Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) zakończyła serię audytów dotyczących gospodarowania środkami publicznymi w 160 instytucjach i organizacjach. Łączna kwota stwierdzonych nieprawidłowości przekracza 117 miliardów złotych – wynika z zestawienia przekazanego przez Ministerstwo Finansów. Skala naruszeń obejmuje zarówno resorty rządowe, jak i instytucje kultury, fundacje, spółki Skarbu Państwa oraz organizacje pozarządowe.
Zakres audytów i najczęstsze nieprawidłowości
Według danych KAS, działania kontrolne objęły m.in. 17 ministerstw, w tym Ministerstwo Rolnictwa, Zdrowia, Sprawiedliwości, Obrony Narodowej, Aktywów Państwowych, Edukacji, Kultury i Funduszy Regionalnych. Wśród audytowanych znalazły się również 59 fundacji i 21 stowarzyszeń, a także państwowe agencje i spółki celowe, takie jak Centralny Port Komunikacyjny, Lasy Państwowe, Agencja Badań Medycznych czy Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
KAS wskazała szereg nieprawidłowości, w tym:
- naruszenie zasad przyznawania i rozliczania dotacji,
- wydatkowanie środków publicznych sprzecznie z planem finansowym,
- nieuzasadnione tworzenie nowych instytucji publicznych,
- finansowanie działań niemających podstawy prawnej,
- niegospodarność i brak poszanowania zasady celowości wydatków,
- wykorzystywanie rezerw budżetowych niezgodnie z ich przeznaczeniem,
- działanie na szkodę Skarbu Państwa poprzez brak nadzoru lub nadużycia przy udzielaniu dotacji.
Skala zawiadomień do prokuratury
Dyrektorzy Izb Administracji Skarbowej złożyli do Prokuratury 178 zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na łączną kwotę ponad 101 mld zł oraz 97 zawiadomień do Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W związku z trwającymi analizami przewidywane są kolejne zgłoszenia.
Największe kwoty nieprawidłowości dotyczyły:
- Ministerstwa Zdrowia – ponad 8,1 mld zł strat wynikających z niegospodarności przy zakupach szczepionek COVID-19, kampaniach medialnych i realizacji programów pilotażowych w onkologii;
- Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) – ponad 1,25 mld zł szkód wynikających z braku nadzoru nad spółkami zależnymi i nieefektywnych inwestycji;
- Lasów Państwowych i ich jednostek organizacyjnych – ponad 40 mln zł strat w związku z finansowaniem wydarzeń o charakterze promocyjno-politycznym, niezgodnych z ustawą o finansach publicznych;
- Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) – 250 mln zł niegospodarności przy projekcie monitoringu jakości wód;
- Agencji Badań Medycznych – ponad 222 mln zł strat w wyniku błędnych decyzji o finansowaniu i braku nadzoru;
- Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – wydatki o łącznej wartości ponad 1 mln zł na refundacje studiów MBA dla urzędników i kampanie medialne niemające związku z zadaniami resortu.
Fundacje i stowarzyszenia na celowniku KAS
Znaczna część zawiadomień dotyczy fundacji, które w ostatnich latach otrzymywały znaczne środki z budżetu państwa lub funduszy celowych. W wielu przypadkach audytorzy stwierdzili, że środki publiczne były wydatkowane na cele niezwiązane z działalnością statutową, a sprawozdania składane przez beneficjentów zawierały nierzetelne lub nieprawdziwe dane.
Dominujące mechanizmy nadużyć
Analiza materiałów KAS wskazuje na powtarzające się wzorce nieprawidłowości:
- Przekroczenie uprawnień przy udzielaniu dotacji – środki przekazywane fundacjom i stowarzyszeniom bez weryfikacji merytorycznej i finansowej.
- Udzielanie zamówień z pominięciem procedur PZP – szczególnie w sektorze zdrowia i leśnictwa.
- Finansowanie wydarzeń o charakterze politycznym – w tym kampanii wyborczych pod pozorem działań promocyjnych Lasów Państwowych.
- Zawieranie niekorzystnych umów najmu, usług i produkcji medialnych – często z podmiotami o niskiej wiarygodności lub braku kompetencji.
- Refundacja studiów i szkoleń dla urzędników odchodzących z resortów, bez podstaw prawnych i uzasadnienia ekonomicznego.
Reakcje i dalsze kroki
Ministerstwo Finansów zapowiedziało dalsze działania kontrolne w obszarach, w których stwierdzono brak nadzoru systemowego i rażące naruszenia zasad gospodarowania środkami publicznymi. Planowane jest także rozszerzenie audytów na kolejne jednostki finansowane z budżetu państwa i funduszy celowych.
W związku z dokonywanymi ustaleniami, KAS przewiduje złożenie kolejnych zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, w tym w sprawach, w których łączna wartość szkód przekracza 10 mld zł.
Minister finansów podkreślił, że raport audytowy będzie stanowił podstawę do „przywrócenia przejrzystości finansów publicznych i pociągnięcia do odpowiedzialności osób, które nadużyły zaufania publicznego”.
Opracowanie własne na podstawie dokumentów KAS
