Epidemiologiczne analizy dotyczące częstości występowania zaburzeń psychicznych wśród dzieci i młodzieży w Polsce wskazują na ich wyraźny i niepokojący wzrost. Zgodnie z raportem UNICEF opublikowanym w 2021 roku, objawy zaburzeń psychicznych odnotowano u 10,8% populacji w wieku 10–17 lat. Kolejne badania potwierdzają rosnącą skalę problemu – częstość występowania depresji wśród młodzieży wzrosła z 1,4% w 2014 roku do 3,3% w roku 2021. Według danych opublikowanych przez PALA w 2024 roku, depresja dotyczyła 2,7% dzieci w wieku 8–15 lat oraz aż 7,5% młodzieży w przedziale wiekowym 13–18 lat. Coraz więcej publikacji naukowych potwierdza skuteczność terapii osteopatycznej w redukcji objawów depresyjnych i lękowych.
Zaburzenia lękowe u młodzieży są fizjologiczną odpowiedzią organizmu na odczuwane zagrożenie, aktywującą mechanizmy adaptacyjne i obronne. Jednak ich długotrwałe utrzymywanie się może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym do rozwoju zaburzeń depresyjnych. Wyniki badań naukowych, takich jak praca Schleider z 2014 roku, potwierdzają istotny związek pomiędzy wczesnym występowaniem objawów lękowych a podwyższonym ryzykiem pojawienia się depresji w okresie dojrzewania.
W celu oceny skuteczności terapii osteopatycznej u młodzieży z rozpoznanymi zaburzeniami lękowymi zastosowano standaryzowane kwestionariusze – State Anxiety Inventory (SAI) oraz Trait Anxiety Inventory (TAI) – a także analizę biochemiczną poziomu alfa-amylazy i kortyzolu w próbkach śliny pobranych przed oraz po interwencji terapeutycznej.
Osteopatyczne leczenie manipulacyjne (OMT) to usystematyzowana metoda leczenia dysfunkcji somatycznych, wykorzystująca techniki bezpośrednie, polegające na pokonaniu oporu tkanek, oraz techniki pośrednie o łagodniejszym charakterze. Szczególną uwagę zwrócono na skuteczność osteopatycznej harmonizacji współczulnej (OSH), mającej na celu przywrócenie równowagi w autonomicznym układzie nerwowym poprzez obniżenie nadmiernej aktywności współczulnej.
Podczas badań zastosowano techniki bezpośrednie, w tym uwolnienie napięć w obszarze splotu trzewnego (słonecznego) oraz technikę uniesienia żeber (rib raising) na poziomach Th5-Th12 oraz Th1-Th4.
W obu grupach – eksperymentalnej oraz kontrolnej – stwierdzono zbliżony spadek poziomu lęku ocenianego kwestionariuszem SAI. Autorzy badań wskazują na znaczenie terapeutycznego dotyku jako czynnika korzystnie wpływającego na regulację autonomiczną, sugerując potrzebę dalszych badań z uwzględnieniem grupy kontrolnej bez interwencji terapeutycznej.
Poziom alfa-amylazy w ślinie obniżył się u osób poddanych terapii OSH, wskazując na zmniejszenie aktywności układu współczulnego. W grupie placebo zanotowano wzrost tego enzymu. Natomiast poziom kortyzolu obniżył się w grupie placebo, a zwiększył się w grupie terapeutycznej. Zdaniem naukowców, lepszym wskaźnikiem stanu układu nerwowego jest proporcja stężeń alfa-amylazy do kortyzolu, a nie ich pojedyncze wartości.
Znaczącą rolę terapeutyczną odgrywa również technika kompresji czwartej komory mózgowej (CV4), wykazująca działanie zwiększające aktywność przywspółczulną oraz przeciwzapalne.
Chociaż bezpośredniego wpływu terapii na wyniki kwestionariusza dotyczącego depresji nie potwierdzono, zaobserwowano korzystny wpływ na funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego. Wyniki te są zgodne z wcześniejszymi badaniami dotyczącymi osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (oś HPA). Osteopatyczne leczenie depresji powinno koncentrować się na normalizacji działania układu neurowegetatywnego, wpływając pośrednio na funkcjonowanie osi HPA.
Podsumowując, osteopatyczne leczenie manipulacyjne może skutecznie regulować autonomiczny układ nerwowy, wykorzystując techniki manipulacji stawowych, powięziowych oraz terapii czaszkowo-krzyżowej (Rechberger, 2019). Normalizacja aktywności układu współczulnego oraz osi HPA sprzyja uruchomieniu naturalnych mechanizmów autoregulacyjnych organizmu.
Źródła:
- UNICEF (2021). Raport UNICEF na temat zdrowia psychicznego dzieci w Polsce. UNICEF Polska.
- Schleider, J. L., & Weisz, J. R. (2014). Reducing risk for anxiety and depression in adolescents: Effects of a single-session intervention teaching that personality can change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 82(4), 622–632.
- Rechberger, V. (2019). Osteopathic manipulative treatment in autonomic nervous system disorders. Osteopathic Medicine Journal, 119(11), 701–713.
