Premia za ryzyko w cieśninie Ormuz rośnie, ponieważ amerykańska rozbudowa militarna w pobliżu Iranu podbija ceny ropy.
- Notowania ropy Brent powyżej 71 USD odzwierciedlają rosnącą premię za ryzyko geopolityczne, ponieważ inwestorzy uwzględniają ryzyko przedłużającego się konfliktu, a nie jednorazowego wstrząsu.
- Zamiast zmiany wyceny fundamentów, ostatni ruch sygnalizuje, że rynek wzmacnia już znaczącą premię za ryzyko geopolityczne, ponieważ najważniejsza światowa arteria transportu ropy ponownie znajduje się w zasięgu potencjalnego konfliktu.
- Słabość wynika nie tylko z zależności Iranu od eksportu ropy, lecz także z uzależnienia całego regionu od cieśniny. Tylko Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie dysponują znaczącą infrastrukturą omijającą ten szlak.
- Długotrwałe zakłócenia mogłyby przyspieszyć proces ponownego równoważenia rynku, wzmacniając nasze średnioterminowe, pozytywne prognozy dla ropy i największych koncernów naftowych.
Jak zauważa Ole Hansen, dyrektor ds. strategii rynku surowców w Saxo Bank powrót notowań ropy Brent powyżej 70 USD za baryłkę sygnalizuje, że rynek wzmacnia i tak już znaczącą premię za ryzyko geopolityczne, zamiast zmieniać wycenę fundamentów. Doniesienia, że ewentualna operacja wojskowa USA mogłaby przekształcić się w kilkutygodniową kampanię, w połączeniu z presją Izraela na działania zmierzające do zmiany reżimu w Teheranie, przesunęły uwagę inwestorów z jednorazowego wstrząsu na ryzyko długotrwałych zakłóceń.
W centrum rynkowej niepewności znajduje się Cieśnina Ormuz – jeden z najważniejszych światowych punktów tranzytowych ropy. Codziennie przez ten wąski szlak przepływa około 19–20 milionów baryłek ropy i produktów rafineryjnych, co stanowi blisko jedną piątą globalnego zużycia płynnych paliw. Większość pochodzi od producentów z Zatoki Perskiej: Arabia Saudyjska eksportuje przez cieśninę około 6 mln baryłek dziennie, Irak około 3,5–4 mln, ZEA i Kuwejt po około 2–3 mln, Iran około 2–2,5 mln, a Katar wysyła kondensaty i LNG. Zdecydowana część tych dostaw kierowana jest do Azji.
Ograniczone alternatywy dla cieśniny Ormuz
Słabość wynika nie tylko z uzależnienia Iranu od własnego eksportu, lecz także z zależności całego regionu od tej cieśniny. Tylko Arabia Saudyjska i Zjednoczone Emiraty Arabskie dysponują infrastrukturą omijającą ten szlak.
Saudyjski ropociąg East-West Petroline umożliwia transport ropy z Abqaiq do portu Yanbu nad Morzem Czerwonym, natomiast emiracki Abu Dhabi Crude Oil Pipeline przesyła ropę z Habshan do portu Fudżajra poza Zatoką. Łącznie trasy te mogłyby przekierować kilka milionów baryłek dziennie, jednak ich praktyczna wolna przepustowość to prawdopodobnie około 2–3 mln baryłek dziennie – zdecydowanie mniej niż około 20 mln baryłek dziennie, które zwykle przechodzą przez Ormuz.
To naraża globalny rynek na ryzyko: nawet częściowe zakłócenia wymusiłyby zmiany tras, wzrost kosztów ubezpieczenia i powstawanie wąskich gardeł logistycznych na długo przed tym, zanim doszłoby do pełnej blokady.
Eksport Iranu i kluczowa rola Chin
Iran eksportuje obecnie około 1,3–1,5 mln baryłek ropy dziennie, mimo obowiązujących sankcji. Szacuje się, że ponad 80% tych dostaw trafia do Chin, głównie kupowanych przez niezależne rafinerie przyciągane rabatowanymi ładunkami.
To skoncentrowanie ma znaczenie. Jeśli eksport zostałby zakłócony, natychmiastowy szok popytowy dotknąłby przede wszystkim Chin. Z drugiej strony, jeśli ceny gwałtownie wzrosną, Chiny mogłyby złagodzić presję rynkową, korzystając ze swoich rezerw strategicznych i chwilowo ograniczając import.
W szerszej perspektywie Azja dominuje w popycie na ropę z Bliskiego Wschodu. Ponad 80% przepływów przez cieśninę Ormuz kieruje się na wschód, a głównymi odbiorcami są Chiny, Indie, Japonia i Korea Południowa. Bezpośrednia ekspozycja Europy jest ograniczona, jednak proces kształtowania cen poprzez notowania kontraktów terminowych na ropę Brent w Londynie pozostaje globalny.
Nadwyżka podaży istnieje – ale nie tam, gdzie ma to znaczenie
Pomimo napięć geopolitycznych ceny ropy nie załamały się pod ciężarem szeroko komentowanej globalnej nadpodaży. Goldman Sachs zwraca uwagę na kluczową rozbieżność: znaczna część nadwyżki zgromadziła się w objętej sankcjami ropie zalegającej na morzu, a nie w magazynach OECD, które wpływają na kształtowanie cen.
Według ich szacunków ilość ropy transportowanej drogą morską z Rosji, Iranu i Wenezueli wzrosła do około 375 milionów baryłek, co stanowi znaczną część widocznego globalnego wzrostu zapasów. Te wolumeny nie łagodzą natychmiastowej presji niedoboru na kluczowych rynkach wyceny, co pomaga wyjaśnić, dlaczego ceny ropy pozostają wspierane, mimo nagłówków o nadpodaży.
Innymi słowy, rynek może wyglądać na nadpodażowy „na papierze”, podczas gdy w rzeczywistości wciąż płaci się wysokie ceny za ropę dostarczaną od ręki.
Bufory strategiczne: Chiny i USA
Gromadzenie zapasów przez Chiny w ostatnich latach daje im elastyczność w okresach gwałtownych wzrostów cen. Poprzez uwalnianie rezerw i spowalnianie importu Pekin może łagodzić szoki popytowe.
Stany Zjednoczone również dysponują buforem. Strategiczna Rezerwa Ropy Naftowej odbudowała się do około 415 milionów baryłek z poziomu bliskiego 347 milionów w 2023 roku. Choć uwalnianie zapasów może ograniczać krajową inflację paliw, jest politycznie wrażliwe i utrudnione koniecznością późniejszego ich uzupełnienia.
Krajowa polityka może ograniczać ryzyko eskalacji
Krajowa polityka USA pozostaje kluczowym czynnikiem. Wyższe ceny ropy przekładają się bezpośrednio na koszty benzyny, a ponieważ przystępność cenowa paliw jest jednym z głównych zmartwień wyborców przed listopadowymi wyborami środka kadencji, trwały wzrost cen benzyny stwarzałby presję polityczną. Nawet jeśli Waszyngton jest w stanie strategicznie tolerować wyższe ceny ropy, ma ograniczoną tolerancję na widoczne koszty ponoszone przez konsumentów.
Premia za ryzyko kontra fundamenty
Obecna sytuacja rynkowa nadal charakteryzuje się odpowiednią podażą, solidnym popytem i rosnącą produkcją spoza OPEC. Mimo to ceny odzwierciedlają ryzyko skrajne, a nie podstawowy scenariusz oparty na fundamentach.
W środowisku podwyższonej premii za ryzyko geopolityczne dywersyfikacja staje się praktycznym narzędziem ograniczania wahań i niepewności. Kluczowe jest to, że w takich epizodach rynek często nie „przestawia się” na nowe fundamenty z dnia na dzień, tylko dopisuje do wycen zmienną premię za ryzyko, która potrafi szybko rosnąć i równie szybko się cofać, zależnie od nagłówków i eskalacji napięć. Dlatego istotą dywersyfikacji jest niewiązanie całej ekspozycji z jednym scenariuszem rozwoju sytuacji: ani w ujęciu pojedynczego rynku, ani jednego regionu, ani jednego czynnika ryzyka – tłumaczy Aleksander Mrózek, Manager ds. relacji z kluczowymi klientami regionu CEE w Saxo Banku.
Tymczasowe zakłócenie prawdopodobnie wywołałoby gwałtowny, lecz krótkotrwały wzrost cen. Zdecydowanie poważniejsze konsekwencje miałoby długotrwałe zamknięcie cieśniny lub utrzymujące się ataki na jednostki pływające – szczególnie biorąc pod uwagę ograniczoną przepustowość tras alternatywnych oraz silną zależność Azji od przepływów przez Ormuz. Poza natychmiastowym wpływem na ceny, długotrwałe zakłócenia przyspieszyłyby również redukcję obecnej nadwyżki podaży, potencjalnie przybliżając moment osiągnięcia większej równowagi rynkowej – zmiana ta wzmocniłaby podstawowe fundamenty i wsparła nasze średnioterminowe, pozytywne prognozy dla ropy i dużych koncernów naftowych.
Na ten moment cena ropy powyżej 70 USD odzwierciedla rynek, który ponownie uwzględnia w wycenach „ubezpieczenie geopolityczne” – nie jako werdykt, że zakłócenia są nieuchronne, lecz jako uznanie, że najważniejsza na świecie arteria dostaw ropy znajduje się w zasięgu potencjalnego konfliktu.
