Donald Trump próbuje pogodzić interesy gospodarcze USA z porozumieniem z Rosją, mimo że Moskwa nadal prowadzi wojnę przeciwko Ukrainie. Październikowe uzgodnienia dotyczące rosyjskiego oleju napędowego miały pomóc obniżyć ceny paliw, ale wywołały spór o sankcje i legalność importu. Dla Kijowa stawką jest nie tylko dalsza presja ekonomiczna na Rosję, lecz także dostęp do amerykańskiego uzbrojenia, danych wywiadowczych i łączności. Europa, która utrzymuje restrykcje wobec Moskwy, musi równocześnie szukać sposobów na ograniczenie zależności od Waszyngtonu.
Po rozmowie z Władimirem Putinem 9 października Trump zapowiedział, że Rosja dostarczy ponad 300 tys. ton oleju napędowego od razu, 500 tys. ton w listopadzie, a następnie milion ton. Tego samego dnia amerykański urząd ds. sankcji OFAC wydał licencję, która do 7 kwietnia 2027 r. zezwala na objęte wskazanymi restrykcjami transakcje związane ze sprzedażą, dostawą, rozładunkiem i importem rosyjskiego diesla.
Tankowiec bez portu, diesel powyżej 6 dolarów za galon
Pływający pod banderą Malty Agioi Fanendes załadował paliwo 22 października w rosyjskim Primorsku. Z danych żeglugowych cytowanych przez Reutersa wynika, że początkowo wskazywał Nowy Jork jako cel rejsu, z przewidywaną datą dotarcia 7 listopada. Trzy dni później operator statku informował, że nadal czeka na instrukcje. Inne tankowce z rosyjskim dieslem, które wcześniej kierowały się ku amerykańskiemu wybrzeżu Atlantyku, zmieniły kurs.
Gubernator New Jersey Mikie Sherrill ostrzegła operatorów portów i terminali, że przyjęcie rosyjskiego paliwa naruszałoby prawo federalne. Sekretarz energii Chris Wright powiedział 10 listopada, że ładunek może trafić do innego portu. Jak dodał, administracji zależy na tym, by paliwo trafiło na rynek światowy.
Według amerykańskiej Agencji Informacji Energetycznej (EIA) 9 listopada galon oleju napędowego kosztował średnio 6,13 dolara, o około 17 centów mniej niż tydzień wcześniej i o 2,29 dolara więcej niż przed rokiem. Michel Duclos z Institut Montaigne ocenia, że nawet jeśli Rosja zrealizuje zapowiadane dostawy, ich wpływ na ceny będzie ograniczony. Według Janes wysłanie miliona ton może wymagać przywrócenia części mocy rosyjskich rafinerii, wykorzystania zapasów lub przekierowania dostaw od dotychczasowych odbiorców. W tym ostatnim przypadku na rynek trafiłoby mniej dodatkowego paliwa, niż wynikałoby z wielkości zapowiadanych dostaw.
Tankowce floty cieni przechodzą pod rosyjską banderę
W lipcowej analizie opublikowanej przez estoński International Centre for Defence and Security (ICDS) Giulio Tomio zidentyfikował 109 jednostek, które przeszły pod rosyjską banderę. To około 18 proc. spośród 608 statków uwzględnionych w badaniu. Zmiany bandery przyspieszyły w 2025 r. i na początku 2026 r.
Według Tomia wpis do rosyjskiego rejestru utrudnia kontrolę jednostek na pełnym morzu. Konwencja ONZ o prawie morza pozwala okrętowi wojennemu wejść na pokład statku m.in. wtedy, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że jednostka nie ma przynależności państwowej. Rejestracja wskazuje zarazem państwo, które ma obowiązek nadzorować statek i dbać o przestrzeganie norm bezpieczeństwa żeglugi.
UE może ograniczać dostęp objętych sankcjami jednostek do portów i usług morskich. W lipcu, w ramach 21. pakietu sankcji, Rada UE objęła zakazem zawijania do unijnych portów 41 kolejnych statków floty cieni. W październiku zamroziła aktywa trzech firm związanych z obsługą tej floty i zakazała udostępniania im środków finansowych oraz zasobów gospodarczych.
Spór Waszyngtonu z Kijowem
Wołodymyr Zełenski skrytykował złagodzenie sankcji bez trwałego porozumienia ograniczającego działania wojenne. Trump naciskał w tym czasie na Ukrainę, by zaprzestała ataków na rosyjskie rafinerie. Uszkodzenia zakładów ograniczają produkcję paliw w Rosji i utrudniają zwiększenie eksportu oleju napędowego, na którym zależało Białemu Domowi.
Duclos pisał 14 października, że dwa dni wcześniej Kijów przestał otrzymywać amerykańskie ostrzeżenia przed rosyjskimi atakami. Trump utrzymywał, że USA nadal dzielą się danymi wywiadowczymi. 18 października Zełenski powiedział w rozmowie z NBC, że po krótkiej przerwie Stany Zjednoczone wznowiły przekazywanie informacji potrzebnych do obrony przed atakami rakietowymi.
Ukraina zależy od USA w trzech obszarach
Jan Balliauw z belgijskiego Egmont Institute wskazuje w analizie z 27 października trzy obszary, w których Ukraina nadal potrzebuje wsparcia ze Stanów Zjednoczonych. Chodzi o dostawy pocisków przechwytujących do systemów Patriot, ostrzeżenia wywiadowcze o atakach rakietowych oraz łączność satelitarną Starlink i Starshield. Skutki przerwy w dostawach danych widać od razu. Ograniczenie dostaw pocisków utrudnia z kolei uzupełnianie zapasów obrony powietrznej.
W połowie października Reuters podał, powołując się na anonimowych urzędników, że polecenie ograniczenia usługi Starshield dla Ukrainy wyszło z Białego Domu. Wysoki rangą urzędnik USA zaprzeczył, by polecenie wydał sam Trump. Biały Dom nie odpowiedział na pytanie agencji, czy decyzję podjął inny urzędnik administracji.
Europa rozwija własne systemy obrony i łączności
Balliauw wskazuje francusko-włoski SAMP/T NG jako europejską alternatywę dla systemu Patriot. Według francuskiej agencji uzbrojenia pierwszy zestaw dostarczono na początku 2026 r. W październiku Francja zamówiła cztery kolejne, zwiększając liczbę zamówionych zestawów do 12. Dziesięć ma trafić do francuskich sił zbrojnych do końca 2030 r.
Francja i Niemcy uruchomiły też inicjatywę JEWEL, która ma stworzyć podstawy europejskiego systemu wczesnego ostrzegania przed atakami rakietowymi. Według Balliauwa wstępną gotowość przewidziano na początek lat 30. W łączności satelitarnej własną sieć rozwija Unia Europejska. Według Komisji Europejskiej główna konstelacja IRIS² ma liczyć 348 satelitów, a pierwsze starty zaplanowano na 2029 r.
UE wypłaciła Ukrainie kolejne 4,36 mld euro
Duclos ocenia, że jeśli Waszyngton ograniczy pomoc dla Kijowa i będzie zawierał kolejne dwustronne umowy z Moskwą, państwa europejskie będą musiały przejąć większą część kosztów wsparcia Ukrainy.
5 listopada Komisja Europejska wypłaciła Ukrainie 4,36 mld euro z unijnej pożyczki o wartości 90 mld euro na lata 2026–2027. Na wsparcie budżetu państwa przypadło 3,7 mld euro, a na zakupy dla obronności 658 mln euro. Według Komisji większość środków z części obronnej ma sfinansować zamówienia u ukraińskich producentów.
