Krajowa Administracja Skarbowa ma mieć mniejsze możliwości pozyskiwania informacji o rachunkach bankowych osób fizycznych. Projekt zmian zakłada powrót do zasady, zgodnie z którą dostęp do szerokiego zakresu danych bankowych ma dotyczyć przede wszystkim osób posiadających status podejrzanego. Komisja Finansów Publicznych dodała również mechanizm kontroli sądowej. Takie ograniczenie uprawnień fiskusa odpowiada na część zastrzeżeń zgłaszanych od ponad dwóch lat przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Obowiązujące przepisy dają organom KAS szeroki dostęp do informacji objętych tajemnicą bankową. Na pisemne żądanie odpowiedniego organu bank może być zobowiązany do przekazania informacji dotyczących osoby fizycznej w związku z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi. Zakres tych danych może obejmować m.in. informacje o rachunkach, obrotach i saldach, poszczególnych wpływach i obciążeniach oraz ich nadawcach i odbiorcach.
To właśnie zakres tych uprawnień od kilku lat budzi zastrzeżenia dotyczące ochrony prywatności. Prezes UODO Mirosław Wróblewski wskazywał, że przepisy pozwalają administracji skarbowej przetwarzać bardzo duże ilości danych, w tym wykorzystywać je w działalności analitycznej, a także stosować zautomatyzowane przetwarzanie i profilowanie.
KAS ma mieć trudniejszy dostęp do kont osób bez statusu podejrzanego
Poselski projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej został wniesiony do Sejmu już w lipcu 2024 r. Jego podstawowym założeniem było przywrócenie rozwiązania obowiązującego przed 1 lipca 2022 r. – informacje bankowe miałyby być przekazywane KAS w odniesieniu do podejrzanego o popełnienie przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, a nie każdej osoby fizycznej.
Prace nad projektem przyspieszyły dopiero we wrześniu 2026 r. Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła go 16 września i przyjęła sprawozdanie. W toku prac wprowadzono również poprawki dotyczące kontroli sądowej przy pozyskiwaniu informacji bankowych przez organy KAS oraz doprecyzowano przepisy przejściowe.
Zmiana jest istotna, ponieważ historia rachunku bankowego może powiedzieć o jego właścicielu znacznie więcej niż tylko to, ile zarabia i ile wydaje. Z przelewów i płatności można pośrednio wyciągać informacje dotyczące zdrowia, poglądów politycznych, działalności społecznej czy innych elementów życia prywatnego.
UODO od ponad dwóch lat domaga się zmian
Prezes UODO zwrócił się do ministra finansów w lipcu 2024 r. o dostosowanie ustawy o KAS do Konstytucji, RODO oraz standardów wynikających z orzecznictwa. Organ zwracał uwagę przede wszystkim na skalę danych pozostających w dyspozycji administracji skarbowej oraz możliwość ich dalszego wykorzystywania.
Problem nie ogranicza się przy tym do samych informacji bankowych. Przepisy pozwalają KAS prowadzić działalność analityczną i analizę ryzyka z wykorzystaniem zautomatyzowanego przetwarzania danych, w tym profilowania. UODO wskazuje, że tak daleko idące uprawnienia administracji publicznej powinny być powiązane z wyraźnymi gwarancjami chroniącymi osoby, których dane dotyczą.
Szczególne zastrzeżenia organu nadzorczego dotyczyły art. 46a i art. 48 ustawy o KAS. Zdaniem Prezesa UODO obecne rozwiązania mogą prowadzić do nieproporcjonalnej ingerencji w prawo do prywatności i ochrony danych osobowych.
W opinii przekazanej Kancelarii Sejmu w sierpniu 2024 r. Mirosław Wróblewski pozytywnie oceniał kierunek ograniczający dostęp do informacji bankowych osób fizycznych. Jednocześnie zaznaczał, że sama zmiana art. 48 nie rozwiązuje wszystkich problemów i potrzebny jest szerszy przegląd zasad przetwarzania danych przez KAS.
Historia rachunku może ujawniać dane szczególnie chronione
Jednym z problemów wskazywanych przez UODO jest możliwość pośredniego poznania informacji należących do szczególnych kategorii danych osobowych.
Przelew na rzecz konkretnej organizacji może ujawniać informacje o przekonaniach lub aktywności danej osoby. Płatności w placówkach medycznych lub za określone świadczenia mogą z kolei wskazywać na problemy zdrowotne. UODO zwracało uwagę, że regulacje powinny jednoznacznie określać granice wykorzystywania takich informacji.
Chodzi m.in. o dane mogące ujawniać pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne, przynależność do związków zawodowych, dane genetyczne i biometryczne, a także informacje dotyczące zdrowia czy seksualności. RODO obejmuje takie informacje podwyższonym poziomem ochrony.
UODO zwracało również uwagę na wykorzystywanie zgromadzonych informacji do analiz. Zdaniem organu dane zebrane w konkretnym celu nie powinny być automatycznie łączone z innymi zbiorami i następnie wykorzystywane do celów niewynikających jednoznacznie z przepisów.
RPO także zgłaszał zastrzeżenia
Wątpliwości dotyczące art. 48 ustawy o KAS zgłaszał również Rzecznik Praw Obywatelskich. Ministerstwo Finansów odpowiadało wcześniej, że organy skarbowe występują do banków o dane wyłącznie w przypadkach związanych z czynami będącymi przedmiotem już prowadzonego postępowania przygotowawczego.
Spór dotyczy więc nie samej możliwości pozyskiwania informacji przez administrację skarbową w ramach postępowań, lecz tego, wobec kogo takie narzędzie może zostać zastosowane, jak szeroki może być zakres danych oraz jaka niezależna kontrola powinna poprzedzać dostęp do informacji objętych tajemnicą bankową.
Projekt procedowany obecnie w Sejmie zmierza przede wszystkim do zawężenia kręgu osób, wobec których KAS może korzystać z szerokich uprawnień wynikających z art. 48. Komisja Finansów Publicznych uzupełniła go dodatkowo o rozwiązania dotyczące kontroli sądowej.
To jeszcze nie koniec zmian w KAS
Nowelizacja nie rozwiązuje jednak wszystkich kwestii podnoszonych przez Prezesa UODO. Zastrzeżenia dotyczą także zasad wymiany informacji między organami państwa, przetwarzania szczególnych kategorii danych oraz wykorzystywania ogromnych zbiorów informacji do analiz i profilowania.
W ocenie UODO potrzebny jest szerszy przegląd przepisów regulujących przetwarzanie danych przez administrację skarbową. Oznacza to, że nawet po przyjęciu zmian dotyczących rachunków bankowych dyskusja o granicach dostępu fiskusa do danych obywateli prawdopodobnie się nie zakończy.
Według aktualnego przebiegu prac parlamentarnych projekt nadal znajduje się w Sejmie. Ostateczny zakres uprawnień KAS będzie więc zależał od dalszych etapów procesu legislacyjnego.



