Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego „Bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej.”
Przepisy o bezskuteczności czynności upadłego względem masy upadłości mają za zadanie chronić wierzycieli upadłego, przed jego niekorzystnymi czynnościami, które zostały dokonane przed ogłoszeniem upadłości.
Niezbędnym jest w tym miejscu wyjaśnienie czym jest owa masa upadłości. Jest to bowiem majątek upadłego służący zaspokajaniu wierzycieli upadłego. Skład masy upadłości może być różny i w dużej mierze zależy od tego, czy prowadzona jest upadłość konsumencka, czy tzw. upadłość gospodarcza. Najczęstszymi aktywami masy upadłości są nieruchomości, cenne ruchomości, czy choćby wierzytelności, a także akcje i udziały w spółkach.
Bezskuteczność czynności w stosunku do masy upadłości oznacza zatem bezskuteczność czynności dokonanych przez upadłego względem wszystkich wierzycieli, dla których owa masa stanowi źródło zaspokojenia. Konsekwencją bezskuteczności czynności względem masy jest brak możliwości zaspokojenia z masy upadłości roszczenia wynikającego z takiej czynności.
Jeśli jednak osoby trzecie zostaną z takich czynności zaspokojone, to wszystkie środki które otrzymali winne być zwrócone do masy. Co ważne czynności bezskuteczne względem masy nie tracą swojej skuteczności względem upadłego. Oznacza to, że roszczenia z takich czynności będą mogły być dochodzone przeciwko upadłemu po ukończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego.
Ogłoszenie upadłości rodzi bezskuteczność z mocy prawa niektórych czynności upadłego. Może także wprowadzać szczególne reguły związane z zaskarżaniem takich czynności przez syndyka, zarządcę czy nadzorcę sądowego.
Bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego, w przypadku gdy łącznie spełniają następujące warunki:
1 ) czynność upadłego jest dokonana w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wskazany powyżej roczny termin jest nazywany „okresem ochronnym”
2) rozporządzenie następuje „majątkiem” upadłego, a ściślej poszczególnym składnikiem majątkowym należącym do upadłego. Przy czym warto zaznaczyć, że czynnością rozporządzającą jest czynność, której bezpośrednim celem i skutkiem jest przeniesienie, obciążenie albo zniesienie prawa majątkowego. Jest to np. sprzedaż rzeczy czy obciążenie jej ograniczonym prawem rzeczowym. Przez „majątek” rozumieć należy zarówno rzeczy, jak i prawa.
3) czynność dokonywana jest nieodpłatnie albo odpłatnie i do tego w taki sposób, ze wartość świadczenia przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej.
Bezskuteczne są również zabezpieczenie i zapłata długu niewymagalnego dokonane przez upadłego w ciągu sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Jednak ten, kto otrzymał zapłatę lub zabezpieczenie, może w drodze powództwa lub zarzutu żądać uznania tych czynności za skuteczne, jeżeli w czasie ich dokonania nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości.
Autor artykułu: mec. Kamila Czyżewska z KL Law Polska Sp. z o.o. Więcej na temat upadłości konsumenckiej.
