Polska zyska drugą Fabrykę Sztucznej Inteligencji – projekt Gaia AI Factory, koordynowany przez Akademickie Centrum Komputerowe Cyfronet AGH w Krakowie, został oficjalnie ogłoszony 10 października przez wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego. W wydarzeniu uczestniczyli również wiceministrowie Dariusz Standerski i Maria Mrówczyńska. Fabryka powstanie dzięki wspólnemu finansowaniu Polski i Komisji Europejskiej, a całkowita wartość inwestycji to 70 milionów euro – po połowie ze środków krajowych i unijnych.
Nowe centrum obliczeniowe w Krakowie stanie się częścią europejskiej sieci Fabryk AI, które tworzą wspólną przestrzeń rozwoju badań, innowacji i wdrożeń sztucznej inteligencji. Jak podkreślił minister Krzysztof Gawkowski, celem projektu jest nie tylko zwiększenie mocy obliczeniowej kraju, ale także budowa „cyfrowej suwerenności Polski”. Minister zaznaczył, że Gaia AI Factory wzmocni pozycję naszego kraju jako jednego z liderów rozwoju zaufanej, przejrzystej i odpowiedzialnej AI w Europie, ściśle powiązanej z wartościami demokratycznymi i zasadami etyki technologicznej.
Wiceminister nauki Maria Mrówczyńska podkreśliła znaczenie synergii nauki i biznesu w realizacji projektu. Gaia AI Factory – jak zauważyła – umożliwi szybszy transfer wyników badań naukowych do gospodarki, co jest jednym z kluczowych priorytetów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Dzięki nowoczesnej infrastrukturze i współpracy między uczelniami, instytucjami badawczymi a sektorem prywatnym, Polska zyska realną szansę, by stać się centrum rozwoju technologii AI w Europie Środkowo-Wschodniej. Liderem konsorcjum jest Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, uznawana za jeden z najbardziej innowacyjnych ośrodków naukowych w regionie.
Projekt realizowany jest w ramach Europejskiego Wspólnego Przedsięwzięcia w zakresie Obliczeń Wielkiej Skali (EuroHPC JU). Obejmuje nie tylko budowę infrastruktury obliczeniowej nowej generacji, ale też stworzenie ekosystemu wspierającego rozwój zaawansowanych technologii opartych na sztucznej inteligencji. Gaia AI Factory ma stać się platformą współpracy dla naukowców, startupów, przedsiębiorstw i instytucji publicznych. Celem jest rozwój technologii zgodnych z europejskimi wartościami – transparentnych, zaufanych i odpowiedzialnych społecznie.
Jak zapowiedział wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski, nowa infrastruktura będzie wyposażona w ponad tysiąc procesorów graficznych (GPU) zoptymalizowanych pod kątem trenowania dużych modeli językowych (LLM) i systemów generatywnych. Fabryka AI w Krakowie ma być kilkukrotnie szybsza od obecnego superkomputera Helios. Jej działalność obejmie trzy strategiczne obszary: ochronę zdrowia, sektor kosmiczny oraz rozwój dużych modeli językowych, które znajdują zastosowanie w automatyzacji, tłumaczeniach, analizie danych i komunikacji człowiek–maszyna.
Fabryka Gaia stanie się również częścią międzynarodowego systemu współpracy – wraz z PIAST AI Factory w Poznaniu oraz fińskim ośrodkiem LUMI AI Factory będzie tworzyć rozproszony ekosystem wspierający badania i innowacje w całej Europie. Współdziałanie tych centrów ma przyspieszyć wymianę danych, rozwój wspólnych projektów naukowych i zwiększyć dostęp do mocy obliczeniowej dla instytucji badawczych i startupów z regionu.
Projekt Gaia AI Factory wpisuje się również w szerszą unijną inicjatywę AI Gigafactories, w której uczestniczą Polska, Estonia, Litwa i Łotwa. Celem programu jest stworzenie infrastruktury obliczeniowej nowej generacji, zdolnej do obsługi modeli o bilionach parametrów. O ile Fabryki AI, takie jak Gaia i PIAST, wspierają badania i wdrożenia na poziomie krajowym, o tyle Gigafabryki AI mają stanowić trzon europejskiego systemu rozwoju najbardziej zaawansowanych modeli – w tym multimodalnych, symulacyjnych i językowych. Oba projekty są elementem budowy suwerennego europejskiego ekosystemu sztucznej inteligencji, który ma uniezależnić Europę od zewnętrznych dostawców technologii.
Powstanie Gaia AI Factory to nie tylko inwestycja infrastrukturalna, ale i ważny symbol rozwoju polskiej nauki i cyfrowej niezależności. Polska, która jeszcze dekadę temu pełniła głównie rolę użytkownika technologii importowanych z Zachodu, dziś współtworzy europejski system rozwoju AI. Dzięki temu zyskuje nie tylko nową pozycję na mapie technologicznej Europy, ale też możliwość kształtowania kierunku rozwoju sztucznej inteligencji zgodnie z własnymi priorytetami i wartościami.
