7,2% organizacji pozarządowych skupia 83% przychodów sektora. GUS pokazuje skalę koncentracji

Zaledwie 7,2 proc. organizacji pozarządowych skupiało 83 proc. przychodów badanej przez GUS części sektora. Chodzi o podmioty, których roczne wpływy przekraczały 1 mln zł. Łącznie organizacje rejestrowe uzyskały w 2024 r. 57,2 mld zł przychodów, ale połowa z nich dysponowała kwotą nieprzekraczającą 24,5 tys. zł rocznie. Za rosnącą wartością całego sektora kryją się więc budżety o zupełnie innej skali.

Raport Głównego Urzędu Statystycznego i Urzędu Statystycznego w Krakowie „Organizacje pozarządowe w 2024 r.” pokazuje, jak daleko od przeciętnej znajduje się codzienność większości fundacji, stowarzyszeń i innych badanych podmiotów. Średnie roczne przychody wynosiły 505,9 tys. zł, czyli niemal 21 razy więcej niż mediana. Duże budżety stosunkowo niewielkiej grupy organizacji podnoszą średnią, której nie można traktować jako opisu typowej jednostki.

Analiza finansów dotyczy 113,1 tys. aktywnych organizacji rejestrowych. Obejmuje m.in. fundacje, stowarzyszenia, ochotnicze straże pożarne, koła łowieckie, koła gospodyń wiejskich i społeczne podmioty wyznaniowe. Raport opisuje również mniej sformalizowane formy aktywności społecznej, ale nie należy automatycznie włączać ich do tej samej podstawy obliczania przychodów.

Ponad cztery piąte przychodów w organizacjach z budżetami powyżej miliona

Podmioty z rocznymi przychodami przekraczającymi 1 mln zł stanowiły mniej niż jedną trzynastą badanej zbiorowości. Przypadało na nie jednak 83 proc. wszystkich przychodów. W przeliczeniu na ogólną kwotę 57,2 mld zł daje to około 47,5 mld zł. To obliczenie redakcyjne na podstawie zaokrąglonych danych GUS, a nie osobna pozycja sprawozdawcza.

Organizacje z wpływami powyżej 100 tys. zł i do 1 mln zł stanowiły 22,3 proc. podmiotów. Ich udział w przychodach wynosił 14,2 proc. Najliczniejsza grupa, z rocznymi wpływami do 100 tys. zł, obejmowała 70,6 proc. organizacji, lecz przypadało na nią zaledwie 2,9 proc. przychodów.

Najmniejsze budżety nie są marginesem pod względem liczby organizacji. Przychody do 1 tys. zł miało 16 proc. podmiotów, a kolejne 17,8 proc. mieściło się w przedziale powyżej 1 tys. do 10 tys. zł. Łącznie około jednej trzeciej badanej zbiorowości nie przekraczało więc 10 tys. zł rocznych wpływów. Taki budżet pozostawia bardzo mało miejsca na regularne opłacanie pracy, lokalu czy usług zewnętrznych.

Sama koncentracja przychodów nie przesądza o sposobie podziału dotacji ani o skuteczności organizacji. Wspólna statystyka obejmuje jednostki prowadzące stałe placówki i zatrudniające pracowników oraz lokalne inicjatywy oparte na nieodpłatnej pracy. Zestawienie pokazuje skalę różnic finansowych; nie jest oceną jakości ich działalności.

Średnio pół miliona złotych. W połowie organizacji najwyżej 24,5 tysiąca

Mediana rocznych przychodów wynosząca 24,5 tys. zł oznacza, że połowa badanych organizacji nie przekraczała tej kwoty. Po prostym podzieleniu przez 12 miesięcy jest to około 2 tys. zł miesięcznie. Nie oznacza to regularnych miesięcznych wpływów: środki mogą trafiać do organizacji jednorazowo lub w transzach.

Średnia 505,9 tys. zł i mediana 24,5 tys. zł zostały obliczone dla wszystkich organizacji, także tych bez przychodów. Wpływy wykazało 102 tys. podmiotów, czyli 90,2 proc. badanej zbiorowości. Wśród samych organizacji osiągających przychody średnia wynosiła 560,9 tys. zł, a mediana 34,1 tys. zł. Wyłączenie jednostek z zerowymi wpływami nie usuwa zatem dużej odległości między obiema miarami.

Zmiany od 2018 r. dodatkowo wyjaśniają, dlaczego wzrost całego sektora trzeba interpretować ostrożnie. Wówczas średnie przychody wynosiły 343,1 tys. zł, a mediana 27 tys. zł. W 2024 r. średnia była wyższa o około 47 proc., ale mediana niższa o około 9 proc. Są to porównania nominalne, bez uwzględnienia inflacji.

Nie jest to jednak obserwacja tej samej grupy organizacji przez sześć lat. GUS wskazuje, że do wzrostu różnicy między średnią a medianą w 2020 r. przyczyniło się objęcie badaniem kół gospodyń wiejskich, zwykle dysponujących małymi budżetami. Znaczenie miało też zwiększenie liczby fundacji i stowarzyszeń bez przychodów lub z niskimi wpływami w okresie pandemii. Relacja średniej do mediany wynosiła w 2020 r. około 22, a w 2022 i 2024 r. prawie 21. Nie ma więc podstaw, by przedstawiać dane jako dowód nieprzerwanego wzrostu koncentracji w każdym kolejnym okresie.

57,2 mld zł przychodów. Realny wzrost był znacznie mniejszy od nominalnego

Łączne przychody organizacji wzrosły z 30 mld zł w 2018 r. do 33,3 mld zł w 2020 r., 45,2 mld zł w 2022 r. i 57,2 mld zł w 2024 r. GUS podaje, że w całym okresie 2018–2024 wzrost nominalny wyniósł 91 proc., a po uwzględnieniu inflacji 39,5 proc. Wskaźniki obliczono na danych o większej precyzji niż zaokrąglone wartości miliardowe przedstawione na wykresie.

Między 2022 a 2024 r. przychody zwiększyły się nominalnie o 26,6 proc., ale realnie o 9,7 proc. W cenach stałych z 2022 r. kwota uzyskana w 2024 r. odpowiadała 49,6 mld zł. Zastosowane przez GUS wskaźniki cen konsumpcyjnych oznaczały w tym okresie łączny wzrost cen o 15,4 proc.

Jednocześnie liczba aktywnych organizacji rejestrowych wzrosła ze 102,7 tys. do 113,1 tys., czyli o 10,2 proc. Większa suma wpływów przypadała więc na większą liczbę podmiotów. Zestawienie realnego wzrostu przychodów i wzrostu liczby jednostek pokazuje, dlaczego sama informacja o dodatkowych 12 mld zł nie wystarcza do oceny sytuacji pojedynczej organizacji.

Fundacje przejęły największy udział w przychodach

Fundacje uzyskały w 2024 r. 21,8 mld zł przychodów, czyli 38,1 proc. środków całej badanej zbiorowości. Stanowiły 19,8 proc. organizacji. Typowe stowarzyszenia i organizacje społeczne zgromadziły 19,7 mld zł, odpowiadając za 34,5 proc. wpływów i 29 proc. podmiotów.

W 2018 r. kolejność była odwrotna: typowe stowarzyszenia miały 37,5 proc. udziału w przychodach, a fundacje 34,1 proc. Do 2024 r. udział fundacji zwiększył się o 4 pkt proc., a typowych stowarzyszeń zmalał o 3 pkt proc. Spadek udziału w sumie przychodów nie oznacza przy tym automatycznie spadku ich wartości w złotych.

Jeszcze większa różnica między udziałem w liczbie podmiotów a udziałem w pieniądzach występowała w społecznych podmiotach wyznaniowych. Stanowiły 1,7 proc. organizacji, lecz uzyskały 11,4 proc. przychodów, około 6,5 mld zł. Ich średnie roczne wpływy wynosiły 3,31 mln zł, a mediana 1,16 mln zł. Mediana przekraczająca milion wskazuje, że duże budżety są w tej grupie znacznie częstsze niż w całej badanej zbiorowości.

Na drugim końcu zestawienia znalazły się koła gospodyń wiejskich: 15,3 proc. podmiotów i 0,5 proc. przychodów. Ich średnie wpływy wynosiły 17 tys. zł, a mediana 13 tys. zł. Ochotnicze straże pożarne stanowiły 13,1 proc. organizacji i uzyskały 1,6 proc. przychodów. Mediana ich wpływów była najniższa wśród wyróżnionych rodzajów organizacji i wynosiła 10,1 tys. zł.

OPP mają jedną trzecią przychodów, ale ich budżety też dzieli duża różnica

Status organizacji pożytku publicznego posiadało 9,9 tys. badanych podmiotów, czyli 8,8 proc. całej zbiorowości. Osiągnęły 19,5 mld zł przychodów, co odpowiadało 34,1 proc. wpływów sektora. Średnio na jedną OPP przypadało 1,963 mln zł, ale mediana wynosiła 187,6 tys. zł. Również w tej grupie niewielka grupa podmiotów z dużymi budżetami może mocno podnosić średnią.

OPP nie są dodatkowym rodzajem organizacji, który można dopisać do sumy fundacji i stowarzyszeń. To status posiadany przez część podmiotów należących do opisanych wcześniej grup. Podobnie należy odczytywać dane o przedsiębiorstwach społecznych. W badanej zbiorowości było ich około 0,8 tys.; uzyskały 1,5 mld zł przychodów, czyli 2,6 proc. całości. Ich średnie wpływy wynosiły 1,741 mln zł, a mediana 715,4 tys. zł.

Samorządy są największym pojedynczym źródłem finansowania

Największa część wpływów pochodziła ze źródeł nierynkowych: 60,7 proc. przychodów wykazanych według źródeł. Na środki publiczne przypadało 45,9 proc., a na niepubliczne 14,8 proc. Przychody rynkowe stanowiły 32,3 proc., składki członkowskie 4,4 proc., a pozostałe przychody 2,7 proc.

Dotacje od administracji samorządowej odpowiadały za 22,7 proc. wpływów. W tej pozycji GUS uwzględnił dotacje przyznawane według liczby odbiorców i w trybie otwartego konkursu ofert. Analogicznie ujęte dotacje od administracji rządowej stanowiły 11,8 proc. przychodów. Fundusze Unii Europejskiej i publiczne środki zagraniczne miały udział 5,8 proc., a pozostałe krajowe środki publiczne 2,1 proc.

Osobna pozycja, obejmująca łącznie odpis 1,5 proc. podatku dochodowego od osób fizycznych i nawiązki sądowe, odpowiadała za 3,5 proc. przychodów. Nie należy przedstawiać całej tej wartości jako wpływów wyłącznie z odpisu podatkowego. W źródłach niepublicznych dominowały darowizny i inne przekazane środki, z udziałem 13,6 proc. Zbiórki publiczne stanowiły 1,2 proc.

Udział danego źródła w pieniądzach nie jest tym samym co odsetek korzystających z niego organizacji. Wśród podmiotów osiągających przychody środki publiczne wykazało 50,5 proc., a niepubliczne 38,3 proc. Z dotacji samorządowych korzystało 30,8 proc., a rządowych 18,4 proc. Darowizny i inne przekazane środki otrzymywało 36,5 proc. podmiotów z przychodami, a zbiórki publiczne wykazało 4,9 proc.

Znaczenie dotacji było szczególnie duże w ochotniczych strażach pożarnych: publiczne źródła nierynkowe odpowiadały za 66,5 proc. ich przychodów. W społecznych podmiotach wyznaniowych udział ten wynosił 59,2 proc., a w typowych stowarzyszeniach i organizacjach społecznych 51,1 proc. Dane wskazują więc, w których częściach sektora zmiana finansowania publicznego najmocniej dotykałaby podstawowych źródeł wpływów. Raport nie mierzy jednak stabilności poszczególnych umów ani terminowości wypłat.

Co trzecia złotówka ze źródeł rynkowych. To nie zawsze działalność gospodarcza

Przychodów rynkowych nie można utożsamiać wyłącznie z działalnością gospodarczą. Największą pozycją w tej grupie była odpłatna działalność statutowa, stanowiąca 18,8 proc. wszystkich wpływów wykazanych według źródeł. Działalność gospodarcza odpowiadała za 11,1 proc., odsetki, dywidendy i inne przychody finansowe za 1,7 proc., a zamówienia publiczne za 0,8 proc.

GUS rozdziela formy działalności i rodzaje wpływów. Większość organizacji, 70,6 proc., prowadziła wyłącznie nieodpłatną działalność statutową. Odpłatną działalność statutową bez działalności gospodarczej wykazało 19,7 proc. podmiotów, działalność gospodarczą bez odpłatnej statutowej 5,7 proc., a łączenie obu form 4 proc. To inny przekrój niż struktura samych przychodów.

Wśród 26,8 tys. organizacji prowadzących odpłatną działalność statutową najczęstszy był obszar kultury, rozrywki i rekreacji, wskazany przez 37,4 proc. tej grupy. Usługi edukacyjne stanowiły 16,1 proc., a opieka zdrowotna i pomoc społeczna 11,2 proc. Wśród 10,5 tys. organizacji prowadzących działalność gospodarczą największa grupa zajmowała się usługami edukacyjnymi, przede wszystkim pozaszkolnymi: 19,3 proc.

Sposób finansowania zależał również od rodzaju organizacji. W samorządzie gospodarczym i kółkach rolniczych przychody rynkowe odpowiadały za 58,9 proc. wpływów, a w kołach łowieckich za 50,3 proc. W fundacjach ich udział wynosił 33,6 proc. Koła gospodyń wiejskich wyróżniały się natomiast udziałem składek członkowskich, które zapewniały 24,6 proc. ich wpływów.

Składki otrzymywało 65,4 proc. organizacji wykazujących przychody. Były więc powszechnym źródłem finansowania, lecz ich łączny udział w pieniądzach wynosił tylko 4,4 proc. Także ten przykład pokazuje, że źródło ważne dla dużej liczby małych podmiotów może pozostawać niewielką pozycją w zbiorczym rachunku sektora.

Mazowsze z najwyższą średnią, Śląsk z najwyższą medianą

Najwyższe średnie przychody miały organizacje z siedzibą w województwie mazowieckim: 1,074 mln zł. W regionie warszawskim stołecznym średnia sięgała 1,547 mln zł, a w mazowieckim regionalnym wynosiła 221,2 tys. zł. To około siedmiokrotna różnica wewnątrz jednego województwa.

Najwyższą medianę odnotowano jednak na Śląsku: 47,3 tys. zł. Najniższa wystąpiła w województwie świętokrzyskim, gdzie wynosiła 13,2 tys. zł. Najniższą średnią miało kujawsko-pomorskie: 275 tys. zł. Sama wysoka średnia regionalna nie mówi więc, gdzie większy budżet ma organizacja zajmująca środkowe miejsce w zestawieniu.

W świętokrzyskim 43,8 proc. organizacji nie przekraczało 10 tys. zł przychodów rocznie, w lubelskim było to 41,2 proc. Największy udział podmiotów z wpływami powyżej 100 tys. zł odnotowano w śląskim, 37,1 proc., i mazowieckim, 36,8 proc. W świętokrzyskim i lubelskim dużą część organizacji stanowiły koła gospodyń wiejskich, odpowiednio 25,8 i 25,5 proc. Skład regionalnej zbiorowości ma więc znaczenie przy porównywaniu budżetów.

Dane regionalne odnoszą się do siedzib organizacji, a nie do miejsca wydania każdej złotówki czy zamieszkania wszystkich odbiorców. Organizacja zarejestrowana w Warszawie może działać w całym kraju. Wśród fundacji 36 proc. prowadziło działalność ogólnopolską, a 12 proc. międzynarodową. Nie można zatem utożsamiać lokalizacji siedziby z terytorialnym rozkładem udzielanej pomocy.

Koszty sięgnęły 53,9 mld zł. Największą pozycją była praca

Koszty wykazało 89,6 proc. organizacji. Łącznie wynosiły 53,9 mld zł, o 3,3 mld zł mniej niż przychody. Relacja kosztów do przychodów wyniosła 94,2 proc. Ta zbiorcza różnica nie oznacza, że każda organizacja posiadała nadwyżkę do swobodnego wykorzystania; dodatnie i ujemne wyniki poszczególnych podmiotów składają się na jedną sumę.

Na działalność statutową przypadało 48,4 mld zł kosztów, czyli 89,8 proc. całości. Działalność gospodarcza odpowiadała za 5,5 mld zł i 10,2 proc. kosztów. W odrębnym podziale według rodzaju wydatków największą pozycją były wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, stanowiące 41,7 proc. kosztów. Usługi obce odpowiadały za 19 proc., a materiały i energia za 8,4 proc.

Tych dwóch podziałów nie należy sumować. Wynagrodzenie pracownika może być jednocześnie kosztem działalności statutowej. Wyszczególnione w raporcie rodzaje kosztów nie tworzą też pełnego podziału całej kwoty. Dane nie pozwalają uznać wszystkich płac lub usług obcych za koszty administracyjne: obejmują także pracę i usługi bezpośrednio związane z realizacją zadań organizacji.

Największy udział wynagrodzeń i świadczeń w kosztach miały społeczne podmioty wyznaniowe: 62,4 proc. W przedsiębiorstwach społecznych było to 50,9 proc., w typowych stowarzyszeniach 48,4 proc., a w fundacjach 36 proc. Koszt pracy ma więc inne znaczenie w organizacji prowadzącej stałe usługi niż w jednostce funkcjonującej głównie dzięki pracy społecznej.

Co szósta organizacja z wynikiem ujemnym

Dodatni wynik finansowy wykazało 35,1 proc. organizacji, ujemny 17,5 proc., a zrównoważony 47,4 proc. Ten ostatni termin ma w badaniu określone znaczenie. GUS uznał wynik za zrównoważony, jeżeli bezwzględna różnica między przychodami a kosztami nie przekraczała 1 tys. zł albo relacja kosztów do przychodów, po zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku, mieściła się w przedziale 95–105 proc. Nie chodzi więc wyłącznie o dokładne zero w rachunku.

Ujemny wynik występował najczęściej w kołach łowieckich, 25,4 proc., fundacjach, 23,2 proc., oraz samorządzie gospodarczym i kółkach rolniczych, 21 proc. Wśród przedsiębiorstw społecznych dotyczył 26,1 proc. podmiotów. Najrzadziej występował w kołach gospodyń wiejskich, 8,7 proc., i społecznych podmiotach wyznaniowych, 11,3 proc.

GUS sprawdził również wykorzystanie nadwyżek z wcześniejszych lat. Wśród organizacji z dodatnim wynikiem na koniec 2023 r. aż 89,3 proc. przeznaczało nadwyżkę z 2023 r. lub lat wcześniejszych na bieżącą działalność w 2024 r. Utworzenie lub zwiększenie rezerw wskazało 12,9 proc., zasilenie kapitału wieczystego 2,4 proc., a inne cele 1,7 proc. Możliwe było wskazanie kilku przeznaczeń. Te dane dotyczą wykorzystania wcześniejszych nadwyżek, a nie podziału całej różnicy między przychodami i kosztami z 2024 r.

Większość organizacji nie zatrudnia płatnego personelu

Pracę płatną oferowało 38,6 proc. organizacji. Pozostałe 61,4 proc. działało bez płatnego personelu. Pracowników w ramach stosunku pracy zatrudniało 13,5 proc. podmiotów, a 25,1 proc. korzystało wyłącznie z umów cywilnoprawnych. Łącznie z tych ostatnich umów korzystało 35,9 proc. organizacji, ponieważ część łączyła je z zatrudnieniem etatowym.

Na koniec 2024 r. w ramach stosunku pracy zatrudnionych było 214,3 tys. osób. Przeciętne zatrudnienie w całym roku wynosiło 169,8 tys. etatów. Są to różne miary: pierwsza dotyczy osób w określonym dniu, druga przeciętnego wymiaru zatrudnienia w roku. Na część etatu pracowało 32,9 proc. pracowników sektora, przy 6,7 proc. w gospodarce narodowej.

Praca na podstawie umów cywilnoprawnych, wykonywana przez osoby niepozostające równocześnie z tymi organizacjami w stosunku pracy, obejmowała 426,5 tys. osób. Dla 114,2 tys., czyli 26,8 proc. tej grupy, była głównym źródłem utrzymania. GUS oszacował jej wolumen na 81,8 tys. etatów przeliczeniowych, na podstawie kosztów wynagrodzeń. Nie jest to dodatkowa liczba zawartych umów o pracę.

Średnie wynagrodzenie przypadające na pełny etat wynosiło 6,7 tys. zł miesięcznie, wobec 8,2 tys. zł w gospodarce narodowej. Różnica sięgała około 18 proc., licząc na zaokrąglonych kwotach. Kobiety stanowiły 77,1 proc. pracowników, osoby z niepełnosprawnościami 6,7 proc., a osoby w wieku emerytalnym 8,9 proc. Ograniczenia budżetowe sektora mają zatem znaczenie również dla wynagrodzeń i utrzymania zespołów świadczących usługi społeczne.

Pracy społecznej nie widać w przychodach

Z nieodpłatnej pracy członków i wolontariuszy korzystało 95,4 proc. organizacji. Wykazały one około 3,2 mln osób pracujących społecznie. Największa część, około 1,6 mln, działała w typowych stowarzyszeniach i organizacjach społecznych. Około 0,5 mln przypadało na fundacje. Dane o wolontariuszach opierają się często na szacunkach organizacji i nie powinny być traktowane jako rejestr unikalnych osób w skali kraju.

Brak płatnego personelu deklarowało 96,5 proc. kół gospodyń wiejskich i 94,6 proc. ochotniczych straży pożarnych. Ich niewielkie przychody trzeba więc odczytywać łącznie z modelem opartym na pracy społecznej. Kwota wpływów nie jest pełną wyceną wykonanej pracy ani korzyści dla odbiorców.

Także wolontariat skupiał się w stosunkowo niewielkiej grupie podmiotów. Według GUS jedna tysięczna organizacji z największą liczbą osób pracujących społecznie skupiała 41 proc. tej zbiorowości. Średnio na organizację korzystającą z pracy społecznej przypadało 29 osób, ale mediana wynosiła 10. Nie można jednak zakładać, że były to dokładnie te same organizacje, które skupiały największą część przychodów.

Najczęstszy problem: pozyskanie pieniędzy na działalność

Przynajmniej jedną barierę zgłaszało 58,2 proc. organizacji. Najczęściej były to trudności w pozyskiwaniu środków finansowych: 34,6 proc. całej badanej zbiorowości. Niedostateczną liczbę chętnych do pracy społecznej wskazało 24,9 proc., problemy z przepisami i procedurami 13,9 proc., problemy wewnętrzne 11,4 proc., a trudności w kontaktach z administracją publiczną 11,1 proc.

W porównaniu z 2018 r. udział organizacji wskazujących trudności finansowe zmniejszył się z 39,6 proc. do 34,6 proc. Odsetek zgłaszających co najmniej jeden problem spadł z 66,8 proc. do 58,2 proc. Poprawa tego wskaźnika nie oznacza jednak, że niedobór środków przestał być istotny. Nadal był najczęściej deklarowaną przeszkodą.

Finansowe ograniczenia widać również w inwestycjach. Środki trwałe posiadało 25,4 proc. organizacji, a ich łączna wartość wynosiła 27,3 mld zł. Nakłady na nowe obiekty majątkowe lub ulepszenie istniejących poniosło 4,8 proc. podmiotów. Łącznie wydały na ten cel 1,6 mld zł. Typowe stowarzyszenia i organizacje społeczne oraz fundacje odpowiadały za 71,8 proc. tych nakładów.

Pożyczki służą również finansowaniu projektów przed wypłatą środków

W 2024 r. pożyczkę lub kredyt zaciągnęło 1,5 tys. organizacji, czyli 1,3 proc. badanej zbiorowości. Łączna wartość zaciągniętych zobowiązań wyniosła 425,6 mln zł. Na fundacje przypadało 182 mln zł, czyli 42,8 proc. tej kwoty. Przeciętna wartość wynosiła 280,4 tys. zł, a mediana 61,9 tys. zł. Nie są to dane o całym zadłużeniu sektora na koniec roku, lecz o zobowiązaniach zaciągniętych w badanym roku.

Wśród organizacji korzystających z pożyczek lub kredytów 46 proc. przeznaczało środki na bieżącą działalność, 38,2 proc. na prefinansowanie projektów dofinansowanych ze źródeł zewnętrznych, a 25 proc. na inwestycje. Można było wskazać więcej niż jeden cel. Pozyskanie dotacji nie musi więc usuwać potrzeby finansowania: organizacja może najpierw ponieść wydatki na projekt, a dopiero później otrzymać przewidziane na niego środki.

Z pożyczek lub kredytów korzystało 15 proc. przedsiębiorstw społecznych objętych badaniem. Wśród OPP odsetek wynosił 2,4 proc. Łączna wartość zobowiązań zaciągniętych przez OPP wyniosła 124,3 mln zł, przy średniej 525,2 tys. zł i medianie 100 tys. zł.

Więcej organizacji nie oznacza większych budżetów lokalnych inicjatyw

Od 2018 r. liczba aktywnych organizacji rejestrowych zwiększyła się z 87,3 tys. do 113,1 tys., o 29,5 proc. Szczególnie szybko rosła liczba kół gospodyń wiejskich: między 2022 a 2024 r. z 11,3 tys. do 17,4 tys., o 54,2 proc. W tym samym czasie liczba fundacji wzrosła o 16,1 proc.

Największa część organizacji działała lokalnie. Maksymalny zasięg 60,5 proc. podmiotów nie wykraczał poza powiat, a najczęściej wskazywaną pojedynczą skalą działania była gmina, 28,6 proc. Lokalny klub, koło czy stowarzyszenie może prowadzić regularną aktywność dla niewielkiej grupy odbiorców, nawet jeżeli jego udział w krajowej sumie przychodów jest niemal niewidoczny.

Wśród organizacji prowadzących bezpośrednie i systematyczne działania na rzecz osób fizycznych 64 proc. kierowało je do dzieci i młodzieży, 35,5 proc. do osób starszych, a 20 proc. do osób z niepełnosprawnościami. Można było wskazać kilka grup odbiorców. Raport podaje łącznie 76,7 mln odbiorców działań; tej liczby nie należy utożsamiać z liczbą różnych mieszkańców Polski, ponieważ jedna osoba może korzystać z działalności kilku organizacji.

Powódź pokazała różne role dużych i małych organizacji

Osobny fragment raportu dotyczy pomocy po powodzi z września 2024 r. Od września do grudnia zaangażowało się w nią 14,3 tys. organizacji, czyli 12,6 proc. badanej zbiorowości. Wśród zaangażowanych organizacji 61,8 proc. przekazywało dary rzeczowe, a 16,5 proc. środki finansowe. Wartość pomocy rzeczowej oszacowano na 198,5 mln zł, a finansowej na 373,9 mln zł. Fundacje przekazały 219,7 mln zł pomocy finansowej, blisko 60 proc. jej łącznej wartości.

W działania ratownicze angażowało się 18,6 proc. pomagających organizacji, a w remonty, prace porządkowe i czyszczenie 13,4 proc. Pomoc kierowana do osób fizycznych objęła 3,8 mln odbiorców, z możliwością wielokrotnego uwzględnienia tej samej osoby. Na ochotnicze straże pożarne przypadało 2,7 mln odbiorców. Dane o pieniądzach i dane o wykonanych działaniach opisują więc różne zasoby uruchomione w reakcji na tę samą katastrofę.

Jak GUS policzył organizacje i ich finanse

Publikacja została wydana w 2026 r., lecz przedstawione dane finansowe odnoszą się do 2024 r. Badanie oparto na sprawozdaniach SOF-1 i SOF-4s oraz źródłach administracyjnych. Część organizacji objęto badaniem pełnym, a część dobrano do próby. Wyniki uogólniono za pomocą wag na populację aktywnych jednostek. Nie są to wyłącznie sumy z formularzy tych organizacji, które odpowiedziały na badanie.

Analiza nie obejmuje związków zawodowych, organizacji pracodawców ani partii politycznych. Społecznych podmiotów wyznaniowych nie należy utożsamiać z całą administracją kościelną: badanie dotyczy jednostek prowadzących działalność o charakterze pożytku publicznego. Dane o 12,4 tys. stowarzyszeń zwykłych i 51,7 tys. organizacji przyparafialnych przedstawiono odrębnie; liczebność tej ostatniej grupy pochodzi z badania za 2023 r.

Do kartotek badań SOF-1 i SOF-4s włączono 32,4 tys. jednostek. Sprawozdania potwierdzające prowadzenie działalności złożyło 25,2 tys., a 4,7 tys. potwierdziło brak aktywności. Po wyłączeniu jednostek nieaktywnych kompletność badania wyniosła 90,6 proc.; wśród fundacji było to 83,8 proc., a wśród organizacji pożytku publicznego 98,4 proc.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny i Urząd Statystyczny w Krakowie, „Organizacje pozarządowe w 2024 r.”, Warszawa, Kraków 2026.