Wprowadzane w kolejnych polskich miastach nocne zakazy sprzedaży alkoholu oraz zapowiadany zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw oficjalnie mają poprawić bezpieczeństwo i ograniczyć negatywne skutki nadmiernego spożycia alkoholu. Zdaniem ekspertów za tymi regulacjami kryje się jednak proces, który z punktu widzenia rynku może mieć daleko idące konsekwencje. Chodzi o redystrybucję deficytowych gminnych zezwoleń na sprzedaż alkoholu, prowadzącą do dalszej konsolidacji rynku w rękach największych sieci handlowych.
Najbardziej dotknięte skutkami nocnej prohibicji są małe sklepy osiedlowe. Dla wielu z nich późne godziny otwarcia lub handel całodobowy stanowią kluczową przewagę konkurencyjną wobec dużych sieci. Ograniczenie nocnej sprzedaży alkoholu oznacza gwałtowny spadek obrotów, który w części przypadków może prowadzić do zamknięcia działalności.
– „Dla wielu małych sklepów sprzedaż nocna nie jest dodatkiem, lecz fundamentem rentowności. Jej ograniczenie oznacza często utratę sensu ekonomicznego prowadzenia biznesu” – wskazuje Piotr Palutkiewicz, wiceprezes Warsaw Enterprise Institute.
Upadek małych sklepów ma jednak konsekwencje wykraczające poza samą likwidację punktów handlowych. Każde zamknięcie oznacza zwolnienie koncesji na sprzedaż alkoholu, a te – w warunkach administracyjnych limitów – stają się zasobem o realnej wartości rynkowej. W największych miastach, gdzie limity zezwoleń są niemal wyczerpane, każda wolna koncesja jest natychmiast przejmowana przez większe podmioty.
Dane z końca 2025 roku pokazują, że w takich miastach jak Gdańsk, Wrocław czy Warszawa rynek zezwoleń znajduje się blisko administracyjnego „sufitu”. Oznacza to, że rozwój nowych punktów sprzedaży alkoholu jest możliwy niemal wyłącznie poprzez przejmowanie koncesji po zamykanych sklepach.
– „W sytuacji, gdy limity w dużych miastach są na wyczerpaniu, jedyną drogą rozwoju dużych sieci staje się przejmowanie zasobów po słabszych graczach. Nocna prohibicja, obniżając rentowność sklepów osiedlowych, w praktyce przyspiesza ten proces” – podkreśla Palutkiewicz.
Podobny mechanizm dotyczy stacji paliw. One również funkcjonują w ramach tych samych gminnych limitów koncesyjnych. Gdy sprzedaż alkoholu na stacjach zostaje zakazana lub staje się nieopłacalna, zezwolenia formalnie wracają do puli. W praktyce nie znikają jednak z rynku, lecz są szybko przejmowane przez sieci handlowe, dla których alkohol pozostaje ważnym elementem oferty.
Eksperci zwracają uwagę, że zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw może w jednym ruchu legislacyjnym uwolnić tysiące koncesji w skali kraju, przesuwając całą sprzedaż do handlu dziennego. Jednocześnie brak jest dowodów na to, że zmiana kanału sprzedaży realnie ogranicza poziom konsumpcji alkoholu.
– „Doświadczenia innych państw pokazują, że nie ma bezpośredniego związku między miejscem sprzedaży a całkowitym spożyciem alkoholu. Konsumpcja nie znika, zmienia się tylko miejsce zakupu” – zauważa Andrzej Strojny, analityk Warsaw Enterprise Institute.
Dodatkowo, jak podkreślają analitycy, spożycie alkoholu w Polsce od kilku lat systematycznie spada i osiągnęło najniższy poziom od kilkunastu lat. W tym kontekście wprowadzanie kolejnych, coraz bardziej restrykcyjnych rozwiązań prawnych budzi pytania o ich rzeczywiste cele.
– „Jeżeli konsumpcja maleje, a mimo to sięga się po tak drastyczne narzędzia regulacyjne, trudno nie odnieść wrażenia, że cele zdrowotne nie są jedynymi motywami tych zmian” – ocenia Strojny.
Opisany mechanizm idealnie wpisuje się w strategie największych sieci handlowych, które otwarcie deklarują dalsze zagęszczanie placówek w dużych miastach. Przy niemal całkowicie wyczerpanych limitach koncesji jedyną drogą ekspansji pozostaje przejmowanie zezwoleń po upadających mniejszych podmiotach. Nocna prohibicja i zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw sprzyjają temu procesowi, uwalniając setki dotąd „zablokowanych” koncesji.
– „Pod fasadą poprawy bezpieczeństwa i porządku publicznego dokonuje się cicha konsolidacja rynku. Koncesje tracone przez lokalnych przedsiębiorców i stacje paliw nie znikają, tylko zmieniają właścicieli, trafiając do dużych grup kapitałowych” – podsumowuje Andrzej Strojny.
Zdaniem ekspertów Warsaw Enterprise Institute nocna prohibicja oraz zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw opierają się na błędnym przekonaniu o skuteczności zakazów. Popyt na alkohol nie zanika, a poza dużymi sieciami na ograniczeniach może zyskać również szara strefa. W efekcie interwencjonizm państwa prowadzi do trwałej zmiany struktury rynku, przyspieszając jego konsolidację wokół największych graczy, którzy stają się głównymi beneficjentami regulacji wprowadzanych pod hasłem troski o zdrowie publiczne.
