Wprowadzone od 1 stycznia br. zmiany w ordynacji podatkowej zwiększyły zakres kontroli krzyżowych. Organ podatkowy zyskał możliwość kontroli całego łańcucha dostaw danego przedsiębiorcy. Jednak prowadzona kontrola nie może być nieograniczona.
Założenie kontroli krzyżowych
Dotychczas kontrole krzyżowe przeprowadzane były przez organ podatkowy po to, by ten mógł zweryfikować dokumenty związane z przedmiotem kontroli nie tylko u podmiotu kontrolowanego, ale również u jego bezpośredniego klienta. Jej celem było sprawdzenie prawidłowości transakcji. Dostęp do dokumentów u klienta był możliwy wyłącznie w ramach prowadzonego w danej firmie postępowania podatkowego lub kontroli, a sama kontrola krzyżowa była wyłącznie jednym z etapów prowadzonej ogólnej kontroli skarbowej. Jednak wprowadzona w styczniu nowelizacja ordynacji podatkowej istotnie zmieniła uprawnienia organów w tym zakresie.
Prawo do kontroli wielu podmiotów
Szczegóły dotyczące nowych zasad przeprowadzania kontroli krzyżowych reguluje rozdział V znowelizowanej ordynacji podatkowej. Określa on czynności sprawdzające, do których prawo ma kontrolujący organ. Istotne zmiany zostały wprowadzone w art. 274c. Nakłada on potencjalny obowiązek kontrahentów kontrolowanego przedsiębiorstwa do przedstawienia dokumentów dotyczących kontrolowanej transakcji. Przedstawienie dokumentacji jest konieczne w przypadku żądania organu podatkowego. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie art. 274c § 1c. Wskazuje on, że obowiązek przedstawienia dokumentacji ma zastosowanie również do „(…) podmiotów prowadzących działalność gospodarczą uczestniczących w dostawie tego samego towaru lub świadczenia tej samej usługi będących zarówno dostawcami, jak i nabywcami biorącymi udział pośrednio lub bezpośrednio w dostawie towaru lub świadczenia usługi”. Powyższy zapis daje organowi podatkowemu możliwość kontroli całego łańcucha dostaw konkretnego przedsiębiorcy, a nie jedynie jego bezpośrednich klientów. Zwiększa to znacznie możliwość kontroli partnera biznesowego podatnika, u którego jest przeprowadzane właściwe postępowanie podatkowe.
Ograniczony zakres żądania
W znowelizowanej ordynacji podatkowej pojawił się przepis ograniczający zakres żądania organu podatkowego wyłącznie do dokumentów powiązanych z dostawą towaru czy świadczeniem usługi kontrolowanych u podatnika. Innymi słowy, organ kontrolujący nie ma prawa żądać dokumentacji niepowiązanej z kontrolowaną transakcją u podatnika. Co więcej, żądanie musi dotyczyć jedynie okresu objętego u podatnika kontrolą. Żądanie innych informacji będzie tożsame z przekroczeniem uprawnień przez kontrolującego. W przypadku naruszenia prawa przez organ warto skonsultować się z doświadczoną kancelarią prawnopodatkową, która pomoże przedsiębiorcy wyegzekwować jego prawa.
Solidny cios w przedsiębiorców?
Jak podkreśla Ministerstwo Finansów, rozszerzenie uprawnień organów podatkowych w zakresie kontroli krzyżowych ma skutecznie wyeliminować wyłudzenia zwrotu podatku VAT. Jednak uprawnienia organów niosą wysokie ryzyko kierowania żądań do szerokiej grupy partnerów biznesowych kontrolowanego podmiotu. Każde z tego rodzaju żądań będzie dodatkowym utrudnieniem w prowadzeniu działalności kontrahenta.
Ponadto chęć badania całego łańcucha dostaw w celu wykrycia nieuczciwego ogniwa niesie również ryzyko poniesienia konsekwencji przez uczciwego przedsiębiorcę – nieświadomego, że znalazł się w łańcuchu niezgodnych z prawem działań podatkowych.
Kontrole krzyżowe nie przy weryfikacji zwrotu VAT
Chociaż celem rozszerzonych kontroli krzyżowych jest eliminacja wyłudzeń zwrotu podatku VAT, nie mogą być one zastosowane w przypadku wydłużonego terminu zwrotu wynikającego z czynności sprawdzających. Ściśle określa to uchwała NSA z 24 października 2016 r. (I FPS 3/16), wskazująca, że podczas weryfikacji zasadności zwrotu należnego podatku prowadzonej w oparciu o art. 87 ust. 2 ustawy o VAT żądanie dokumentów od kontrahentów podatnika nie jest możliwe. W tym przypadku znaczące jest określenie okoliczności czynności sprawdzających zasadność zwrotu podatku: terminowość podatnika, formalna poprawność dokumentów oraz ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami. Ten zakres czynności nie obejmuje jednak czynności sprawdzających określonych w art. 274c § 1c. Tym samym kontrola krzyżowa nie może być wykorzystana w weryfikacji zasadności zwrotu VAT, gdyż nie przewidują tego postanowienia ordynacji podatkowej. Przedsiębiorcy powinni być świadomi swoich praw. Jednakże zapisy ustawy o VAT i ordynacji podatkowej mogą nie być dla wszystkich zrozumiałe, dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do słuszności prowadzonego przez organ podatkowy postępowania warto skorzystać ze wsparcia doświadczonego doradcy prawnopodatkowego. Zweryfikuje on zasadność prowadzonych przez kontrolującego działań, a w przypadku przekroczenia uprawnień pomoże przedsiębiorcy skutecznie uchronić się przez bezprawnym działaniem organu.
Autor:
Kancelaria Prawna Skarbiec, specjalizująca się w przeciwdziałaniu bezprawiu urzędniczemu, w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych oraz optymalizacji podatkowej
