W grudniu 2021 roku Prokuratura Krajowa zakończyła realizację projektu informatycznego „Rozwój Systemu Digitalizacji Akt Postępowań Przygotowawczych w Sprawach Karnych (iSDA 2.0)”. Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu operacyjnego Polska Cyfrowa. W wyniku realizacji projektu wdrożony został system informatyczny PROK-SYS, umożliwiający uczestnikom postępowania karnego dostęp do akt postępowań przygotowawczych w sprawach karnych przez internet, wymianę akt w postaci zdigitalizowanej pomiędzy głównymi organami uczestniczącymi w realizacji zadań związanych z postępowaniem karnym oraz natychmiastowy dostęp dla osób prowadzących postępowanie w sprawach karnych do informacji niezbędnych do jego prowadzenia bez konieczności stosowania tradycyjnej (papierowej) pozyskiwania tych danych.
Celem projektu jest zapewnienie narzędzi informatycznych umożliwiających poprawę stopnia partycypacji uczestników postepowania karnego w czynnościach tego postępowania oraz zwiększenie efektywności działania organów uczestniczących w realizacji czynności tego postępowania.
Z perspektywy uczestników postepowania karnego podstawową korzyścią leżącą u podstaw inicjatywy informatyzacji czynności tego postępowania jest dążenie do zapewnienia im narzędzi pozwalających na zwiększony stopień uczestnictwa w podejmowanych czynnościach a co za tym idzie zwiększenie stopnia ochrony ich interesów prawnych. Założenie to opiera się na akceptacji tezy, zgodnie z którą w erze transformacji cyfrowej rozszerzeniu ulega standard zapewnienia obywatelowi prawa do sprawiedliwego procesu, przez co rozumie się podejmowanie ze strony państwa działań zmierzających do zastosowania dostępnych technologii w celu rozszerzenia w jej granicach możliwości faktycznego uczestnictwa podmiotów, których interesów dotyczy postępowanie, w czynnościach tego postępowania. Tym samym zastosowanie nowoczesnych narzędzi informatycznych do prowadzenia postępowań redefiniuje pojęcie praworządności w obszarze zapewnienia uczestnikom postępowania uprawnień związanych z uczestnictwem w jego czynnościach, co ma szczególne znaczenie w odniesieniu do udziału w postępowaniu np. osób pokrzywdzonych, które uzyskują informacje pozwalające im na realną ochronę swoich interesów.
Jeśli chodzi o wpływ wdrożenia systemu PROK-SYS na zwiększenie efektywności prowadzonych postępowań w sprawach karnych jedynie tytułem przykładu można wskazać na kilka kluczowych możliwości jego wykorzystania do osiągniecia tego typu korzyści. Przede wszystkim zastosowane w systemie rozwiązania pozwalają na przesyłanie akt postępowania w postaci zdigitalizowanej (cyfrowej) pomiędzy organami uczestniczącymi w czynnościach postępowania karnego. Otwiera to drogę do wyeliminowania obrotu papierowego pomiędzy na linii Policja – Prokuratura – Sądy. Ponadto efektywne prowadzenie postępowania w coraz większym stopniu wymaga pozyskiwania danych z zewnętrznych rejestrów, systemów informatycznych oraz danych gromadzonych przez podmioty prywatne. Nowe rozwiązanie, dzięki zastosowaniu technologii szyny usług w systemie scentralizowanym, daje możliwość automatyzacji wymiany informacji pomiędzy kilkunastoma źródłami informacji a systemem prokuratury, w tym rejestrem PESEL, rejestrem karnym, systemami ministerstwa finansów czy bazami operatorów telekomunikacyjnych. Pozwala to nie tylko przyspieszyć proces zbierania danych niezbędnych do prowadzenia postępowania ale również rozszerza możliwości analizy danych z różnych źródeł, co jest obecnie niezwykle istotne w procesie ścigania najpoważniejszych przestępstw, w tym przestępstw gospodarczych oraz w podejmowaniu działań związanych z zabezpieczaniem aktywów majątkowych pochodzących z działań przestępczych. Podobny efekt ma również wykorzystanie funkcji związanych z analizą materiału zgromadzonego w postaci cyfrowej. Wykorzystanie tych funkcjonalności prowadzić będzie do skracania czasu przygotowywania pism procesowych.
Realizacja opisanego tu projektu oraz wdrożenie systemu PROK-SYS w jednostkach organizacyjnych prokuratury jednocześnie zamyka pewien etap procesu informatyzacji postępowania karnego jednocześnie otwierając kolejne możliwości w tym zakresie. Długookresowa strategia działań w obszarze informatyzacji procesu karnego zakłada w kolejnej perspektywie przygotowanie zmian legislacyjnych oraz narzędzi informatycznych, pozwalających na dalsze rozszerzenie zastosowania cyfrowej formy dokonywania czynności w postępowaniu karnym. Stworzenie centralnego systemu, zawierającego dane dotyczące dotychczasowego sposobu realizacji czynności w milionach prowadzonych w prokuraturze spraw, daje również możliwość zastosowania do ich analizy mechanizmów uczenia maszynowego oraz sztucznej inteligencji, co pozwoli na budowę w przyszłości rozwiązań w jeszcze większym stopniu zwiększających efektywność działań Prokuratury, Policji i Sądów podejmowanych w celu ochrony obywateli.
