Podczas wtorkowego spotkania z premierem Donaldem Tuskiem, marszałek Senatu Małgorzatą Kidawą-Błońską oraz ministrem nauki i szkolnictwa wyższego Marcinem Kulaskiem przedstawiciele Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich zaapelowali o stworzenie rządowej strategii rozwoju państwa w oparciu o polską naukę. Podnieśli też potrzebę odwrócenia trendu zmniejszania wydatków na naukę i szkolnictwo wyższe.
We wtorkowym spotkaniu z władzami – poza członkami Prezydium KRASP – uczestniczyli też przedstawiciele: Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polskiej Akademii Nauk oraz Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Wszyscy mówili jednym głosem: sektor jest niedofinansowany, a traci na tym cała gospodarka.
Apel o strategię rozwoju państwa w oparciu o naukę
Podczas spotkania z władzami rektorzy zaapelowali o stworzenie strategii rozwoju państwa
w oparciu o polską naukę. Miałoby ją opracować wspólne gremium, w skład którego weszliby przedstawiciele różnych resortów oraz świata nauki i szkolnictwa wyższego.
– Strategia ta powinna wyznaczać ramy i kierunki dla polityki naukowej państwa oraz strategii rozwoju szkolnictwa wyższego – wyjaśnia prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.
Jak podnoszą rektorzy, istotnym elementem tej strategii powinno być stworzenie mechanizmów ulg dla przedsiębiorców wspierających sektor nauki i szkolnictwa wyższego. To z kolei wymaga zmian w systemie podatkowym. Sektor akademicki postuluje też możliwość pozyskiwania kapitału żelaznego.
Niezwykle ważne są również uelastycznienie przepisów dotyczących zamówień publicznych oraz umożliwienie sięgania przez uczelnie po środki również z innych resortów, w tym obrony i cyfryzacji.
Strategia miałaby dotyczyć również kształcenia kadr dla potrzeb państwa.
– Sektor nauki i szkolnictwa wyższego jest w pełnej gotowości do współpracy z władzami publicznymi w zakresie wykorzystania potencjału naszego sektora w polityce rozwoju państwa. Polska nauka ma znaczące osiągnięcia. Jesteśmy dobrze postrzegani za granicą. Chcemy, by ten potencjał został wykorzystany dla dobra gospodarki – dodaje przewodnicząca KRASP.
Pakiet inspiracji
Pewnym drogowskazem dla rządowego, międzyresortowego gremium, które miałoby opracować strategię rozwoju państwa w oparciu o polską naukę, może być ostatnie stanowisko Zgromadzenia Plenarnego KRASP. Zostały w nim określone priorytety, od których zależy sukces gospodarczy. Chodzi tu o: tworzenie lepszych warunków dla rozwoju naukowców i innowatorów, a także skoncentrowanie na przełomowych badaniach i innowacjach w wybranych strategicznych dziedzinach oraz na mechanizmach komercjalizacji i zapewnienia doskonałości naukowej.
W praktyce oznacza to m.in. powiązanie wynagrodzeń pracowników sektora akademickiego
ze wskaźnikami makroekonomicznymi, systematyczne zwiększanie wydatków do poziomu określonego w strategiach rozwoju państwa, wprowadzenie minimalnego udziału wydatków dedykowanych bezpośrednio badaniom naukowym, modernizację infrastruktury czy przyjęcie spójnej, wieloletniej polityki publicznej w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego. Systematyczny spadek finansowania – nadzieja na zmianę
Przypomnijmy, w budżecie państwa na 2026 rok wydatki na naukę i szkolnictwo wyższe zostały zaplanowane na poziomie nieco ponad 1% PKB. To najniższy wskaźnik od początku reformy zapoczątkowanej ustawą z 2018 roku. Co więcej, zaprojektowane nakłady są kilkakrotnie niższe od średnich wydatków w państwach należących do OECD.
– Wpływa to na spadek konkurencyjności nie tylko samych uczelni, ale i całej gospodarki. Tak niskie nakłady na naukę i szkolnictwo wyższe grożą utratą przewag konkurencyjnych Polski. Uczelnie odgrywają kluczową rolę we wczesnych etapach tworzenia innowacji, a ich potencjał badawczy bezpośrednio oddziałuje na bezpieczeństwo technologiczne i gospodarcze. Cieszymy się, że mieliśmy możliwość przedstawienia tych kwestii na spotkaniu u premiera – mówi prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.
– Mamy nadzieję, że podniesione przez nas kwestie podczas spotkania u premiera wpłyną na zmianę w planach budżetowych i przyczynią się do rozwoju długofalowej polityki państwa w zakresie rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego – dodaje przewodnicząca KRASP.
Już 2% PKB poprawiłyby sytuację sektora nauki i szkolnictwa wyższego
W praktyce środowisko akademickie postuluje stopniowe zwiększanie finansowania nauki i szkolnictwa wyższego do poziomu 2% PKB. To wciąż o wiele mniej niż wynikałoby z wcześniejszych deklaracji władz publicznych w tym zakresie. Jeszcze nie tak dawno padały zapowiedzi finansowania sektora na poziomie 3% PKB.
– Spotkaliśmy się, by porozmawiać o problemach nauki i szkolnictwa wyższego, ale przede wszystkim o tym, co nauka może zaoferować rozwojowi naszego państwa. To było bardzo owocne spotkanie. Mam ogromną nadzieję, że przyniesie ono mnóstwo rezultatów, pożytecznych dla wszystkich – relacjonowała bezpośrednio po wizycie u premiera prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.
