Z jednej strony kakofonia obietnic niepopartych programami wydatkowymi, z drugiej brak chęci do zwiększenia wpływów podatkowych. Dlatego cykl koniunkturalny w USA będzie nadal podążał swoją ścieżką, napędzany przez wydatki sektora prywatnego.
Miażdżąca wygrana demokratów w wyborach połówkowych (odbywają się w połowie kadencji prezydenckiej) nasuwa pytanie o ewentualny wpływ nowej większości w Kongresie na przebieg koniunktury. Krótka odpowiedź brzmi, że wpływ ten będzie nieznaczny.
Jako pierwszą przyczynę trzeba wymienić małą zależność cykli koniunkturalnych od cykli politycznych. Weźmy obecną ekspansję. Trwa ona już od 2009 r. (z małą przerwą na dwumiesięczną minirecesję 2020 r. związaną z koronawirusem). Ten okres obejmuje dziewięć wyborów do Kongresu i pięć kadencji prezydenckich (dwie Baracka Obamy, dwie Donalda Trumpa i jedną Joe Bidena). Pomimo lawiny aktów legislacyjnych i inicjatyw prezydenckich tego okresu, gospodarka podążała swoim torem, napędzana falami rosnących i malejących inwestycji, i w dużej mierze ignorująca wahania na międzynarodowych rynkach finansowych.
Jak to zwykle bywa, wyjątki potwierdzają regułę. Dwa wyjątki które warto wymienić to silna ekspansja po wprowadzeniu gospodarki na tory wojenne przez Franklina D. Roosevelta w okresie II wojny światowej i „stagflacja” wywołana polityką dochodową Richarda Nixona w latach 70. poprzedniego stulecia.
Po drugie, Kongres nie będzie w stanie zahamować utrzymującej się inflacji, częściowo spowodowanej wysokimi cłami nałożonymi przez prezydenta Trumpa. Polityka deflacyjna – silnego ograniczenia wydatków budżetowych – byłaby sprzeczna z obietnicami wyborczymi m.in. podtrzymania subsydiów na opiekę zdrowotną. Nawet na efekty polityki pieniężnej droższego pieniądza, prowadzonej obecnie przez Rezerwę Federalną, trzeba będzie dłużej poczekać.
Po trzecie, trudno będzie magicznie od razu wstrzymać bezprecedensową falę inwestycji, m.in. w centra przetwarzania danych. Wielu wyborców jest przeciwnych tym przedsięwzięciom. Ale stanowią one wraz z wydatkami wspierającymi technologie sztucznej inteligencji podwalinę tempa wzrostu PKB, które wyniosło ponad 2 proc. rocznie w każdym z ostatnich pięciu lat. Samorządy lokalne mogą spowolnić bądź wstrzymać decyzje inwestycyjne, ale ponadpartyjny konsensus na poziomie federalnym przemawia za strategiczną wagą rozwoju sztucznej inteligencji.
Po czwarte, prezydent włada prawem weta, a demokraci nie posiadają większości 2/3, aby to weto uchylić. Efektywny wpływ legislatury na zmiany, z którymi republikanom nie po drodze, może być ograniczony.
I wreszcie po piąte, mamy niewygodny temat rosnącego deficytu budżetowego (ok. 6 proc. PKB) i długu państwowego (ok. 100 proc. PKB). Rynki finansowe są zaniepokojone, ale klasa polityczna w USA pozostaje raczej beztroska wobec tego wyzwania. Zarówno demokraci, jak i republikanie nie mają pomysłu na reformę finansowania opieki zdrowotnej czy poprawienia salda rezerwy finansującej emerytury. W tych programach kryją się poważne sumy, a ich sanacja finansowa wymaga dogłębnej reformy podatkowej. Na takie zmiany nie ma przyzwolenia w Kongresie, bez względu na to, która partia kontroluje legislaturę.
Prawdopodobne jest, że będziemy mieli do czynienia z pewnym paraliżem w obu izbach ustawodawczych. Z jednej strony jest kakofonia obietnic niepopartych konkretnymi programami wydatkowymi, a z drugiej brak chęci do generowania większych wpływów podatkowych. Tak więc cykl koniunkturalny będzie nadal podążał swoją ścieżką, napędzany przez wydatki sektora prywatnego.
Autor: Krzysztof Błędowski – jest adiunktem wizytującym w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie i członkiem Towarzystwa Ekonomistów Polskich.
