W dniu 23 października 2024 r. przyjęta została dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2853 w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe i uchylenia dyrektywy Rady 85/374/EWG (Dz.U.UE.L.2024.2853 z dnia 2024.11.18) (dalej: Dyrektywa), która weszła w życie 8 grudnia 2024 r.
Ma być ona implementowana przez kraje członkowskie do dnia 9 grudnia 2026 r. Przy tym, zgodnie z art. 3, Państwa członkowskie nie mogą utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do swojego prawa krajowego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w Dyrektywie, w tym przepisów surowszych lub łagodniejszych, w celu osiągnięcia innego poziomu ochrony konsumentów i innych osób fizycznych, chyba że niniejsza dyrektywa stanowi inaczej.
Regulacja Dyrektywy wprowadza niemal „rewolucyjne” zmiany, w stosunku do rozwiązań obecnie obowiązujących.
Dotyczy to m.in. podmiotów odpowiedzialnych za szkodę wyrządzoną przez produkt wadliwy.
Dyrektywa znacznie rozszerzyła krąg podmiotów odpowiedzialnych za szkody, określone w jej art. 6. Zgodnie z Dyrektywą odpowiedzialność ponoszą „podmioty gospodarcze” (art. 8 ust. 1).
Zostały one zdefiniowane w art. 4 pkt 15. „Podmiot gospodarczy” oznacza:
- producenta produktu lub części składowej,
- dostawcę powiązanej usługi,
- upoważnionego przedstawiciela, importera, dostawcę usług realizacji zamówień lub
Dalsze definicje precyzują „podmioty gospodarcze.
Ad. 1) Zgodnie z art. 4 pkt 10, „producent” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która:
- opracowuje, wytwarza lub produkuje produkt,
- zleca zaprojektowanie lub wytworzenie produktu lub która, umieszczając swoją nazwę, znak towarowy lub inne odróżniające cechy na tym produkcie, przedstawia się jako jego producent, lub
- opracowuje, wytwarza lub produkuje produkt na swój własny użytek (art. 4 pkt 10),
Ad. 2) Nie ma definicji „dostawca powiązanej usługi”, natomiast w art. 4 pkt 3 zawarta jest definicja „powiązanej usługi”, czyli usługi cyfrowej, która jest zintegrowana z produktem lub wzajemnie z nim połączona w taki sposób, że jej brak uniemożliwiłby realizację przez produkt co najmniej jednej z jego funkcji. Dostawcę takiej usługi należy uznawać za „dostawcę powiązanej usługi”.
Ad 3) Zgodnie z art. 4 pkt 11, „upoważniony przedstawiciel” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii i otrzymała od producenta pisemne upoważnienie do występowania w imieniu tego producenta w zakresie określonych zadań,
Zgodnie z art. 4 pkt 12, „importer” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która wprowadza do obrotu w Unii produkt pochodzący z państwa trzeciego,
Zgodnie z art. 4 pkt 13, „dostawca usług realizacji zamówień” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która świadczy, w ramach działalności handlowej, co najmniej dwie z następujących usług: magazynowanie, pakowanie, adresowanie i wysyłanie produktu, nie będąc jego właścicielem, z wyłączeniem usług pocztowych zdefiniowanych w art. 2 pkt 1 dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 19, usług doręczania paczek zdefiniowanych w art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/644 20 oraz wszelkich innych usług pocztowych lub usług transportu towarów.
Ad. 4) Zgodnie z art. 4 pkt 14, „dystrybutor” oznacza osobę fizyczną lub prawną w łańcuchu dostaw, która udostępnia produkt na rynku, inną niż producent lub importer tego produktu.
Odpowiedzialność producenta wadliwego produktu została poszerzona. Nie odpowiada on jedynie za szkody wyrządzone przez produkt, ale także odpowiada za wszelkie szkody spowodowane przez wadliwą część składową, w przypadku, gdy została ona zintegrowana lub wzajemnie połączona z produktem pod kontrolą tego producenta (art. 8 ust. 1 akapit 2).
Jednocześnie producent wadliwej części składowej, w przypadku, gdy część ta została zintegrowana lub wzajemnie połączona z produktem pod kontrolą producenta i spowodowała wadliwość tego produktu, także ponosi odpowiedzialność bez uszczerbku dla odpowiedzialności producenta (art. 8 ust. 1 b)).
Wyjaśniono przy tym, termin: „kontrola producenta” (art. 4 pkt 5), który oznacza, że:
- a) producent produktu realizuje lub, w odniesieniu do działań strony trzeciej, zezwala lub wyraża zgodę na:
(i) integrację, wzajemne połączenie lub dostawę części składowej, w tym aktualizacje lub modernizacje oprogramowania, lub
(ii) modyfikację produktu, w tym znaczące modyfikacje,
- b) producent produktu ma możliwość dostarczania aktualizacji lub modernizacji oprogramowania samodzielnie lub za pośrednictwem strony trzeciej.
Dyrektywa zalicza do producentów produktu albo części składowej, także tych producentów, którzy ma ją siedzibę poza Unią. Wobec trudności w dochodzeniu odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez produkt wadliwy (niebezpieczny) od podmiotów mających siedzibą poza Unią, obciążono tą odpowiedzialnością także upoważnionego przedstawiciela, importera, a gdy nie ma importera mającego siedzibę w Unii ani upoważnionego przedstawiciela – dostawcę usług realizacji zamówień.
Gdy nie można zidentyfikować podmiotu gospodarczego spośród podmiotów, o których mowa w art. 8 ust. 1 i mających siedzibę w Unii, odpowiedzialność ponosił każdy dystrybutor wadliwego produktu, jeżeli:
- a) osoba poszkodowana zwróci się do tego dystrybutora z wnioskiem o wskazanie podmiotu gospodarczego spośród wymienionych w art. 8 ust. 1 i mającego siedzibę w Unii, lub jego własnego dystrybutora, który dostarczył mu ten produkt, oraz
- b) dystrybutor ten nie wskaże podmiotu gospodarczego lub swojego własnego dystrybutora, w terminie jednego miesiąca od otrzymania wniosku.
Analogiczne rozwiązanie przyjęto do wszelkich dostawców platformy internetowej, która umożliwia zawieranie umów na odległość z przedsiębiorcami, niebędącymi podmiotami gospodarczymi, o ile spełnione są warunki określone w art. 6 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2022/2065. Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 16, „platforma internetowa” oznacza platformę internetową zdefiniowaną w art. 3 lit. i) rozporządzenia (UE) 2022/2065, która to definicja jest następująca: „platforma internetowa” oznacza usługę hostingu, która na żądanie odbiorcy usługi przechowuje i rozpowszechnia publicznie informacje, chyba że takie działanie jest nieznaczną lub wyłącznie poboczną cechą innej usługi lub nieznaczną funkcją głównej usługi, i ze względów obiektywnych i technicznych nie można z niej skorzystać bez takiej innej usługi, a włączenie takiej cechy lub funkcji w taką inną usługę nie jest sposobem na obejście stosowania niniejszego rozporządzenia.
W Dyrektywie, za producenta uznaje się także każdą osobę fizyczną lub prawną, która znacząco modyfikuje produkt poza kontrolą producenta, a następnie udostępnia go na rynku lub oddaje do użytku (art. 8 ust. 2).
Przy tym „znacząca modyfikacja” oznacza modyfikację produktu po jego wprowadzeniu do obrotu lub oddaniu do użytku:
- a) która jest uznawana za znaczącą na podstawie odpowiednich unijnych lub krajowych przepisów dotyczących bezpieczeństwa produktów; lub
- b) która – jeżeli odpowiednie przepisy unijne lub krajowe dotyczące bezpieczeństwa produktów nie ustanawiają progu tego, co należy uznać za znaczącą modyfikację:
(i) zmienia pierwotny sposób działania, pierwotny cel lub rodzaj produktu, a zmiana ta nie została przewidziana w pierwotnej ocenie ryzyka producenta; oraz
(ii) zmienia charakter zagrożenia, tworzy nowe zagrożenie lub zwiększa poziom ryzyka.
W przypadku, gdy poszkodowani nie uzyskają odszkodowania, ponieważ żadna osoba nie ponosi odpowiedzialności na mocy Dyrektywy lub ponieważ odpowiedzialne osoby są niewypłacalne lub przestały istnieć, przewidziana jest możliwość korzystania z krajowych sektorowych mechanizmów kompensacyjnych na mocy prawa krajowego w celu wypłaty odpowiedniego odszkodowania osobom poszkodowanym, które poniosły szkodę spowodowaną przez produkty wadliwe. Do państw członkowskich należy decyzja, czy takie mechanizmy kompensacyjne są finansowane w całości czy w części z dochodów publicznych czy prywatnych.
Autor: Zbigniew Cieślak, Radca prawny Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy
