dla ich modelu biznesowego i strategii. W ciągu roku udział ten wzrósł odpowiednio o 3 i 1 pkt proc.
Jednocześnie około połowa przedsiębiorców – niezależnie od stażu firmy – spodziewa się zwiększenia wykorzystania technologii cyfrowych w sprzedaży produktów i usług. Polska przedsiębiorczość nie jest więc zamknięta na digitalizację. Problem dotyczy raczej wolniejszego przechodzenia od podstawowych narzędzi cyfrowych do analityki danych i AI.
Eksperci oceniają warunki dla przedsiębiorczości na 4,3 pkt na 10
Drugą częścią GEM jest badanie ekspertów oceniających otoczenie dla przedsiębiorczości. Syntetyczny wskaźnik NECI dla Polski wyniósł w 2025 r. 4,3 pkt na 10 możliwych. Dało to Polsce 17. miejsce wśród 22 badanych państw Europy i 34. miejsce wśród 53 gospodarek świata objętych badaniem eksperckim.
Relatywnie dobrze ocenione zostały dynamika i otwartość rynku oraz normy społeczne i kulturowe. Słabo wypadają natomiast obszary kluczowe dla długofalowego rozwoju nowych firm: edukacja przedsiębiorcza, łatwość uzyskania finansowania, transfer badań i rozwoju do biznesu, polityka publiczna wobec przedsiębiorczości, podatki i biurokracja oraz dostępność i efektywność programów wsparcia.
To ważne, bo wyniki badania ludności i badania ekspertów układają się w spójny obraz. Polacy deklarują, że mają kompetencje i widzą okazje biznesowe, ale rzadko planują wejście w biznes. Eksperci wskazują natomiast na bariery instytucjonalne i edukacyjne, które mogą utrudniać przejście od pomysłu do skalowalnego przedsięwzięcia.
Startupy są bardziej technologiczne, ale również zmagają się z kapitałem i niepewnością
Osobna część raportu dotyczy startupów. Ich właściciele najczęściej kojarzą startup z innowacyjnością i młodym wiekiem podmiotu. Większość badanych startupów znajduje się już na etapie rozwoju i ekspansji albo umacniania pozycji rynkowej, natomiast stosunkowo mało podmiotów znajduje się na najwcześniejszych etapach budowania koncepcji i prototypowania.
Startupy częściej niż pozostałe firmy korzystają z najnowszych technologii i częściej deklarują wprowadzanie produktów nowych w skali lokalnej lub globalnej. Jednocześnie ich właściciele wskazują bardzo silne bariery wejścia: niepewność gospodarczą, brak kapitału na start oraz niedostateczne kompetencje organizacyjne i zarządcze.
To wzmacnia główny wniosek całego raportu. Polska ma kompetencje technologiczne i dojrzałą bazę przedsiębiorstw, ale zbyt mało projektów przechodzi z fazy pomysłu do pierwszych lat realnej działalności.
Największym problemem nie jest brak przedsiębiorców, ale brak dopływu nowych
GEM Polska 2026 nie pokazuje gospodarki pozbawionej przedsiębiorczości. Wręcz przeciwnie – udział osób prowadzących firmy dojrzałe jest w Polsce znacznie wyższy niż średnio w Europie. To oznacza, że duża część biznesów, które przeszły pierwsze lata działalności, potrafi utrzymać się na rynku.
Słabością jest początek procesu. Mało osób planuje firmę, mało młodych ludzi prowadzi biznes, a odsetek właścicieli młodych przedsiębiorstw pozostaje jednym z najniższych w badanej grupie państw. Jednocześnie nowi przedsiębiorcy częściej niż ich europejscy odpowiednicy deklarują, że zakładają działalność z konieczności zapewnienia sobie dochodu, a nie przede wszystkim z potrzeby wykorzystania okazji rynkowej czy budowania szybko rosnącego biznesu.
Dla polskiej gospodarki to wyzwanie o znaczeniu większym niż sam wskaźnik liczby nowych firm. Dzisiejsze młode przedsiębiorstwa są przyszłą bazą firm dojrzałych, pracodawców i inwestorów. Jeżeli dopływ nowych podmiotów pozostanie słaby przez kolejne lata, rosnąć będzie znaczenie istniejących firm i ich sukcesji, a zmniejszać może się zdolność gospodarki do odnawiania się poprzez nowe modele biznesowe, technologie i konkurencję.
Raport GEM sugeruje więc, że kluczowym zadaniem nie jest już przekonywanie Polaków, że formalnie można założyć firmę. Większość i tak uważa ten proces za prosty. Znacznie ważniejsze staje się ograniczenie ryzyka odczuwanego na starcie, poprawa jakości edukacji przedsiębiorczej, łatwiejszy dostęp do finansowania, większa przewidywalność regulacyjna oraz budowanie otoczenia, w którym porażka biznesowa nie oznacza trwałego wykluczenia z kolejnych prób.
Jak badano przedsiębiorczość w GEM?
Global Entrepreneurship Monitor jest jednym z największych międzynarodowych projektów badawczych dotyczących przedsiębiorczości. Raport GEM Polska 2026 opiera się na danych zebranych w 2025 r. W badaniu ludności przeprowadzono łącznie ponad 150 tys. wywiadów z osobami w wieku 18–64 lata w 48 państwach. Równolegle w 53 państwach przeprowadzono ponad 2,2 tys. wywiadów eksperckich dotyczących warunków prowadzenia i rozwoju biznesu.
Polska uczestniczy w projekcie od 2011 r. dzięki współpracy Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Dzięki temu najnowsze wyniki można porównywać nie tylko z innymi państwami, ale również z długoterminowym trendem w Polsce.
Źródło: „GEM Polska 2026. Raport z badania przedsiębiorczości”, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. Dane dotyczą 2025 r.



