- Zaledwie 20% usług w UE jest świadczonych transgranicznie
- 60% barier na jednolitym rynku UE utrzymuje się od ponad 20 lat
- Działania UE mające na celu usunięcie tych utrzymujących się od dawna barier są niewystarczające
Komisja Europejska nie podjęła wystarczających działań, aby usunąć znaczne bariery, z którymi od lat borykają się przedsiębiorstwa unijne świadczące usługi w innym kraju UE – taki wniosek płynie z nowego sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Trybunał krytykuje Komisję za brak jasnych celów i ambicji strategicznych. Zauważa jednocześnie, że same państwa UE ponoszą część odpowiedzialności za utrudnianie integracji jednolitego rynku usług poprzez wprowadzane środki regulacyjne lub administracyjne. Kontrola wpisuje się w kontekst istotnych analiz na ten temat, takich jak sprawozdanie Maria Draghiego dotyczące europejskiej konkurencyjności oraz sprawozdanie Enrica Letty na temat przyszłości jednolitego rynku – oba opublikowane w 2024 r.
Usługi, od budownictwa i transportu po architekturę, informatykę i usługi w obszarze zatrudnienia, odpowiadają za około 70% produkcji gospodarczej (PKB) państw UE, ale tylko 20% usług jest świadczonych transgranicznie. Jak wskazano w raporcie Letty, aby w pełni uwolnić potencjał jednolitego rynku usług, wciąż konieczne jest usunięcie znaczących barier. Istotą problemu są znaczne różnice w krajowych wymogach dotyczących zezwoleń i certyfikacji oraz rozbieżne przepisy krajowe, uciążliwe procedury administracyjne i ograniczenia w wysyłaniu pracowników za granicę, które przyczyniają się do utrzymania istniejących od dawna barier utrudniających przedsiębiorstwom świadczenie usług w innym państwie członkowskim i zwiększających związane z tym koszty.
– Przedsiębiorstwa w UE wciąż mają trudności, aby świadczyć usługi w wymiarze transgranicznym – stwierdził Hans Lindblad, członek Trybunału odpowiedzialny za tę kontrolę. – Starania Komisji na rzecz usunięcia barier są nadal niewystarczające.
Około 60% zidentyfikowanych w 2002 r. barier w świadczeniu usług na jednolitym rynku wciąż istniało w 2023 r. i w dalszym ciągu utrudniało działalność gospodarczą i konkurencję cenową. Komisja podjęła działania, aby zaradzić tej kwestii, do 2025 r. działania te nie tylko nie opierały się jednak na strategicznym podejściu, ale również zabrakło procedury odpowiedniego usuwania barier o największym potencjalnym oddziaływaniu. Sytuacja niewiele się zmieniła z przyjęciem przez Komisję w 2025 r. strategii dotyczącej jednolitego rynku, opiera się ona bowiem na narzędziach, które prawdopodobnie nie będą wysoce skuteczne.
Komisja wspierała wprawdzie państwa członkowskie w ułatwianiu świadczenia usług transgranicznych, ale przedsiębiorstwa nadal nie mają pełnego dostępu do informacji potrzebnych do świadczenia usług w innym państwie członkowskim. Ponadto unijny roczny cykl koordynacji polityki gospodarczej, znany jako europejski semestr, nie doprowadził do znaczącej reformy regulacyjnej w sektorze usług, a bardzo niewiele państw członkowskich skorzystało z funduszu odbudowy po pandemii COVID‑19 w celu zreformowania sektora usług i usunięcia barier regulacyjnych.
Ogólnie rzecz biorąc, egzekwowanie przepisów dotyczących jednolitego rynku usług było niezadowalające. Przede wszystkim Komisja napotkała na poważne trudności w tym obszarze i polegała głównie na postępowaniach w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w celu egzekwowania przepisów dotyczących jednolitego rynku usług. Nie zawsze jednak działała szybko, gdy państwa nie przestrzegały unijnej dyrektywy usługowej. W rozpatrywaniu przez Komisję skarg złożonych przez przedsiębiorstwa przeciwko państwom, które miały naruszyć przepisy UE, występowały ponadto uchybienia: rozpatrywanie tych skarg było czasem długotrwałe i stawiało w niekorzystnej sytuacji małe przedsiębiorstwa.
Badania pokazują, że usunięcie istniejących barier mogłoby przynieść znaczne korzyści. Komisja nie ma jednak pełnego i aktualnego obrazu barier związanych z usługami transgranicznymi i nie przeanalizowała jeszcze w wystarczającym stopniu kosztów, korzyści i ewentualnych skutków usunięcia tych barier.
Kontrolerzy zaproponowali kilka sposobów zwiększenia przez Komisję skuteczności na polu integracji jednolitego rynku usług. Komisja powinna mianowicie opracować jaśniejszą i ambitniejszą strategię, aktywniej wykorzystywać europejski semestr oraz skuteczniej zachęcać państwa członkowskie do przeprowadzania niezbędnych reform. Powinna ponadto doprecyzować przepisy, ukierunkować egzekwowanie prawa na sprawy o dużym wpływie na jednolity rynek, wzmocnić narzędzia ułatwiające przepływ usług transgranicznych oraz monitorować i oceniać postępy w tworzeniu jednolitego rynku usług.
Informacje ogólne
W UE osoby fizyczne i przedsiębiorstwa mają prawo do świadczenia usług i korzystania z nich w wymiarze transgranicznym bez dyskryminacji lub nieuzasadnionych ograniczeń. Swobodny przepływ usług sprzyja konkurencji i wzrostowi gospodarczemu oraz wzmacnia jednolity rynek UE. Dyrektywa usługowa stanowi główny instrument prawodawczy służący usuwaniu najistotniejszych krajowych barier w handlu usługami w UE.
Pod względem intensywności handlu transgranicznego w 2023 r. import i eksport stanowiły 0,4% obrotów w sektorze hurtowym i detalicznym, 0,8% w budownictwie, 4,6% w sektorze usług prawnych i księgowych, 6,6% w sektorze usług inżynieryjnych, 8,1% w transporcie, 15% w sektorze usług informatycznych oraz 31,8% w sektorze reklamy i badań rynku. Komisja oszacowała w przeprowadzonej przez siebie analizie, że nowe ambitne reformy wygenerowałyby dodatkowy potencjał wzrostu na poziomie 2,5% PKB UE do 2027 r.
