Przed nami najważniejsze europejskie wybory 2026 r. Już 12 kwietnia do urn pójdą Węgrowie, którzy zdecydują, czy u władzy po 16 latach rządów pozostanie Fidesz. Wyniki mogą wpłynąć na zmianę ścieżki obranej przez Viktora Orbana, doprowadzając do resetu relacji kraju z Unią Europejską.
Przyglądając się niezależnym badaniom sondażowym czy też spoglądając na zakłady na portalu predykcyjnym Polymarket, trudno nie zauważyć, że zwycięstwo opozycji nie jest już scenariuszem życzeniowym, a bazowym. Rząd może samodzielnie za nieco ponad tydzień utworzyć partia, która dwa lata temu nie istniała w politycznym mainstreamie – podobnie zresztą jak jej lider, Peter Magyar.
Peter Magyar, od członka Fideszu do twarzy Tiszy
Historia 45-latka jest o tyle interesująca, że przez połowę swojego życia związany był z partią Fidesz – udzielał się w lokalnych strukturach już w czasach studenckich, kiedy partia stanowiła opozycję wobec rządów MSZP (Węgierskiej Partii Socjalistycznej). W 2010 r., kiedy Fidesz odzyskał władzę, rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Później był częścią Stałego Przedstawicielstwa Węgier w UE, Kancelarii Premiera czy też departamentów prawnych dużych państwowych przedsiębiorstw.
Nigdy nie zrobił jednak w partyjnych strukturach takiej kariery jak jego była żona – Judit Varga – która w 2019 r. została ministrem sprawiedliwości. Wysoko postawieni politycy nie uważali Magyara, który wielokrotnie krytykował działania rządu w wewnętrznych dysputach, za „gracza zespołowego”, a rozpad jego relacji z Vargą jedynie oddalił go od wewnętrznego kręgu Fideszu.
Przełom stanowił skandal związany z prezydencką amnestią Endre Konyi, skazanego za tuszowanie przestępstw pedofilskich. Ujawnienie przez media szczegółów sprawy w lutym 2024 r. stanowi po dziś dzień jeden z najbardziej kryzysowych okresów dla Fideszu – doszło wówczas do dymisji prezydent Kaitlin Novak oraz minister sprawiedliwości Judit Vargi, będącej już byłą żoną Magyara.
Magyar dostrzegł w tej sytuacji swoją życiową szansę i niewiele później ujawnił nagranie głosowe Vargi, które dotyczyło najgłośniejszej sprawy korupcyjnej ostatnich lat (Schadl–Völner). Udzielił wówczas także wywiadu dla związanego z opozycją kanału Partizan w serwisie YouTube, który w ciągu kilku dni został wyświetlony ponad milion razy (obecnie 2,5 mln).
Momentum wokół Magyara rosło w zatrważająco szybkim tempie, pozwalając Tiszy, do której niewiele wcześniej dołączył, uzyskać blisko 30% głosów w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Od tego czasu notowania partii w zasadzie nieustannie rosną, co czyni ją nieoczekiwanym faworytem w zaplanowanych na 12 kwietnia wyborach parlamentarnych.
Duże różnice programowe mimo wspólnych cech
Obie partie, wbrew pozorom, mają ze sobą wiele wspólnego. Magyar konsekwentnie określa siebie jako „konserwatywnego liberała”. Podobnie jak Viktor Orbán walczy o prawicowy elektorat, nawiązując w swojej retoryce do wartości narodowych, patriotyzmu i chrześcijańskich korzeni kraju.
- Polityka migracyjna: TISZA deklaruje zachowanie muru granicznego wybudowanego przez Orbána na granicy z Serbią i opowiada się za twardą polityką antyimigracyjną. W wielu głosowaniach dotyczących tej kwestii zachowuje w Parlamencie Europejskim wspólny front z Fideszem.
- Polityka prorodzinna: Magyar podkreśla, że była to jedna z „nielicznych dobrych rzeczy” w działaniach Fideszu i wymaga jedynie dopracowania. W programie wyborczym jego partii znajdziemy m.in.:
- podwojenie zasiłku rodzinnego (który od lat nie był waloryzowany),
- wprowadzenie jednorazowego świadczenia porodowego,
- zachowanie ulg podatkowych dla rodzin z dziećmi,
- podtrzymanie preferencji przy kredytach mieszkaniowych,
- zwolnienia podatkowe dla matek z rodzin wielodzietnych.
- Wartości chrześcijańskie: lider opozycji podkreśla swoje przywiązanie do wartości katolickich, a w programie Tiszy pojawia się wzmianka o ochronie „chrześcijańskiej kultury”. Warto przypomnieć, że jedna z największych węgierskich demonstracji w ostatnich latach rozpoczęła się przed bazyliką św. Stefana.
- Elementy interwencjonizmu państwowego: mimo bardziej liberalnego od Fideszu podejścia, TISZA nie jest partią wolnorynkową per se. Uwagę zwracają chęć:
- wsparcia strategicznych z perspektywy państwa sektorów i firm;
- ingerencji w sektor budownictwa mieszkaniowego;
- dalszej kontroli cen energii dla gospodarstw domowych;
- poczynienia znacznych inwestycji publicznych (przy wykorzystaniu funduszy z UE).
- Silny lider i konfrontacyjny styl kampanii: nieprzypadkowo nazwiska „Magyar” używamy w raporcie w sposób niemal synonimiczny względem nazwy „TISZA”. Jego retorykę i sposób prowadzenia kampanii można porównać do działań Fideszu z pierwszej dekady XX w. – używa prostego i mocno nacechowanego emocjonalnie języka, prowadzi intensywną kampanię terenową, nie stroni od symboli narodowych i buduje narrację „my kontra oni” (choć obecnie „oni” w przypadku Fideszu najczęściej odnosi się do UE).
Nie sposób jednak nie zauważyć różnic, bez których trudno byłoby uważać Tiszę za siłę reformatorską i antyestablishmentową. Dotyczą one zarówno kwestii światopoglądowych, jak i – co z perspektywy rynkowej najważniejsze – polityki zagranicznej.
- Proeuropejskość: Tisza stawia na szybki reset relacji z Unią – zakończenie polityki wet, konstruktywną współpracę z Brukselą i przygotowanie kraju do potencjalnego przyjęcia euro. Magyar obiecuje natychmiastowe odblokowanie unijnych funduszy. Mimo że część środków została bezpowrotnie utracona, 8,4 mld EUR z Funduszu Spójności i 9,5 mld EUR z RRF pozostają zamrożone. Ponadto kraj czeka na zatwierdzenie planu niskooprocentowanej pożyczki w ramach programu SAFE (17,4 mld EUR).
- Stosunek do Rosji i wojny w Ukrainie: w przeciwieństwie do Fideszu Tisza popiera utrzymanie sankcji wobec Rosji oraz pomoc humanitarną dla Ukrainy. Magyar zapowiada w swoich przemówieniach stopniowe zmniejszanie zależności energetycznej od Rosji. Nie wyklucza akcesji Ukrainy do UE w długim terminie (jednak bez przyspieszonego trybu).
- Praworządność i walka z korupcją: lider opozycji zapowiada rozliczenie Narodowego Systemu Współdziałania (NER), przystąpienie do Prokuratury Europejskiej (EPPO) oraz pełną transparentność wydawania funduszy publicznych.
- Wartości: choć także konserwatywna, TISZA jest postrzegana jako partia zdecydowanie bardziej centrowa i liberalna niż Fidesz. Magyar jest znacznie ostrożniejszy w kwestiach związanych z prawami osób LGBT, stosuje bardziej inkluzywną definicję patriotyzmu oraz mniej instrumentalnie wykorzystuje chrześcijaństwo.
- Model demokracji i podejście do mediów państwowych: przywrócenie pluralizmu, choćby poprzez ograniczenie kadencji premiera do 8 lat czy umożliwienie obywatelom bezpośredniego wyboru prezydenta, to jedne z priorytetów Tiszy. Dużą uwagę zwraca się także na depolityzację mediów publicznych.
Wpływ na rynki
Widzimy cztery scenariusze przebiegu wyborów – dla każdego z nich przedstawiamy nasze oczekiwania w zakresie kluczowych skutków gospodarczych oraz reakcji forinta.
Scenariusz 1: Większość konstytucyjna Tiszy (>⅔ mandatów)
- Prawdopodobieństwo: ~10%
- Forint: znaczne umocnienie (+4–6%)
Zdobycie co najmniej 133 z 200 mandatów dawałoby Tiszy możliwość:
- zmiany zapisów konstytucji bez zgody opozycji;
- uchwalania i zmian „ustaw kardynalnych”, tj. dotyczących m.in. prawa wyborczego, statusu mediów publicznych, kompetencji sądów czy niektórych kwestii podatkowych i budżetowych;
- wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, prezesa Sądu Najwyższego, prokuratora generalnego czy prezesa MNB.
Choć scenariusz ten nie wydaje się szczególnie prawdopodobny, to przy obecnych trendach nie można go całkowicie wykluczyć. Tak wysokie poparcie pozwoliłoby Tiszy na gruntowne reformy i szybki demontaż Narodowego Systemu Współdziałania budowanego przez Fidesz przez ostatnie 16 lat. Nadzieja na gruntowne reformy bez ingerencji Fideszu oraz reset relacji z Brukselą powinny doprowadzić do natychmiastowej poprawy sentymentu na lokalnych rynkach finansowych.
Kluczowa dla inwestorów byłaby wizja prędkiego odblokowania środków zamrożonych przez UE (blisko 18 mld EUR), co mogłoby stanowić istotny bodziec wzrostowy dla węgierskiej gospodarki. Lepszy od oczekiwań wynik Tiszy powinien oznaczać istotne umocnienie forinta, znaczne wzrosty na węgierskim rynku akcji oraz spadek rentowności węgierskich obligacji skarbowych.
Scenariusz 2: Samodzielne rządy Tiszy bez większości konstytucyjnej
- Prawdopodobieństwo: ~65%
- Forint: umocnienie (+2–4%)
Partia nie mogłaby przeprowadzać samodzielnie reform „ustaw kardynalnych”. Odblokowanie funduszy z UE mogłoby nieco się przeciągnąć, niewątpliwie obserwowalibyśmy jednak znaczną poprawę relacji na linii Budapeszt–Bruksela.
Większa przewidywalność działań, stopniowa realizacja reform praworządnościowych i zmniejszenie ryzyka związanego z inwestycjami kraju powinny istotnie poprawić sentyment inwestorów względem węgierskiego rynku. Choć jesteśmy zdania, że zwycięstwo Tiszy jest już po części wycenione przez inwestorów (uznajemy to za jeden z czynników stojących za tak pokaźną aprecjacją waluty w 2025 r.), forint powinien w takim scenariuszu doświadczyć zauważalnego umocnienia. Podobnie jak w scenariuszu 1, widzimy przestrzeń na zyski na węgierskim rynku akcji oraz spadek rentowności węgierskich obligacji. Skala tych zmian byłaby mniejsza, ale wciąż bardzo istotna.
Scenariusz 3: Utworzenie samodzielnego rządu przez Fidesz
- Prawdopodobieństwo: ~15%
- Forint: znaczne osłabienie (-3–6%)
Taki scenariusz oznaczałby kontynuację dotychczasowego modelu Narodowego Systemu Współdziałania, tj. absolutną koncentrację władzy w rękach Fideszu. Podwyższone pozostałyby ryzyka polityczne i instytucjonalne. Bardzo prawdopodobne byłoby mrożenie środków przez UE nawet przez kolejne cztery lata. Relacje na linii Budapeszt–Bruksela pozostałyby zaognione.
Oczekujemy, że taki przebieg wydarzeń doprowadziłby do oddania przez forinta części odnotowanych w 2025 r. zysków. Jako że nie jest to obecnie scenariusz, który uznajemy za wysoce prawdopodobny, skala zmian mogłaby być znaczna. Podobny ruch obserwowalibyśmy najpewniej na węgierskiej giełdzie. Pogrzebanie szans na spadek ryzyka instytucjonalnego doprowadziłby także najpewniej do wzrostu rentowności krajowych obligacji.
Scenariusz 4: Utworzenie koalicyjnego rządu przez Fidesz oraz Mi Hazank
- Prawdopodobieństwo: ~10%
- Forint: znaczne osłabienie (-4–7%)
Mi Hazank to partia skrajnie prawicowa. Jej wejście do rządu koalicyjnego oznaczałoby obranie przez Fidesz jeszcze bardziej radykalnej ścieżki na płaszczyźnie migracyjnej oraz eskalację retoryki antyunijnej i antyukraińskiej. Dalsza blokada środków z UE wydaje się przy takim scenariuszu w zasadzie pewna. Niepewność polityczna mogłaby wzrosnąć jeszcze silniej względem obecnego status quo.
Prawdopodobna jeszcze większa izolacja Węgier na arenie europejskiej byłaby postrzegana przez rynki bardzo negatywnie. Skala osłabienia forinta byłaby najpewniej znaczna, na co złożyłyby się charakterystyczna wysoka wrażliwość waluty na wzrost ryzyka oraz częściowe wycenianie przez rynki zwycięstwa Tiszy na przestrzeni ostatnich miesięcy (skalę zmienności, na jaką narażona jest węgierska waluta w obliczu pogorszenia sentymentu, widzieliśmy na początku marca po wybuchu wojny w Iranie). Znaczne spadki cen obserwowalibyśmy także na węgierskim rynku akcji i obligacji.
