Budzący szerokie poruszenie wśród przedsiębiorców projekt ustawy poszerzającej kompetencje inspektorów pracy stał się przedmiotem wystąpienia Rzecznika MŚP do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. Jak zauważa Minister Majewska, istotna część projektowanych regulacji budzi poważne obawy i wątpliwości interpretacyjne wśród przedsiębiorców. Głosy krytyki ze strony sektora MŚP, który zatrudnia blisko 2/3 pracowników, są w tym przypadku szczególnie istotne.
Najpoważniejsze zastrzeżenie Rzecznika MŚP budzi przyznanie PIP kompetencji do stwierdzania istnienia stosunku pracy na drodze decyzji administracyjnej, a nie – jak dotąd – sądowej. Zdaniem Agnieszki Majewskiej jest to zbyt głęboka ingerencja w zasadę swobody umów, pewność zobowiązań cywilnoprawnych i stabilność obrotu gospodarczego. Rozwiązanie to narusza równocześnie wolę stron co do rodzaju zawartej umowy oraz niesie ryzyko arbitralności.
Wiele wątpliwości Minister Majewskiej budzi natychmiastowa wykonalność decyzji PIP. Rzecznik MŚP zwraca uwagę, że tego typu narzędzie prawne jest stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy jest to konieczne w celu zabezpieczenia ważnych dóbr do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia spraw przez sąd. Szczególnie wątpliwy jest w tym kontekście obowiązek opłacania należności z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych przed prawomocnych rozstrzygnięciem sporu. Zaburza to równowagę praw i słusznych interesów pracodawców, pracowników i pozostałych uczestników systemu ubezpieczeń społecznych. Dlatego Minister Majewska wnosi o wykreślenie przepisów przewidujących natychmiastową wykonalność decyzji PIP i uzależnienie ich wejścia w życie od prawomocnego wyroku sądowego. Rozwiązaniem kompromisowym mogłoby być wprowadzenie mechanizmu natychmiastowej wykonalności w odniesieniu do spraw, w których stwierdzone przez Inspekcję naruszenie prawa ma charakter rażący.
Kolejne z zastrzeżeń dotyczy skutków regulacji przewidującej natychmiastową wykonalność w zakresie zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych w związku z przekształceniem przez PIP umowy cywilnoprawnej w stosunek pracy. Projekt nie wyjaśnia, jaki będzie wpływ wydania przez Inspekcję decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy na ocenę dokonanych przez pracodawcę przed wydaniem tej decyzji czynności związanych z realizacją obowiązków podatkowych, w tym obowiązków związanych z VAT. Pojawia się także wątpliwość czy należności uiszczone z tytułu umów cywilnoprawnych zostaną zaliczone w poczet należności z tytułu umowy o pracę. Nie wiadomo, czy strony umowy będą musiały występować do ZUS i organów podatkowych z odrębnymi wnioskami o zwrot uiszczonych należności, czy też zwroty takie będą realizowane z urzędu. Wątpliwości budzi kwestia wzajemnej relacji między decyzjami Inspekcji z wydawanymi przez ZUS rozstrzygnięciami dotyczącymi należności z tytułu ubezpieczeń społecznych. Jak pisze Agnieszka Majewska, „brak doprecyzowania omawianych przepisów skutkować może wieloma sporami interpretacyjnymi i trudnościami w praktyce ich stosowania”.
Warto zwrócić uwagę, iż skutki stwierdzenia stosunku pracy wpływać będą na możliwość korzystania z uprawnienia do równego rodzaju ulg i ułatwień, zwłaszcza przez mikroprzedsiębiorców. Chodzi na przykład o uprawnienie do korzystania z wakacji składkowych.
Zastrzeżenia Rzecznika MŚP dotyczą także zbyt ogólnego określenia elementów decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy czy też przepisy regulujące postępowanie odwoławcze (w tym zwłaszcza ustalenie bardzo krótkiego, 7-dniowego terminu na odwołanie od decyzji Inspekcji). Brak w projekcie postanowień dotyczących reguł dowodowych związanych z wykazaniem istnienia lub nieistnienia stosunku pracy. Dla małych przedsiębiorców, nie dysponujących wyspecjalizowanymi działami kadr i wsparciem prawnym nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której to oni będą musieli zaskarżać sporne rozstrzygnięcia i to na nich przeniesiony zostanie ciężar dowodzenia błędności wydanej przez Inspekcję decyzji. Wątpliwości budzi zakaz korzystania z alternatywnych form rozwiązywania sporów, co kłóci się z promowanym dotychczas przez ustawodawcę pozytywnym podejście do polubownego rozstrzygania kwestii spornych. Minister Majewska kwestionuje wreszcie zasadność zwiększenia maksymalnego wymiaru kar za naruszenie przepisów prawa pracy.
Wskazując na wiele innych niedoskonałości projektu, Rzecznik MŚP apeluje o wprowadzenie głębokich korekt, które zapewniałyby równowagę między dążeniem do zwiększenia skuteczności działań PIP a poszanowaniem praw i słusznych interesów przedsiębiorców.
