Praca jest na całe życie – to stereotyp, funkcjonujący w Polsce, ale również w innych, nie tylko wschodnioeuropejskich krajach. Stereotyp, który przez wiele dekad panował na rynku pracy i funkcjonował w świadomości kilku pokoleń. Wraz ze zmianą stylu życia oraz jego drastycznym przyspieszeniem, a także rozwojem technologii, które tak jak robotyzacja czy sztuczna inteligencja, niebawem zastąpią wiele miejsc pracy, odchodzi on jednak w zapomnienie. Aktualnie zmianie ulega bowiem również podejście przedstawicieli różnych pokoleń osób pracujących do wykonywanego zawodu i budowania ścieżki kariery. Wypalenie zawodowe, a często również świadomość braku określonych i pożądanych przez pracodawców umiejętności oraz chęć ich posiadania, by utrzymać się na rynku powodują, że widzimy coraz więcej osób dokonujących pivotu zawodowego, czyli decydujących się na całkowitą zmianę wykonywanego zawodu lub dalszej ścieżki kariery. Część postanawia porzucić dotychczasowe zajęcie i inwestuje energię w projekt, w którym to pasja staje się pracą, a część zdobywa kolejny zawód i rozpoczyna nową ścieżkę kariery. Każda radykalna zmiana powoduje jednak, że czas po jej nastaniu może być trudny, nie tylko ze względu na konieczność zdobycia nowej wiedzy i umiejętności, ale również odnalezienia się w nieznanej dotychczas rzeczywistości, często wymagającej ogromnego zaangażowania czasu i pracy, niezbędnych jednak do osiągnięcia sukcesu. Czy warto zatem ryzykować i zmieniać swoją zawodową rzeczywistość? Czy pivot to rozwiązanie pozwalające na dokonanie zwinnej zmiany i dalszy rozwój bez obawy o zawodową przyszłość?

Od dekad poprzez system edukacji próbuje się wpajać młodym ludziom określony schemat:

ucz się pilnie + zdobywaj edukację = zyskasz zawód i będziesz miał „fach w ręku”

Przy jego użyciu wzmacnia się stereotyp pracy na całe życie, pozbawiając jednocześnie młodych ludzi wiedzy na temat zmiany, jako naturalnej konsekwencji rozwoju i radzenia sobie z taką sytuacją. Nie uczy się ich, że wyuczony zawód nie musi być tym, który będą wykonywać do emerytury, oraz że nie zawsze robienie przez wiele lat tego samego, prowadzi do wypracowania pozycji eksperckiej, ale często powoduje pojawienie się nudy, a w konsekwencji niejednokrotnie wypalenia zawodowego. Nie wspomina się również o tym, że stały rozwój jest nie tylko koniecznością (by móc łatwo adaptować się co zmieniających się wymagań współczesnego świata i rynku), ale również pozytywnie wpływa na stymulację mózgu, zapobiega starzeniu się i daje ogromną satysfakcję oraz buduje poczucie własnej wartości.

Spora część pracujących, którzy nawet mają odwagę, by dokonać zawodowego pivota, boryka się jednak z poczuciem straty, który paraliżuje ich często przy podejmowaniu decyzji o zmianie. Zadają sobie pytania: Po co uczyłem się tego wszystkiego przez tyle lat? Czy porzucić zawód w zdobycie którego włożyłem tyle pracy? Tracę kilka lat, czy może tracę resztę życia pozostając w swoim dotychczasowym zawodzie? Katalog pojawiających się u nich wątpliwości nie jest jednak zamknięty i do tych zadawanych na początku, przy okazji rozmyślań o zmianie, dochodzą również następujące: Czy sobie poradzę? Ile czasu i pracy będzie mnie to kosztować? Czy na pewno się uda? A co jeśli się nie uda? Każda zmiana niesie ze sobą wiele niepewności, ale zawsze warto podjąć ryzyko, by później móc cieszyć się z wyników i nigdy nie żałować, że nie zmierzyło się z własnym strachem.

Czym jest pivot w życiu zawodowym?

Pivot to nic innego jak radykalna zmiana kierunku działania. Jest to określenie potocznie używane w odniesieniu do startupów i młodych biznesów. W obszarze tym pivot jest zwinną zmianą podejścia/założeń dotyczących oferowanego produktu lub usługi, które po fazie testów i weryfikacji potrzeb klientów nie cieszą się oczekiwanym zainteresowaniem, co w efekcie nie przekłada się na ich sprzedaż. Na podstawie danych uzyskanych z różnych źródeł oraz zachowań użytkowników, a także ich opinii, podejmowana jest decyzja o wprowadzeniu radykalnych zmian i rozpoczęciu prac nad produktem lub usługą niemal od nowa. Takich radykalnych zmian założeń czy nowego spojrzenia często potrzebują nie tylko początkujące biznesy, ale również duzi i funkcjonujący na rynku od wielu lat gracze.

Określenie „pivot” zostało zaczerpnięte z języka startupów również do języka używanego w odniesieniu do życia zawodowego współczesnych zatrudnionych. Pivot w życiu zawodowym jest zatem niczym innym jak radykalną zmianą początkowej koncepcji wykonywanego zawodu lub rozwoju, co w efekcie doprowadzić ma do polepszenia sytuacji, poprzez rozpoczęcie działalności w innym obszarze lub rozwinięcie takich kompetencji, które pozwolą oderwać się od dotychczasowej codzienności zawodowej, poprzez wejście na wyższy poziom. Zwykle jednak określenie to stosowane jest w odniesieniu do podjęcia pracy w innej branży lub obszarze, niż miało to miejsce dotychczas. Pivotem jest na przykład zmiana pracy w gastronomii, sprzedaży czy komunikacji na zawód związany z branżą IT – takich zmian, ze względu na stale rosnące zapotrzebowanie rynku, można w ostatnich latach obserwować bardzo wiele. Może być nim również jednak podniesienie kwalifikacji przez specjalistę IT, który dzięki odpowiednio dobranym szkoleniom przechodzi na stanowisko menadżera zarządzającego projektami zgodnie z popularną metodyką lub zarządzanie całym zespołem.

Bo praca nie jest już na całe życie

Wybór jednego zawodu, jego wyuczenie i zdobywanie doświadczeń tylko w określonym obszarze coraz częściej okazuje się być rynkowym niedopasowaniem. Nie dotyczy to oczywiście wszystkich zawodów. Na możliwość pozostania w jednej profesją przez całe życie nadal pozwolić mogą sobie np. lekarze, nauczyciele, prawnicy, czy przedstawiciele służ mundurowych, choć i oni często podejmują decyzję o zwinnej zmianie. Współczesny świat i rynek pracy wymuszają już niemal na wszystkich wejście w nieustanny proces kształcenia i dostosowywania się do zmian, a tym samym często podejmowania decyzji o radykalnej zmianie zawodu. By zatem przetrwać na wymagającym rynku należy dostosowywać się do panujących trendów i otworzyć się na zmianę – na możliwość przejścia do innego zawodu co kilka lat, na zdobywanie nowych kwalifikacji i doświadczeń, na pracę w nowym środowisku, branży czy nawet kraju, na nieustanny proces edukacji. Poza umiejętnościami twardymi (technicznymi) warto zatem stale rozwijać również umiejętności podstawowe (miękkie), które są świetną bazą do dokonania pivotu i późniejszego rozszerzenia wiedzy merytorycznej z danego obszaru. Skoro otaczający nas świat daje nam takie możliwości, należy z nich korzystać, zmieniać, uczyć się i żyć ciekawiej. Warto jednak przede wszystkim uświadomić sobie, że praca nie jest już na całe życie, a dodatkowo to od nas samych zależy, czy całe życie chcemy podporządkować pracy, jednej pracy.

Pivot zawodowy nie musi być jednorazowym zrywem na wieloletniej ścieżce kariery. Coraz częściej spotkać można bowiem osoby, które mają już za sobą nawet kilka radykalnych zmian. Nie musi on również następować tylko u osób młodych, które po kilku czy kilkunastu latach pracy poszukują odmiany, ale także u przedstawicieli starszych pokoleń. Za przykład osób mi osobiście znanych, które nawet już w jesieni życia podejmują decyzję o zmianie zawodowej koncepcji, niech posłużą chociażby: Prof. dr hab. Jan D. Antoszkiewicz czy DJ Wika. Osoby, po których można by spodziewać się raczej poszukiwania spokoju w życiu, niż nowego zajęcia. Częściej jednak na pivoty decydują się oczywiście osoby młodsze, które po kilku latach pracy poszukują dla siebie nowego miejsca na rynku pracy. Spora ich część decyduje się na realizację pomysłów odkładanych na półkę przez wiele lat, doprowadza do sytuacji, w której to hobby staje się pracą, czy opierając się na swoich doświadczeniach i realnych potrzebach, uruchamia biznes, który rozwiązuje nie tylko ich problemy, ale także problemy innych osób.

Skąd biorą się zawodowe pivoty?

Żyjemy obecnie w czasach wielu możliwości i nieustannych zmian. W czasach dostępności różnych narzędzi, technologii, wiedzy, form świadczenia pracy oraz powstawania nowych zawodów, wynikających z dynamicznego rozwoju poszczególnych branż. Współczesność stawia jednak przed zatrudnionymi wiele wyzwań związanych m.in. z tempem pracy, jej efektywnością, przeładowaniem, permanentnym stresem, presją czasu czy presją wywieraną przez przełożonych, rywalizacją, nieustanną zmianą i gonieniem za sukcesem. Wszystkie one (i wiele innych) powodują, że coraz więcej osób nie może odnaleźć się w tej nowej zawodowej rzeczywistości, lub czuje się nią zmęczona, zatem szuka dla siebie nowych rozwiązań, które nie tylko pozwolą im się realizować, ale również dadzą im stabilną i przyjemną pracę, dającą również możliwość uzyskiwania odpowiednich dochodów. Najczęściej jednak powodem radykalnej zmiany w życiu zawodowym jest zmęczenie wywoływane przez jeden lub wiele czynników zewnętrznych. Przyczyną zmian i decyzji o pivotach zawodowych powinny bowiem być nie tylko przymus i konieczność, ale również chęć jednostki, która do swojej codzienności chce wprowadzić nową jakość, dającą jej większą swobodę i satysfakcję.

Każdy zatrudniony to wyjątkowa jednostka posiadająca zestaw określonych cech, umiejętności, doświadczeń, życiowej energii, nastawienia do zmian i sposobów na radzenie sobie z nimi. Każdy jednak może pozwolić sobie na zmianę, na zawodowy pivot, który może nie tylko odmienić płaszczyznę życia związaną z pracą, ale również wprowadzić pozytywne zmiany do innych jego obszarów. Warto otworzyć się na dostępne aktualnie możliwości i czerpać ze świata (który zmusza nas do zmian), to czego potrzebujemy do ich przeprowadzenia. Trzeba wyjść poza stereotypowe myślenie, że wyuczony zawód jest na całe życie, szczególnie w czasach, gdy w tym wyuczonym zawodzie większość ludzi nigdy nie podejmuje zatrudnienia. Należy otworzyć się na zmiany, nie planować swojej kariery na wiele dekad do przodu. Warto raczej inwestować w uniwersalne i podstawowe umiejętności, które są przydatne w wielu branżach i zawodach, i które są bazą do skutecznego działania z niewielkim tylko przygotowaniem merytorycznym. Zwinne zmiany życia zawodowego nie są uzależnione ani od wieku, ani od płci, ani też od statusu społecznego czy materialnego. Pivotu może dokonać każdy, kto tylko ma odwagę do wprowadzenia w swoje życie zmian – zmian, które zwykle wychodzą na dobre.