Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło prekonsultacje dotyczące zmian w ustawie o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania odpadami, które mają dostosować polskie przepisy do unijnych standardów gospodarki o obiegu zamkniętym. Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon (PSRO) poparło kierunek proponowanych zmian, postulując jednocześnie wzmocnienie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, priorytet dla recyklingu nad spalaniem oraz pełną ewidencję opon wprowadzanych na rynek. Organizacja zapowiada publikację nowego raportu o stanie recyklingu opon w Polsce, który ukaże się w listopadzie i wskaże najważniejsze wyzwania oraz rekomendacje dla branży i administracji.
W związku z trwającymi pracami nad nowelizacją ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi prekonsultacje dotyczące zmian w systemie rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Dla opon pneumatycznych proponowane jest podniesienie poziomów odzysku do 95%, w tym conajmniej 50% recyklingu. Takie rozwiązanie ma dostosować przepisy do współczesnych możliwości technologicznych i celów gospodarki o obiegu zamkniętym. Planowane jest także rozszerzenie zakresu ustawy o opony pełne, dla których rozważane jest wprowadzenie minimalnych poziomów odzysku i recyklingu na poziomie odpowiednio 80% i 40%. Zmiany mają również objąć aktualizację stawek opłaty produktowej, zgodnie z decyzjami wykonawczymi Komisji Europejskiej a dotychczasowa klasyfikacja PKWiU zostałaby zastąpiona unijną nomenklaturą CN.
Aktualna sytuacja na rynku recyklingu opon
Wartość rynku opon w Unii Europejskiej wynosi obecnie około 45 miliardów euro, a Polska zajmuje w nim istotne miejsce jako jeden z największych rynków zbytu w regionie. W 2023 roku do obrotu wprowadzono w Polsce około 360 tys. ton opon, z czego krajowa produkcja pokryła jedynie część zapotrzebowania.
Opony pozostają niezastąpionym elementem transportu drogowego, stanowiącym o jego bezpieczeństwie, poprzez stałe monitorowanie ich parametrów technicznych oraz wymianę w przypadku zużycia lub uszkodzenia. Przede wszystkim chodzi o głębokość bieżnika oraz okres czasu od momentu jej wyprodukowania (zazwyczaj jest to 10 lat).
Konieczność regularnej wymiany opon, oznacza rosnącą liczbę zużytych, których właściwe zagospodarowanie jest kluczowe dla środowiska naturalnego. Mimo rozwoju technologii recyklingu, zamknięty obieg surowców pozyskiwanych ze zużytych opon nie zawsze jest możliwy ze względu na brak świadomości prośrodowiskowej i ustawowych regulacji dotyczących wykorzystania recyklatów. W Polsce zostały opracowane technologie zastosowania granulatu gumowego między innymi w budownictwie drogowym, jednak skala jego wykorzystania wciąż jest znikoma. Ponadto granulat gumowy może i powinien być niezbędnym elementem bieżnikowania opon zamiast kauczuku pierwotnego, co przyniosłoby realne korzyści środowiskowe i gospodarcze.
W Polsce obowiązuje system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) od 2002 roku, jednak, jak podkreśla PSRO, jego skuteczność pozostaje nadal mocno ograniczona. System boryka się z brakiem rzeczywistych danych, niskimi obowiązkowymi poziomami odzysku, w tym recyklingu i to tylko dla opon pneumatycznych (adekwatnie 75% i 15%). Wyłączone z tego obowiązku są opony pełne oraz sprowadzane z pojazdami używanymi. Nie dotyczy ich również opłata produktowa. Duża część zużytych opon trafia do pieców cementowych zamiast do recyklingu, a luka w przepisach sprzyja szarej strefie i zjawisku dzikich wysypisk. Szacunki wskazują, że nawet 2 miliony sztuk opon pozostają poza ewidencją, co oznacza, że tysiące ton rocznie wymykają się systemowi.
Stowarzyszenie wielokrotnie apelowało o aktualizację obowiązujących przepisów, dzięki którym zostanie wyegzekwowana pełna ewidencja wszystkich opon wprowadzanych na rynek oraz o podniesienie obowiązkowego poziomu ich recyklingu do 50%. Pozwoliłoby to nie tylko wykorzystać istniejące zdolności produkcyjne krajowych recyklerów, ale znacząco ograniczyć emisję gazów cieplarnianych. Zastępując spalanie zużytych opon recyklingiem ograniczamy emisję CO2 aż o 700 kg dla jednej tony.
Rekomendacje zmian w branży
PSRO pozytywnie ocenia propozycje resortu, takie jak podniesienie poziomów odzysku i recyklingu adekwatnie do 95% i 50% dla opon pneumatycznych oraz objęcie tymi obowiązkami również opon pełnych. Organizacja popiera także waloryzację opłaty produktowej i apeluje o wprowadzenie do ustawy hierarchii postępowania z odpadami zgodnej z unijnymi standardami tak, aby odzysk energetyczny dotyczył wyłącznie tych opon lub ich części, które z powodów jakościowych nie mogą być poddane recyklingowi. PSRO oczywiście pozytywnie opiniuje wprowadzenie klasyfikacji CN zamiast PKWiU,
Ponadto Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon postuluje, by planowana nowelizacja ustawy objęła również rozwiązania wykraczające poza propozycje MKiŚ, w zgodzie jednak z głównym kierunkiem zmian przepisów unijnych. Kluczowe znaczenie ma wprowadzenie zasady pierwszeństwa recyklingu przed odzyskiem energetycznym, zgodnie z art. 4 dyrektywy 2008/98/WE. Propozycja PSRO zakłada doprecyzowanie w ustawie, że spalanie opon lub ich części powinno być dopuszczalne wyłącznie w przypadku, w którym recykling materiałowy nie jest możliwy ze względów jakościowych (np. opon mocno zanieczyszonych, koloryzowanych). Stowarzyszenie rekomenduje również uszczelnienie krajowego systemu ewidencji opon sprowadzanych wraz z używanymi pojazdami, poprzez obowiązek deklarowania liczby opon przy rejestracji pojazdu lub w ramach procedur akcyzowych. Zdaniem PSRO zmiany te pozwoliłyby skutecznie ograniczyć szarą strefę i zapewnić pełną kontrolę nad strumieniem opon trafiających na rynek, wzmacniając jednocześnie transparentność i skuteczność całego systemu ROP.
– Rynek opon w Polsce stoi dziś na rozdrożu – z jednej strony mamy ogromny potencjał technologiczny i przedsiębiorców gotowych do pełnego zagospodarowania zużytych opon, z drugiej wciąż funkcjonujemy w ramach przepisów, które zatrzymały się kilkanaście lat temu. Dlatego z zadowoleniem przyjmujemy kierunek proponowanych zmian w ustawie i apelujemy, by nowelizacja przyniosła realne wzmocnienie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Potrzebujemy jasnych zasad, pełnej ewidencji i priorytetu dla recyklingu nad spalaniem – tylko wtedy Polska może stać się przykładem nowoczesnej, odpowiedzialnej gospodarki o obiegu zamkniętym. – komentuje Andrzej Kubik, Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Recyklerów Opon.
Polskie Stowarzyszenie Recyklerów Opon zapowiada także publikację zaktualizowanego raportu dotyczącego dysfunkcji systemu recyklingu zużytych opon w Polsce, który ukaże się w listopadzie 2025 roku. Raport przedstawi najnowsze dane o rynku opon oraz propozycje aktualizacji przepisów, które pozwolą uszczelnić system, zwiększyć poziom recyklingu i wdrożą zasady gospodarki obiegu zamkniętego.
