W 2024 roku do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) wpłynęło ponad 2,6 tys. skarg dotyczących mobbingu i dyskryminacji, z czego aż 1,9 tys. dotyczyło mobbingu – wynika z najnowszego raportu instytucji. Choć inspektorzy mają prawo kontrolować przestrzeganie przepisów prawa pracy, ich możliwości w zakresie wykrywania i zwalczania mobbingu są ograniczone. Tymczasem badania pokazują, że z tym zjawiskiem zetknęło się już ok. 15 proc. pracowników w Polsce.
Coraz więcej porad prawnych i skarg pracowniczych
Jak wynika ze sprawozdania PIP, w 2023 roku prawnicy z Centrum Poradnictwa Inspekcji udzielili 829 porad prawnych związanych z mobbingiem, a rok później liczba ta wzrosła do blisko 1,4 tys.. W tym samym czasie do Inspekcji wpłynęło ponad 54 tys. skarg od pracowników, z czego 2,6 tys. dotyczyło mobbingu i dyskryminacji.
– Postępowanie inspektora pracy dotyczące badania skargi musi być jawne. Aby inspektor mógł podjąć czynności kontrolne, pracownik musi wyrazić zgodę na ujawnienie, że kontrola dotyczy jego skargi. Dobrze też, gdy wskaże ewentualnych świadków mobbingu – wyjaśnia Paweł Ciemny, Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu, w rozmowie z agencją Newseria.
Dlaczego trudno wykryć mobbing?
Z raportu PIP wynika, że stwierdzenie mobbingu podczas kontroli u pracodawcy jest niezwykle trudne. Wynika to z kilku przyczyn:
- Skargi są często ogólnikowe – nie zawierają konkretnych opisów zachowań ani nazwisk.
- Brakuje dowodów – strony sporu przedstawiają sprzeczne oświadczenia, których wiarygodności inspektor nie może ocenić.
- Skarżący chcą zachować anonimowość, co ogranicza możliwość przeprowadzenia pełnego postępowania kontrolnego.
W efekcie inspektorzy mogą badać wyłącznie obiektywne naruszenia przepisów prawa pracy, takie jak brak polityki antymobbingowej, nieprawidłowości proceduralne czy brak reakcji pracodawcy na zgłoszenie.
Zakwalifikowanie konkretnych zachowań jako mobbingu należy do sądu pracy, który może przeprowadzić postępowanie dowodowe i wydać rozstrzygnięcie. – Inspekcja nie może rozstrzygać spornych kwestii. Może jedynie sprawdzić, czy pracodawca posiada procedury antymobbingowe i jak reaguje na zgłoszenia – zaznacza Ciemny.
Obowiązki pracodawców: prewencja i reagowanie
Zgodnie z Kodeksem pracy, pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi – nie tylko poprzez reagowanie na jego przypadki, ale również poprzez działania profilaktyczne. PIP kontroluje, czy te obowiązki są realizowane.
Z raportu wynika, że:
- 55 proc. pracodawców opracowało politykę przeciwdziałania mobbingowi,
- 53,4 proc. posiada procedurę postępowania na wypadek wystąpienia zjawiska,
- 24,8 proc. prowadzi szkolenia dla pracowników,
- 22 proc. wyznaczyło pełnomocnika ds. przeciwdziałania mobbingowi.
Mimo to eksperci podkreślają, że wiele firm traktuje te działania formalnie, a nie jako realny element kultury organizacyjnej.
Inspektorzy z „miękkimi” narzędziami
Obecne instrumenty, jakimi dysponuje PIP, mają charakter miękki. Inspektor może wydać wystąpienie pokontrolne, w którym zaleca pracodawcy wyeliminowanie nieprawidłowości – w tym zachowań noszących znamiona mobbingu.
– Pracodawca ma jedynie obowiązek poinformowania inspektora o sposobie wykonania zaleceń. Nawet jeśli działania są niepełne lub symboliczne, inspekcja nie może zastosować sankcji – tłumaczy Ciemny.
Jeśli jednak podczas kontroli inspektor nabierze uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, jest zobowiązany powiadomić organy ścigania.
Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki wielokrotnie apelował o wzmocnienie roli PIP – m.in. poprzez obowiązek przygotowywania przez pracodawców procedur antymobbingowych, sankcje za ich brak oraz rozszerzenie kompetencji inspektorów w zakresie oceny zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy.
Prewencja i edukacja: klucz do zmian
Państwowa Inspekcja Pracy zapowiada intensyfikację działań edukacyjnych. W 2025 roku zaplanowano około 60 sesji popularnonaukowych poświęconych prawom pracowniczym, w tym przeciwdziałaniu mobbingowi.
Zjawisko to jest uznawane za jedno z najpoważniejszych zagrożeń psychospołecznych, wpływające nie tylko na zdrowie psychiczne i fizyczne pracowników, ale również na efektywność organizacji i atmosferę w zespołach.
Mobbing w liczbach: co siódmy pracownik ofiarą
Według danych Stowarzyszenia Koalicja Bezpieczni w Pracy, co siódmy pracownik w Polsce (ok. 15 proc.) deklaruje, że doświadczył mobbingu w swojej karierze. Kobiety wskazują na to częściej niż mężczyźni (16 proc. vs. 13 proc.).
Dodatkowo:
- 19 proc. ankietowanych było świadkami mobbingu,
- 39 proc. nie wie, czy w ich miejscu pracy obowiązuje procedura antymobbingowa,
- 2/3 pracowników deklaruje, że wiedziałoby, jak zareagować w sytuacji wystąpienia mobbingu.
Wnioski: potrzebne mocniejsze narzędzia i większa świadomość
Eksperci podkreślają, że walka z mobbingiem wymaga nie tylko sankcji, ale przede wszystkim zmiany kultury organizacyjnej i zwiększenia świadomości pracowników. Obecne uprawnienia PIP są niewystarczające, aby skutecznie reagować na wszystkie przypadki, a ofiary wciąż zbyt często boją się zgłaszać naruszenia.
Jak zauważa Paweł Ciemny, skuteczna prewencja wymaga otwartości, transparentności i wsparcia ze strony kadry zarządzającej. Dopiero wówczas działania antymobbingowe przestają być formalnością, a stają się realnym elementem bezpiecznego środowiska pracy.
