4 listopada 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy deregulacyjnej dotyczący funkcjonowania banków spółdzielczych, ich zrzeszania się i banków zrzeszających. To kolejny element zmian legislacyjnych zapowiadających redukcję obciążeń administracyjnych dla sektora finansowego, szczególnie dla instytucji o lokalnym charakterze działania. Według zapowiedzi projekt ma uporządkować przepisy, zmniejszyć biurokrację oraz usprawnić procesy pomocowe wewnątrz systemu ochrony banków spółdzielczych.
Redukcja formalnych obciążeń i większa elastyczność zrzeszeń
Jednym z kluczowych elementów zmian jest uproszczenie procedury modyfikowania umów zrzeszenia. Dotychczas każda zmiana w wymogach zrzeszenia wymagała sporządzenia indywidualnych aneksów dla wszystkich uczestników zrzeszenia. Nowelizacja eliminuje ten obowiązek – zmiany będą mogły być wprowadzane w formie umowy wielostronnej między bankiem zrzeszającym a wszystkimi zrzeszonymi podmiotami, bez konieczności każdorazowego podpisywania aneksów. Zmniejsza to czasochłonność i koszty administracyjne, a także ułatwia operacyjne funkcjonowanie zrzeszeń.
Projekt przewiduje również zniesienie wymogu przekazywania przez banki do Komisji Nadzoru Finansowego informacji o zobowiązaniach wobec udziałowców przez 5 lat po ustaniu członkostwa tych osób. Banki nie będą także zobowiązane do przechowywania tych danych. Oznacza to zauważalne ograniczenie obciążeń sprawozdawczych.
Subpartycypacja jako szybciej dostępne narzędzie wsparcia
W ramach nowelizacji jednostki zarządzające systemami ochrony oraz banki zrzeszające otrzymają możliwość zawierania umów subpartycypacji. Jest to rozwiązanie wykorzystywane dotąd głównie przez duże instytucje, które umożliwia dzielenie ryzyka kredytowego z podmiotem finansującym. Wprowadzenie tego instrumentu do sektora spółdzielczego ma przyspieszyć i uprościć pomoc w sytuacjach, gdy bank spółdzielczy wymaga wsparcia płynnościowego. Dotychczasowa praktyka pokazywała, że brak tych rozwiązań znacząco wydłużał proces pomocowy, generując przy tym wysokie koszty proceduralne.
Równe zasady w konsorcjach kredytowych
Istotną zmianą jest także ujednolicenie reguł uczestnictwa banków spółdzielczych w konsorcjach kredytowych. Dotychczasowe przepisy faworyzowały część podmiotów, co mogło obniżać atrakcyjność udziału w większych projektach finansowych. Wprowadzenie jednakowych warunków uczestnictwa pozwoli spółdzielcom skuteczniej współpracować z innymi bankami przy udzielaniu dużych kredytów, co przełoży się na znacznie większe możliwości finansowania inwestycji, w szczególności tych o charakterze lokalnym.
Nowa struktura zarządzania w zrzeszeniach
Znowelizowane przepisy przewidują także utworzenie dodatkowego organu zrzeszenia – zgromadzenia prezesów. Dotychczas jedynym ciałem formalnym była rada zrzeszenia, pełniąca głównie funkcję doradczo-opiniodawczą. Nowy organ – zgromadzenie prezesów – będzie podejmować kluczowe decyzje dotyczące zrzeszeń, wprowadzając większy udział reprezentantów banków członkowskich w procesie zarządzania. W ocenie projektodawców ma to sprzyjać demokratyzacji procesów decyzyjnych.
Jednocześnie ustawa usuwa z porządku prawnego przepisy dotyczące tzw. zrzeszenia zintegrowanego, które nigdy nie zostały zastosowane w praktyce. Ich utrzymywanie miało jedynie wartość teoretyczną i generowało zbędną złożoność prawną.
Przejrzystość finansowa i porządkowanie rachunkowości
Zmiany obejmują także doprecyzowanie zasad prowadzenia rachunkowości w funduszach pomocowych systemów ochrony oraz funduszu stabilizacyjnym Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej (KSKOK). Celem jest zwiększenie przejrzystości finansowej i usprawnienie realizacji funkcji ochronnych, co ma kluczowe znaczenie dla stabilności całego systemu spółdzielczego.
Projekt przewiduje, że nowe przepisy zaczną obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że sektor bankowości spółdzielczej już w najbliższych miesiącach stanie przed zadaniem wdrożenia szeregu zmian proceduralnych i organizacyjnych.
