Wyrok Trybunału Konstytucyjnego: Skarga pauliańska również dla fiskusa

0

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym organy podatkowe mogą wykorzystywać instytucję skargi pauliańskiej w celu dochodzenia wierzytelności publicznoprawnych. Egzekwowanie przez fiskusa należności podatkowych poprzez stosowanie środka charakterystycznego dla stosunków cywilnoprawnych – pomimo iż jest niekorzystne dla samych podatników – uznane zostało przez Trybunał za działanie zgodne z Konstytucją RP.

Organy podatkowe, choć mają wiele możliwości prawnych dochodzenia należności publicznoprawnych na gruncie przepisów podatkowych, coraz powszechniej korzystają z tzw. skargi pauliańskiej, a więc instytucji prawa cywilnego. Fiskus, chcąc rozszerzać odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe w oparciu o narzędzia prawne funkcjonujące w prawie cywilnym, doprowadza do zachwiania równowagi pomiędzy ochroną interesu państwa a konstytucyjnymi prawami jednostki.

Wyrokiem z 18 kwietnia 2018 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. K 52/16), który rozpoznawał skargę z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, orzekł, iż stosowanie regulacji cywilnoprawnej w stosunku do egzekucji należności publicznoprawnych jest zgodne z ustawą zasadniczą – Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. To orzeczenie umacnia dotychczasową pozycję fiskusa względem podatników i osób trzecich, będących nabywcami zakwestionowanych transakcji. Korzystając ze skargi pauliańskiej, organy podatkowe będą bowiem mogły prowadzić egzekucję z przedmiotów majątkowych przeniesionych przez podatnika na osoby trzecie z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami.

Skarga pauliańska – zasada prawna Kodeksu cywilnego w rękach skarbówki

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459, dalej: „k.c.”) reguluje instrument prawny ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika, tzw. skargę pauliańską (łac. actio pauliana). Jej istota sprowadza się do tego, że jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć (art. 527 § 1 k.c.). Czynność prawna dłużnika jest uznawana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli w przypadkach określonych w art. 527 § 2 k.c.

Czytaj również:  Fiskus chce znać adres IP klienta banku. Co na to RODO?

Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje poprzez powództwo lub zarzut przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść z tej czynności. Omawiana regulacja ma charakter prywatnoprawny i nie znajduje swojego odpowiednika na gruncie przepisów podatkowych. Dlatego też przedmiotem ochrony skargi pauliańskiej są wierzytelności cywilnoprawne. Jednakże administracja skarbowa coraz częściej decyduje się wykorzystywać omawiany środek prawny do dochodzenia należności publicznoprawnych.