Ostatnio mieliśmy okazję przeczytać artykuł Arkadiusza Furlepy dotyczący klauzuli o zakazie konkurencji w umowach cywilnoprawnych w praktyce. W dzisiejszym wpisie, chciałabym nawiązać do zagadnienia zakazu konkurencji, jednak z nieco innej perspektywy, tj. pochylić się nad pytaniem czy Prezes Zarządu spółki kapitałowej może zostać zwolniony z prowadzenia konkurencyjnych interesów w stosunku do spółki?
Kwestia ta pojawiła się podczas codziennej obsługi spółki akcyjnej z branży gamingowej. Jakiś czas temu Rada Nadzorcza tej spółki powołała nowego Prezesa Zarządu, który wszedł do spółki z konkretnymi pomysłami dotyczącymi produkcji gier.
Oprócz pełnienia funkcji zarządczych, Prezes Zarządu pełni rolę Head of Studio zespołu developerskiego ze względu na swoje niezwykłe doświadczenie w pracach rozwojowych w dziedzinie nauk technicznych w zakresie tworzenia, wydawania i promocji znanych tytułów. Dla rozwoju spółki jest to więc bardzo cenne know-how. Podczas zakładania spółki, jej założyciele i inwestorzy zawarli rygorystyczną i niedającą większego pola manewru umowę inwestycyjną, która przewidywała całkowity zakaz konkurencji dla Prezesa Zarządu.
Umowa przewidywała, że Prezes Zarządu nie będzie brać udziału bezpośrednio lub pośrednio w imieniu własnym lub osoby trzeciej, zarówno samodzielnie jak i łącznie z innymi osobami w produkcji gier.
Gdy nowy Prezes oznajmił Radzie Nadzorczej, że oprócz czynności zarządczych spółki oraz budowania zespołu developerskiego, pragnie realizować się także poza strukturami spółki, zasiadając w organach spółek konkurencyjnych, pojawił się praktyczny problem wiążącego go zakazu konkurencji.
Przepisy KSH wprowadzają generalny zakaz zajmowania się działalnością konkurencyjną przez członków zarządu spółek kapitałowych.
Zgodnie z art. 380 KSH (spółka akcyjna):
„§ 1. Członek zarządu nie może bez zgody spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej lub jako członek organu spółki kapitałowej bądź uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu. Zakaz ten obejmuje także udział w konkurencyjnej spółce kapitałowej, w przypadku posiadania w niej przez członka zarządu co najmniej 10% udziałów albo akcji bądź prawa do powołania co najmniej jednego członka zarządu.
- 2. Jeżeli statut nie stanowi inaczej, zgody udziela organ uprawniony do powoływania zarządu.”
Taka sama regulacja występuje przy spółce z o. o. – art. 211 KSH
Na podstawie powyższego przepisu, możemy wyróżnić następujące zakazy działalności konkurencyjnej:
- zakaz zajmowania się interesami konkurencyjnymi;
- zakaz uczestniczenia w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki osobowej, jako członek organu spółki kapitałowej lub innej osoby prawnej;
- zakaz uczestniczenia w konkurencyjnej spółce kapitałowej poprzez posiadanie co najmniej 10% udziałów albo akcji bądź poprzez prawo powoływania co najmniej jednego członka zarządu.
Jak widzimy, Kodeks nie definiuje interesu konkurencyjnego. Zgodnie jednak z doktryną i orzecznictwem przez to pojęcie należy rozumieć interes innego podmiotu, jeżeli uzyskanie przez niego korzyści lub wzmocnienie jego sytuacji rynkowej wiąże się ze stratą lub osłabieniem pozycji spółki.
Określony zakaz konkurencji ma charakter względny. Zgodnie bowiem z art. 380 § 2 KSH organ, który powołał członka zarządu, może mu również udzielić zgody na podjęcie działalności konkurencyjnej. Prawo to przysługuje więc co do zasady Radzie Nadzorczej, z tym, że sam statut może w tym zakresie przewidywać odmienne rozwiązania, np. może upoważniać inny organ do wyrażenia zgody obok lub zamiast organu powołującego członka zarządu. Niedopuszczalne natomiast byłoby ustanowienie w statucie bezwzględnego zakazu konkurencji.
Co do samego zezwolenia na działalność konkurencyjną powinno być ono „warunkowane niespowodowaniem dla spółki niekorzystnych skutków” (Kopaczyńska-Pieczniak, w: Kidyba, sp. z o.o., 2007, s. 440). Zgoda na naruszenie zakazu konkurencji może być wyrażona w różny sposób, a mianowicie może być wyrażona przed każdorazowym przypadkiem takiego naruszenia, może mieć charakter bardziej ogólny poprzez wyrażenie zgody na określone naruszenia.
Naruszenie przez członka zarządu zakazu konkurencji może skutkować przede wszystkim jego odpowiedzialność odszkodowawczą wobec spółki, jak również może być podstawą do pociągnięcia go do odpowiedzialności organizacyjnej, a nawet karnej.
Reasumując, Prezes Zarządu może zostać zwolniony z zakazu konkurencji przez organ, który go powołał. W praktyce zakres zwolnienia z zakazu konkurencji będzie zależał od indywidualnych ustaleń biznesowych, przy czym Rada Nadzorcza udzielając zgody powinna każdorazowo czuwać nad tym, aby działalność konkurencyjna przez Prezesa Zarządu w jak najmniejszym stopniu naruszała interesy Spółki i jej pozycję na rynku.
Anna Stępień, Aplikantka adwokacka Kancelaria WW LEGAL Wądołowski i Wspólnicy.
