9 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie orzekł, że w sytuacji, gdy zasady, na podstawie których bank oblicza raty kredytu hipotecznego, nie są jednoznaczne, precyzyjnie opisane i zrozumiałe, kredytobiorca oddaje bankowi jedynie pożyczoną kwotę, bez odsetek i innych kosztów.
– Ale zacznijmy od początku – mówi Joanna Sułek, radca prawny z katowickiej kancelarii JKM i Partnerzy. – Sankcja kredytu darmowego (SKD) ma zastosowanie tylko do kredytów konsumenckich zawartych po 18 grudnia 2011 r. – uściśla.
Warto od razu doprecyzować, że pod pojęciem kredytu konsumenckiego rozumiemy kredyt udzielony osobie fizycznej na cele niezwiązane z jej działalnością gospodarczą, w wysokości do 255 500 zł lub równowartości tej kwoty w innej walucie.
– Przesłanką do skorzystania z sankcji kredytu darmowego jest wystąpienie w umowie kredytowej określonych błędów lub braków – wyjaśnia J. Sułek.
Wady te ustala się na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim. Art. 30 tej ustawy wskazuje bardzo dokładnie, jakie informacje (postanowienia) powinna zawierać każda umowa kredytowa. W przypadku braku którejś z informacji lub obecności informacji nieprawidłowej klient może złożyć kredytodawcy oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
– W takiej sytuacji mamy do czynienia z przekształceniem tego konkretnego kredytu w kredyt darmowy. Wówczas kredytobiorca zwraca jedynie kapitał kredytu (bez jakichkolwiek kosztów – odsetek, prowizji, innych opłat). Tym samym kredytodawca zostaje pozbawiony przychodu z tytułu takiej umowy – wyjaśnia mecenas Sułek.
Hipoteczne także
Warszawski Sąd Apelacyjny rozpatrywał jednak sprawę nie kredytu konsumpcyjnego, lecz hipotecznego. Uznał, że kredyt hipoteczny powinien być darmowy, ponieważ umowa zawierała błędną informację dotyczącą całkowitego kosztu kredytu (jest to jedna z obowiązkowych informacji, które powinny znaleźć się w umowie zgodnie z wyżej wspomnianymi wymogami ustawy o kredycie konsumenckim). Z możliwości dochodzenia swoich praw może skorzystać każdy, kto zawarł umowę kredytu hipotecznego w latach 2011–2017. Pierwsze korzystne dla klientów i prawomocne wyroki zapadały już w roku 2020[1].
– Podkreślam: sankcja kredytu darmowego dotyczy również kredytów hipotecznych, ale tylko tych zawartych w latach 2011–2017. W tym czasie obowiązywały bowiem stosowne przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, umożliwiające zastosowanie tej sankcji. Ówczesny art. 35 ustawy o kredycie konsumenckim wskazywał, jakie elementy (informacje) powinna zawierać każda umowa kredytu hipotecznego. Z kolei art. 46 przewidywał, że w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawcę poniesie on konsekwencje w postaci możliwości skorzystania przez kredytobiorcę z sankcji kredytu darmowego. Powyższe przepisy zostały uchylone w 2017 r., w związku z uchwaleniem odrębnej ustawy dla kredytów hipotecznych, tj. ustawy o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami. Ustawodawca nie zdecydował się już jednak na wprowadzenie do tej ustawy przepisów zezwalających na zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Zatem w przypadku kredytów hipotecznych zawartych po 22 lipca 2017 r. (data wejścia w życie ustawy) brak jest możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego – zaznacza wyraźnie mecenas Joanna Sułek i dodaje: – Jak wskazałam wyżej, możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego w przypadku kredytów hipotecznych wynika z przepisów prawa. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie potwierdza tę tezę, a nadto stanowi dobry sygnał dla kredytobiorców, że instytucja sankcji kredytu darmowego rzeczywiście znajduje zastosowanie w praktyce. Świadomość obecności sankcji kredytu darmowego nadal jest niewielka i każde kolejne orzeczenie sądu w tej kwestii będzie ważne i potrzebne.
Nie tylko w bankach
Czasem można się spotkać z pytaniem, czy w przypadku SKD znaczenie ma, czy kredyt został zaciągnięty w banku, czy w firmie pożyczkowej.
– Nie – odpowiada J. Sułek. – Sankcja kredytu darmowego ma zastosowanie zarówno w przypadku kredytów i pożyczek udzielanych przez banki, jak i w przypadku pożyczek oferowanych przez inne instytucje finansowe, zwane potocznie parabankami.
Zamiast podsumowania
Warto pamiętać, że sankcja kredytu darmowego dotyczy kredytów spłacanych i spłaconych. W przypadku tych drugich obowiązuje limit czasowy, tj. klient może skorzystać z SKD w terminie jednego roku od zakończenia umowy. Przez zakończenie umowy rozumiemy sytuację, w której żadna ze stron nie zalega już ze świadczeniami na rzecz drugiej. Tak że jeśli np. bank do tej pory nie zwrócił klientowi proporcjonalnej części prowizji w związku z wcześniejszą spłatą kredytu, to umowy nie uznajemy za zakończoną.
[1] https://www.money.pl/banki/darmowy-kredyt-hipoteczny-bank-odzyskal-tyle-ile-pozyczyl-6510379543623809a.html, dostęp: 17.03.2022.
